Tích Bằng Sự Tinh Tấn Làm Vinh Dự Cho Phật
Dhammārāmattheravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 364 Kinh Pháp Cú, phẩm Tỷ-kheo, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Vị Tỳ-kheo thích pháp....
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài trú tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Dhammarama.
Khi đức Phật tuyên bố "Còn bốn tháng nữa, Ta sẽ vào Niết-bàn", hằng ngàn vị Tỳ-kheo bỏ hết thì giờ để hầu cận Ngài. Những vị chưa chứng Sơ quả thì khóc lóc, những vị chứng A-la-hán cũng cảm động sâu xa, tất cả đều tụ năm họp ba, bàn tán: "Chúng tan nên làm gì?"
Riêng có một vị Tỳ-kheo tên Dhammarama (Trú Pháp Hỷ) thì không như vậy. Thầy tự nghĩ: "Đức Thế Tôn đã tuyên bố bốn tháng nữa nhập Niết-bàn, mà ta chưa thoát khỏi ràng buộc của tham ái. Ngày nào Ngài còn tại thế, ta sẽ cố gắng chứng A-la-hán". Và thầy tự sống một mình, tư duy, quán tưởng, ôn lại những lời dạy của Phật, chẳng màng trả lời những câu hỏi tò mò của các Tỳ-kheo khác, mà cũng chẳng lui tới hầu hạ Phật.
Các Tỳ-kheo mách đức Như Lai:
- Bạch Thế Tôn, thầy Dhammarama không có lòng thương kính Thế Tôn. Khi nghe chúng con báo tin "Phật sắp nhập Niết-bàn, chúng ta sẽ làm gì?", thầy chẳng nói, chẳng hoạt động chung với chúng con.
Đức Phật gọi Tỳ-kheo Dhammarama đến hỏi. Thầy thưa thật ý định của mình muốn cố gắng chứng quả A-la-hán. Nghe xong, Phật ngợi khen thầy:
- Lành thay! Lành thay!
Và Ngài bảo các Tỳ-kheo:
- Này các Tỳ-kheo, mỗi vị nên bày tỏ sự kính mến Ta như Dhammarama đã làm. Chẳng phải dùng hương hoa, hoặc những thứ cúng dường mà tôn kính ta. Chỉ cò người thực hành theo giáo lý mới thật sự tôn kính Ta.
Ngài nói kệ:
364Vị Tỳ-kheo thích pháp,
Mến pháp, suy tư pháp,
Tâm tư niệm chánh pháp,
Không rời bỏ chánh pháp.
Nghe xong, thầy Trú Pháp Hỷ liền chứng quả A-la-hán, hội chúng cũng được lợi lạc.
Dhammārāmattheravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Dhammārāmoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto dhammārāmattheraṃ ārabbha kathesi.
Satthārā kira “ito me catumāsaccayena parinibbānaṃ bhavissatī”ti ārocite anekasahassā bhikkhū satthāraṃ parivāretvā vicariṃsu. Tattha puthujjanā bhikkhū assūni sandhāretuṃ nāsakkhiṃsu, khīṇāsavānaṃ dhammasaṃvego uppajji. Sabbepi “kiṃ nu kho karissāmā”ti vaggabandhanena vicaranti. Eko pana dhammārāmo nāma bhikkhu bhikkhūnaṃ santikaṃ na upasaṅkamati. Bhikkhūhi “kiṃ, āvuso”ti vuccamāno paṭivacanampi adatvā “satthā kira catumāsaccayena parinibbāyissati, ahañcamhi avītarāgo, satthari dharamāneyeva vāyamitvā arahattaṃ pāpuṇissāmī”ti ekakova viharanto satthārā desitaṃ dhammaṃ āvajjeti cinteti anussarati. Bhikkhū tathāgatassa ārocesuṃ – “bhante, dhammārāmassa tumhesu sinehamattampi natthi, ‘satthā kira parinibbāyissati, kiṃ nu kho karissāmā’ti amhehi saddhiṃ sammantanamattampi na karotī”ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā “saccaṃ kira tvaṃ evaṃ karosī”ti pucchi. “Saccaṃ, bhante”ti. “Kiṃ kāraṇā”ti? Tumhe kira catumāsaccayena parinibbāyissatha, ahañcamhi avītarāgo, tumhesu dharantesuyeva vāyamitvā arahattaṃ pāpuṇissāmīti tumhehi desitaṃ dhammaṃ āvajjāmi cintemi anussarāmīti.
