Kinh Gánh Nặng
Bhāra Sutta
Một bài kinh ngắn dùng hình ảnh ai cũng biết: gánh nặng trên vai. Đức Phật chỉ ra gánh là gì, ai đang gánh, vì sao cứ nhấc lên, và làm sao đặt xuống.
Trước khi đọc kinh
Kinh Gánh Nặng (Bhāra Sutta) thuộc Tương Ưng Bộ, phần Tương Ưng Uẩn, phẩm Gánh Nặng. Tại thành Xá-vệ (Sāvatthī), Đức Thế Tôn báo với các Tỷ-kheo rằng Ngài sẽ giảng về bốn điều: gánh nặng, người gánh, việc nhấc gánh lên và việc đặt gánh xuống (đoạn 1.2). Gánh nặng là năm uẩn bị chấp thủ: sắc, thọ, tưởng, hành, thức (đoạn 1.5–1.7). Nói theo đời thường, đó là thân này, những cảm thọ vui buồn, những điều ta ghi nhận, những ý định, và sự hay biết, mà ta ôm lấy và gọi là “tôi”, là “của tôi”.
Người gánh là con người, là “vị tôn giả có tên như thế này, thuộc dòng họ như thế kia” (đoạn 2.2–2.3). Đọc cạnh Kinh Vô Ngã Tướng (SN 22.59), có thể hiểu đây là cách gọi thông thường theo tên và họ, chứ không phải một cái ngã thường hằng đứng ngoài năm uẩn. Việc nhấc gánh lên là ái, thứ dẫn đến đời sống mới, đi kèm vui thích và tham đắm, tìm vui chỗ này chỗ kia, gồm ái dục, ái hữu và ái phi hữu (đoạn 3.2–3.3). Việc đặt gánh xuống là sự phai nhạt và chấm dứt trọn vẹn của chính ái ấy, là buông ra, không còn bám víu (đoạn 4.2). Hai định nghĩa này trùng với Thánh đế thứ hai và thứ ba trong Kinh Chuyển Pháp Luân (SN 56.11), nên bài kinh nhỏ này cũng là một cách kể lại bốn Thánh đế bằng hình ảnh.
Bài kệ cuối kinh nói gọn: năm uẩn thật là gánh nặng, nhấc gánh lên là khổ ở đời, đặt gánh xuống là an vui; đặt xuống rồi, không nhấc thêm gánh nào khác, nhổ ái lên tận gốc rễ, người ấy hết đói khát, hoàn toàn mát dịu (đoạn 6.1–7.4). Người làm cha mẹ, người đi làm, ai cũng biết cảm giác vai mình trĩu xuống. Bài kinh không bảo ta vứt bỏ bổn phận; điều làm ta nặng nề không phải công việc, mà là sự nắm chặt, sự ôm lấy mọi thứ như “của tôi”. Mỗi lần nhận ra mình đang siết chặt một nỗi lo hay một chuyện hơn thua, đó là một lần có thể nới tay, và cảm nhận được phần nào sự nhẹ nhõm mà bài kệ nói đến.
Ý chính
- Gánh nặng là năm uẩn bị chấp thủ (1.4–1.8).
- Người gánh là con người, người có tên này, thuộc dòng họ kia (2.1–2.4).
- Nhấc gánh lên là ái: ái dục, ái hữu, ái phi hữu (3.1–3.4).
- Đặt gánh xuống là sự chấm dứt trọn vẹn của chính ái ấy (4.1–4.3).
- Nhấc gánh lên là khổ ở đời, đặt gánh xuống là an vui (6.3–6.4).
- Nhổ ái lên tận gốc rễ thì hết đói khát, hoàn toàn mát dịu (7.3–7.4).
