Phật giáo Nam truyền là gì, và có phải “Tiểu thừa”?

Tên gọi

Thera là bậc Trưởng lão, vāda là lời dạy, học thuyết. Theravāda là lời dạy được các bậc Trưởng lão gìn giữ. Tên “Nam truyền” nói về con đường truyền bá: từ Ấn Độ xuống Sri Lanka rồi sang Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia. Phật giáo Bắc truyền thì đi lên phía bắc, qua Trung Á, Trung Hoa, Triều Tiên, Nhật Bản và phần lớn Phật giáo Việt Nam.

Kinh điển: Tam Tạng Pāli

Điểm làm nên bản sắc Nam truyền là bộ Tam Tạng bằng tiếng Pāli, gồm Luật tạng, Kinh tạng và Vi Diệu Pháp tạng. Kinh tạng chia thành năm bộ Nikāya: Trường Bộ, Trung Bộ, Tương Ưng Bộ, Tăng Chi Bộ và Tiểu Bộ. Theo truyền thống Sri Lanka, Tam Tạng được truyền miệng qua nhiều thế hệ, đến thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên thì được ghi lên lá bối. Bạn có thể đọc trực tiếp các bài kinh ấy, song song Pāli và tiếng Việt, ở mục Kinh tạng.

Nam truyền ở Việt Nam

Đồng bào Khmer ở Nam Bộ theo Phật giáo Nam truyền từ lâu đời, với hệ thống chùa riêng. Bên cạnh đó, từ giữa thế kỷ 20 có các chùa Nam tông của người Việt, tụng kinh bằng tiếng Pāli và tiếng Việt. Ngũ Bộ Nikāya cũng đã được dịch trực tiếp từ Pāli sang tiếng Việt.

Vì sao không nên gọi là “Tiểu thừa”?

“Tiểu thừa” (cỗ xe nhỏ) là chữ xuất hiện trong các cuộc tranh luận giữa các trường phái Phật giáo xưa, do phía tự gọi mình là “Đại thừa” đặt ra, nên mang ý so sánh hơn kém. Người theo Nam truyền không tự gọi mình như vậy. Ngày nay, giới nghiên cứu và nhiều tổ chức Phật giáo quốc tế dùng tên Theravāda hoặc Nam truyền như cách gọi trung lập và tôn trọng. Hoan Hỉ cũng dùng cách gọi ấy.

Nam truyền dạy điều gì?

Cốt lõi vẫn là điều mọi truyền thống Phật giáo cùng chia sẻ: Bốn Thánh đế, Bát chánh đạo, giới, định, tuệ. Nét riêng của Nam truyền là luôn dẫn về lời kinh gốc, và đề cao việc tự mình thực hành, tự mình thấy, đúng như tinh thần Kinh Kālāma. Đó cũng là cách Hoan Hỉ chọn để viết: mỗi bài đều có đoạn kinh có số để bạn tự đối chiếu.