Satthā “sādhu sādhū”ti tassa sādhukāraṃ datvā, “bhikkhave, aññenāpi mayi sinehavantena bhikkhunā nāma dhammārāmasadiseneva bhavitabbaṃ. Na hi mayhaṃ mālāgandhādīhi pūjaṃ karontā mama pūjaṃ karonti nāma, dhammānudhammaṃ paṭipajjantāyeva pana maṃ pūjenti nāmā”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Dhammārāmo dhammarato, dhammaṃ anuvicintayaṃ;
Dhammaṃ anussaraṃ bhikkhu, saddhammā na parihāyatī”ti.
Tattha nivāsanaṭṭhena samathavipassanādhammo ārāmo assāti dhammārāmo. Tasmiṃyeva dhamme ratoti dhammarato. Tasseva dhammassa punappunaṃ vicintanatāya dhammaṃ anuvicintayaṃ, taṃ dhammaṃ āvajjento manasikarontoti attho. Anussaranti tameva dhammaṃ anussaranto. Saddhammāti evarūpo bhikkhu sattatiṃsabhedā bodhipakkhiyadhammā navavidhalokuttaradhammā ca na parihāyatīti attho.
Desanāvasāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Dhammārāmattheravatthu catutthaṃ.
XXV. 4. By Righteousness Men honor the Buddha
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
364. He whose garden of delight is the Law...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to Elder Dhammārāma.
From the day when the Teacher announced, “Four months hence I shall pass into Nibbāna,” monks by the thousand spent their time in attendance upon the Teacher. Those who had not yet attained the Fruit of Conversion were unable to restrain their tears; those who had attained Arahatship experienced profound religious emotion; all went about in little groups, saying, “What are we to do?” But a single monk named He-Whose-Garden-of-Delight-is-the-Law, Dhammārāma, went nowhere near his brother monks. And when they asked him, “What is the matter with you, brother?” he gave them no answer. For Dhammārāma thought to himself, “The Teacher has announced that four months hence he is to pass into Nibbāna, and I have not yet freed myself from the bondage of desire. Therefore so long as the Teacher remains alive, I will struggle and attain Arahatship.” Accordingly Dhammārāma went about by himself, considering and pondering and calling to mind the Law preached by the Teacher.
The monks reported to the Tathāgata, “Reverend Sir, Dhammārāma is devoid of affection for you. Since he heard us say, ‘Four months hence the Teacher will pass into Nibbāna; what shall we do?’ he has had nothing to do with us.” The Teacher caused Dhammārāma to be summoned before him and asked him, “Is the report true that you have done thus and so?” “Yes, Reverend Sir, it is true.” “Why have you so done?” “This is the thought in my mind, ‘You have announced that four months hence you are to pass into Nibbāna, and I have not yet freed myself from the bondage of desire; therefore while you yet remain alive, I will attain Arahatship.’ I am considering and pondering and calling to mind the Law which you have preached.” “Good! Good!” exclaimed the Teacher, applauding him. Then said the Teacher to the monks, “Monks, every other monk should show his affection for me just as Dhammārāma has done. For they that honor me with garlands, perfumes, and the like, honor me not; but they that practice the Higher and the Lower Law, they alone truly honor me.” So saying, he pronounced the following Stanza,
364. He whose garden of delight is the Law, he that delights in the Law, he that ponders the Law,
He that meditates upon the Law, that monk will never fall away from the Good Law.
At the conclusion of the lesson that monk was established in Arahatship; the assembled company also profited by the lesson.
- Cf. Stories xii. 10 and xv. 7. Text: N iv. 93-95.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.