Thuật ngữ Pāli trong kinh
- bhāra
- gánh nặng
- bhārahāra
- người gánh
- bhārādāna
- việc nhấc gánh lên
- bhāranikkhepana
- việc đặt gánh xuống
- upādānakkhandha
- uẩn bị chấp thủ
- puggala
- con người, cá nhân
- taṇhā
- ái, khát ái
- parinibbuta
- hoàn toàn mát dịu, đã tịch diệt
Kinh Gánh Nặng
1Ở Sāvatthi …
—Này các Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng cho các Ông về gánh nặng, mang gánh nặng lên, đặt gánh nặng xuống. Hãy nghe và khéo suy nghiệm, Ta sẽ giảng.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là gánh nặng? Năm thủ uẩn là câu trả lời. Thế nào là năm? Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là gánh nặng.Sāvatthiyaṁ … tatra kho … “bhārañca vo, bhikkhave, desessāmi bhārahārañca bhārādānañca bhāranikkhepanañca. Taṁ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, bhāro? Pañcupādānakkhandhā tissa vacanīyaṁ. Katame pañca? Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho; ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhāro.At Sāvatthī. “Mendicants, I will teach you the burden, the bearer of the burden, the taking up of the burden, and the putting down of the burden. Listen … And what is the burden? The five grasping aggregates, it should be said. What five? The grasping aggregates of form, feeling, perception, choices, and consciousness. This is called the burden.
2Và này các Tỷ-kheo, thế nào là kẻ mang gánh nặng? Người là câu trả lời. Vị Tôn giả này có tên như thế này, dòng họ như thế này. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là kẻ mang gánh nặng!Katamo ca, bhikkhave, bhārahāro? Puggalo tissa vacanīyaṁ. Yvāyaṁ āyasmā evaṁnāmo evaṅgotto; ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhārahāro.And who is the bearer of the burden? The individual, it should be said; the venerable of such name and such clan. This is called the bearer of the burden.
3Và này các Tỷ-kheo, thế nào là mang gánh nặng lên? Chính là tham ái này đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, đi tìm hỷ lạc chỗ này, chỗ kia. Tức là dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là mang gánh nặng lên.Katamañca, bhikkhave, bhārādānaṁ? Yāyaṁ taṇhā ponobhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ— kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Idaṁ vuccati, bhikkhave, bhārādānaṁ.And what is the taking up of the burden? It’s the craving that leads to future lives, mixed up with relishing and greed, taking pleasure there wherever it alights. That is, craving for sensual pleasures, craving for continued existence, and craving for nonexistence. This is called the taking up of the burden.
4Này các Tỷ-kheo, thế nào là đặt gánh nặng xuống? Đây là sự ly tham, đoạn diệt ái ấy một cách hoàn toàn, sự từ bỏ, sự xả ly, sự giải thoát, sự không chấp thủ. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đặt gánh nặng xuống.Katamañca, bhikkhave, bhāranikkhepanaṁ? Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo. Idaṁ vuccati, bhikkhave, bhāranikkhepanan”ti.And what is the putting down of the burden? It’s the fading away and cessation of that very same craving no residue left behind; giving it away, letting it go, releasing it, and not clinging to it. This is called the putting down of the burden.”
5Thế Tôn thuyết như vậy, Thiện Thệ nói như vậy xong, bậc Đạo Sư lại nói thêm:Idamavoca bhagavā. Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:That is what the Buddha said. Then the Holy One, the Teacher, went on to say:
6–7Năm uẩn là gánh nặng,
Kẻ gánh nặng là người;
Mang lấy gánh nặng lên,
Chính là khổ ở đời.
Còn đặt gánh nặng xuống,
Tức là lạc, không khổ,
Đặt gánh nặng xuống xong,
Không mang thêm gánh khác.
Nếu nhổ khát ái lên,
Tận cùng đến gốc rễ,
Không còn đói và khát,
Được giải thoát tịnh lạc!“Bhārā have pañcakkhandhā, bhārahāro ca puggalo; Bhārādānaṁ dukhaṁ loke, bhāranikkhepanaṁ sukhaṁ. Nikkhipitvā garuṁ bhāraṁ, aññaṁ bhāraṁ anādiya; Samūlaṁ taṇhamabbuyha, nicchāto parinibbuto”ti. Paṭhamaṁ.“The five aggregates are indeed burdens, and the individual is the bearer of the burden. Taking up the burden is suffering in the world, and putting the burden down is happiness. When the heavy burden is put down without taking up another, one who has plucked out craving, root and all, is hungerless, quenched.”
Viết bởi Diệu Hạnh
Nguồn trích dẫn
- Tương Ưng Bộ 22.22 (Bhāra Sutta). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, SN 22.22 trên SuttaCentral.
- Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
- Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (bản trên SuttaCentral). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.