37 phẩm trợ đạo: bảy nhóm pháp Đức Phật dặn tu tập

Lời dặn ở Tỳ-xá-ly

Trong những tháng cuối đời, Đức Thế Tôn bảo Ngài A-nan (Ānanda) gọi tất cả các Tỷ-kheo đang sống quanh Tỳ-xá-ly (Vesālī) về giảng đường (Trường Bộ 16, đoạn 3.49.1–3.49.2). Rồi Ngài dạy:

Chính là Bốn Niệm xứ, Bốn Chánh cần, Bốn Thần túc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Bồ-đề phần, Tám Thánh đạo phần. Này các Tỷ-kheo, chính những pháp này do Ta chứng ngộ và giảng dạy, mà các Ngươi phải khéo học hỏi, thực chứng, tu tập và truyền rộng để phạm hạnh được trường tồn, vĩnh cửu, vì hạnh phúc cho chúng sanh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người.

Trường Bộ 16, đoạn 3.50.3–3.50.5

Đây không phải một danh sách để thuộc cho đủ. Đó là lời dặn của người thầy biết mình sắp ra đi, gom lại những gì cốt yếu nhất để học trò tự đi tiếp.

Bảy nhóm, ba mươi bảy pháp

Kinh Đại Sakuludāyi (MN 77) kể từng nhóm khá rõ, khi Đức Phật giải thích cho du sĩ Sakuludāyi vì sao các đệ tử kính trọng Ngài: vì Ngài chỉ cho họ một con đường thực hành, và nhiều người đã đi đến nơi.

• Bốn niệm xứ (satipaṭṭhāna): sống quán thân trên thân, quán thọ trên các thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên các pháp, tinh cần, tỉnh giác, có niệm (MN 77, đoạn 15.2–15.5; xem Kinh Niệm Xứ, đoạn 3.2–3.5).
• Bốn chánh cần (sammappadhāna): khởi ý muốn và nỗ lực để điều bất thiện chưa sinh không sinh, điều bất thiện đã sinh được đoạn trừ, điều thiện chưa sinh được sinh khởi, điều thiện đã sinh được giữ vững và lớn thêm (đoạn 16.2–16.5).
• Bốn như ý túc (iddhipāda): bốn nền tảng của thành tựu, là định có được nhờ ý muốn (chanda), nhờ tinh tấn (vīriya), nhờ tâm (citta), nhờ thẩm sát (vīmaṁsā), đi kèm nỗ lực (đoạn 17.2–17.5).
• Năm căn (indriya): tín, tấn, niệm, định, tuệ (đoạn 18.2–18.6).
• Năm lực (bala): cũng là tín, tấn, niệm, định, tuệ (đoạn 19.2–19.6). Theo cách giải thích của chú giải, năm pháp này được gọi là “lực” khi đã đủ vững để không bị điều trái nghịch lay chuyển.
• Bảy giác chi (bojjhaṅga): niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả (đoạn 20.2–20.8). Bài Bảy giác chi giải thích từng chi.
• Bát chánh đạo: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định (đoạn 21.2; xem Tương Ưng Bộ 45.8, đoạn 2.1–2.2).

Cộng lại: 4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 8 = 37. Sau mỗi nhóm, MN 77 đều lặp lại một câu: nhiều đệ tử của Ta nhờ đó mà đạt đến chỗ viên mãn của thắng trí.

Trùng lặp mà không thừa

Đọc kỹ, bạn sẽ thấy vài pháp có mặt ở nhiều nhóm. Niệm xuất hiện trong bốn niệm xứ, trong niệm căn, niệm lực, niệm giác chi và chánh niệm. Tinh tấn có trong bốn chánh cần, tấn căn, tấn lực, tinh tấn giác chi và chánh tinh tấn. Đó không phải là lặp thừa. Mỗi nhóm nhìn cùng một năng lực của tâm từ một góc khác: lúc mới tập, lúc đã thành sức mạnh, lúc trở thành chi phần của giác ngộ, lúc nằm trong toàn bộ con đường.

Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm cho thấy đây là những pháp sống, không phải lý thuyết. Đức Phật kể trong Tăng chúng có những vị chuyên tu tập bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, Bát chánh đạo (MN 118, đoạn 13.1–14.6). Kinh ấy còn chỉ ra một nối kết: niệm hơi thở làm viên mãn bốn niệm xứ, bốn niệm xứ làm viên mãn bảy giác chi, bảy giác chi làm viên mãn minh và giải thoát (đoạn 15.1–15.4).

Thử hình dung

Thử hình dung chị Lan, một nhân viên văn phòng, vừa đọc một email trách móc. Chị nhận ra cơn nóng đang dâng lên trong ngực: đó là niệm, quán thân và quán tâm. Chị quyết định chưa trả lời ngay để cơn giận chưa thành lời nói: đó là chánh cần, ngăn điều bất thiện đang sinh. Chị tin rằng cách làm này đúng, đủ kiên nhẫn để giữ nó qua buổi chiều: đó là tín và tấn đang thành lực. Tối về, chị viết lại một câu trả lời thật và nhã nhặn: đó là chánh ngữ. Bảy nhóm pháp không nằm xa trong sách, mà có mặt trong một buổi chiều bình thường.

Một gợi ý nhỏ

Bạn có thể chọn mỗi tuần một nhóm, đọc lại đoạn kinh tương ứng trong MN 77 hoặc SN 45.8, và mỗi tối tự hỏi: hôm nay nhóm pháp này có mặt trong mình lúc nào? Bảy tuần sau, con số 37 sẽ không còn là con số nữa.