Kinh Tham

Trước khi đọc kinh

Tóm lại: Đức Phật nêu đúng một điều cần từ bỏ là tham. Bài kệ nói rõ lý do: bị tham đắm thì chúng sanh đi ác thú, còn bậc thiền quán, chánh trí đã từ bỏ tham thì không trở lại đời này.

Kinh Tham (Lobha Sutta) là kinh số 1 của Kinh Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka), nằm ở phẩm đầu của Chương Một Pháp (Ekakanipāta). Tên Itivuttaka theo nghĩa chữ Pāli là “điều đã được nói như vậy”. Kinh mở bằng lời người thuật lại: điều này đã được Thế Tôn nói, đã được bậc A-la-hán nói, và người thuật đã được nghe. Sau đó Đức Phật bảo các Tỷ-kheo hãy từ bỏ một pháp, nói rõ pháp ấy là tham, rồi một bài kệ nhắc lại ý nghĩa vừa nói. Kinh rất ngắn: một đoạn văn xuôi và sáu dòng kệ. Phần giải nghĩa bên dưới chỉ đi theo đúng các câu ấy; ví dụ đời thường chỉ để dễ hình dung và được ghi rõ là ví dụ.

Giải nghĩa ngắn

Chỉ một pháp, không phải một danh sách

Đức Phật không kể một loạt điều xấu. Ngài nêu đúng một điều và gọi tên thẳng: tham. Kèm theo là lời bảo đảm: từ bỏ pháp này, các Thầy không có tái sanh.

Tham trong đời thường

Ví dụ của Hoan Hỉ, không phải lời kinh: người đã có chiếc điện thoại dùng tốt, thấy mẫu mới thì bứt rứt muốn có thêm; có thêm rồi lại thấy mẫu khác. Đó là dáng vẻ quen thuộc của lòng tham: có rồi vẫn muốn nữa.

Vì sao kệ nói “đi ác thú”

Kệ nói người bị tham đắm thì đi ác thú. Đó là nơi đi sau này, nên phần ấy phải hiểu theo kinh, ví dụ đời thường không thay được. Ví dụ chỉ giúp thấy tham kéo người ta đi thế nào: vì muốn thêm mà vay quá sức, nói quanh nói co, bỏ lỡ bữa cơm với người nhà.

Từ bỏ nhờ hiểu rõ

Chữ Pāli sammadaññāya nghĩa là “sau khi hiểu rõ đúng đắn”: bậc thiền quán, chánh trí hiểu rõ tham rồi mới từ bỏ. Ví dụ: ai biết một món ăn làm mình đau bụng thì tự thôi ăn, không phải ép mình. Hiểu rõ trước, từ bỏ sau.

Câu chốt: theo kinh này, từ bỏ tham bắt đầu từ việc hiểu rõ tham cho đúng; còn người từ bỏ được thì “không bao giờ trở lại tại đời này”.