Tu gieo duyên: xuất gia ngắn hạn là truyền thống gì, và Luật nói gì về hoàn tục

Một truyền thống, không phải một điều kinh dạy

Theo truyền thống ở Myanmar, bé trai thường được làm lễ xuất gia Sa-di (lễ shinbyu) ít nhất một lần, có khi tái hiện cảnh thái tử Sĩ-đạt-đa (Siddhattha) rời cung. Ở Thái Lan, theo phong tục, nhiều thanh niên xuất gia trong một mùa an cư trước khi lập gia đình, và nhiều người xuất gia ngắn ngày để hồi hướng phước cho cha mẹ. Ở Việt Nam, các chùa Nam tông tổ chức những khóa “tu gieo duyên” vài ngày đến vài tuần, thường vào dịp hè.

Cần nói rõ: không có bài kinh hay điều luật nào dạy xuất gia ngắn hạn. Đây là cách các cộng đồng Phật giáo về sau tạo cơ hội cho người tại gia được sống gần Tam Bảo. Nói như vậy không làm giảm giá trị của truyền thống, chỉ để ta biết đúng chỗ của nó.

Kinh nói về xuất gia thế nào

Trong kinh, xuất gia là một quyết định lớn. Đức Phật kể: khi còn trẻ, tóc còn đen nhánh, dù cha mẹ không muốn, khóc đẫm nước mắt, Ta đã cạo bỏ râu tóc, đắp y, rời gia đình (MN 26, đoạn 14.1). Nỗi đau của cha mẹ ấy để lại dấu trong Luật: sau khi La-hầu-la (Rāhula) xuất gia, vua Tịnh Phạn (Suddhodana) xin Đức Phật một điều, và Ngài chế định:

- “Này các tỳ khưu, không nên cho người con trai chưa được phép của cha mẹ xuất gia; vị nào cho xuất gia thì phạm tội dukkaṭa.”

Luật tạng, Đại Phẩm 1, đoạn 54.6.4–54.6.5

Vì vậy, các khóa tu gieo duyên ngày nay đều yêu cầu cha mẹ đồng ý, nhất là với người chưa thành niên.

Hoàn tục: điều Luật cho phép

Nhiều người nghĩ cởi y là điều xấu hổ. Luật tạng nhìn khác. Phần giải thích giới Ba-la-di thứ nhất mô tả một vị Tỷ-kheo “không còn hoan hỉ, muốn rời đời sống Sa-môn, mong trở lại đời sống tại gia”, nói rõ ý mình bằng những câu như: “Xin ghi nhận tôi là người tại gia”, hay “Xin ghi nhận tôi là cận sự nam” (Luật tạng, Ba-la-di 1, đoạn 8.3.1–8.3.26). Như vậy là học giới đã được xả đúng cách. Luật còn nói người đã xả học giới đúng cách, về sau trở lại, có thể được thọ giới Tỷ-kheo lần nữa (đoạn 7.1.14).

Điều Luật nghiêm khắc là phạm giới nặng khi vẫn còn mang y, không xả giới trước. Hoàn tục thì không phải tội. Đó là lý do tu gieo duyên có thể tồn tại mà không trái với Luật.

Ý nghĩa của vài ngày mang y

Sa-di giữ mười giới (Tiểu Tụng 2), Tỷ-kheo giữ giới bổn. Vài ngày như vậy giống như kéo dài ngày Bố-tát mà Kinh Bát Quan Trai mô tả: người tại gia tự nhủ: “Suốt đời, các bậc A-la-hán đã bỏ việc giết hại sinh mạng… Hôm nay, trọn đêm nay và trọn ngày nay, tôi cũng vậy” (AN 8.41, đoạn 2.4–2.5). Người tu gieo duyên được nếm thử đời sống ấy trọn vẹn hơn: thức dậy sớm, đi khất thực, ăn trước giờ ngọ, ngồi thiền, học oai nghi.

Thử hình dung

Thử hình dung một cậu bé mười lăm tuổi tham gia khóa tu bảy ngày. Ngày đầu cậu lóng ngóng với tấm y, ngày thứ ba bắt đầu quen im lặng khi đi khất thực. Hôm hoàn tục, cậu lạy cha mẹ, làm lễ xả giới tại chùa, rồi về nhà. Cậu không còn mang y, nhưng giữ lại thói quen dậy sớm và tụng Tam quy mỗi sáng. Truyền thống gọi là “gieo duyên” chính vì vậy: một hạt giống nhỏ, không ai biết khi nào nảy mầm.

Một gợi ý nhỏ

Nếu bạn hay con em muốn tham gia, hãy hỏi kỹ chùa về thời gian, nội quy, cách xả giới khi kết thúc, và xin sự đồng ý của gia đình. Trong những ngày mang y, hãy giữ oai nghi như một vị xuất gia thật sự; sau khi hoàn tục, giữ lại ít nhất một thói quen tốt từ những ngày ấy.