Tích Không Lấy Oán Báo Oán
Kukkuṭaaṇḍakhādikāvatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 291 Kinh Pháp Cú, phẩm Tạp Lục, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Gieo khổ đau cho người...
Câu chuyện này xảy ra khi đức Thế Tôn ở tại Kỳ Viên, liên hệ đến một người đàn bà ăn trứng của một con gà.
Trong một ngôi làng không xa thành Xá-vệ, có một người đánh cá. Một hôm trên đường đi đến thành Xá-vệ, ông bắt gặp một vài cái trứng rùa dọc theo bờ sông Aciravatì, ông bèn nhặt lấy. Đến Xá-vệ, ông vào nhà người quen, luộc mấy quả trứng, khi ngồi ăn ông cho cô con gái chủ nhà một trứng. Cô bé ăn xong, đòi ăn thêm, bà mẹ phải lấy trứng trong ổ con gà mái luộc cho cô. Cô bé ăn trứng gà, từ đó cô đâm thích món ăn này và thường tự lấy trứng ăn.
Con gà mẹ để ý rằng mỗi lần mình đẻ trứng đều bị cô bé mang đi ăn hết; nổi cơn bất bình oán hận cô, nó thề rằng: "Khi tôi chết, tôi sẽ tái sanh làm chằn tinh, ăn thịt mấy đứa con cô này". Sau khi chết nó trở lại làm con mèo của nhà này, còn cô bé trở lại làm gà mái. Gà mái đẻ trứng đều bị mèo ăn hết, như vậy đến ba lần. Gà mái tức quá bèn trù: "Ba lần ngươi ăn trứng của ta, còn muốn ăn thịt cả ta. Khi ta tái sanh, ta sẽ nhai xương ngươi và con ngươi".
Sau đó gà mái sanh làm beo rừng, con mèo thành con nai. Khi nai có con, beo đến ăn thịt cả mẹ lẫn con. Như thế trong năm trăm kiếp liên tục, họ ăn nuốt lẫn nhau, gây đau khổ cho nhau. Cuối cùng một bên làm bà chằn, một bên làm phụ nữ trong thành Xá-vệ. Câu chuyện tiếp diễn như cũ, cho đến khi gặp Phật, Ngài dạy câu:
291Gieo khổ đau cho người,
Mong cầu lạc cho mình,
Bị hận thù ràng buộc,
Không sao thoát hận thù.
Hai kẻ thù nghe xong, bà chằn xin quy y, thọ năm giới. Không còn hận thù, người đàn bà nọ cũng chứng Sơ quả. Hội chúng đều được lợi ích.
Kukkuṭaaṇḍakhādikāvatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Paradukkhūpadhānenāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kukkuṭaaṇḍakhādikaṃ ārabbha kathesi.
Sāvatthiyā kira avidūre paṇḍuraṃ nāma eko gāmo, tattheko kevaṭṭo vasati. So sāvatthiṃ gacchanto aciravatiyaṃ kacchapaaṇḍāni disvā tāni ādāya sāvatthiṃ gantvā ekasmiṃ gehe pacāpetvā khādanto tasmiṃ gehe kumārikāyapi ekaṃ aṇḍaṃ adāsi. Sā taṃ khāditvā tato paṭṭhāya aññaṃ khādanīyaṃ nāma na icchi. Athassā mātā kukkuṭiyā vijātaṭṭhānato ekaṃ aṇḍaṃ gahetvā adāsi. Sā taṃ khāditvā rasataṇhāya baddhā tato paṭṭhāya sayameva kukkuṭiyā aṇḍāni gahetvā khādati. Kukkuṭī vijātavijātakāle taṃ attano aṇḍāni gahetvā khādantiṃ disvā tāya upaddutā āghātaṃ bandhitvā “ito dāni cutā yakkhinī hutvā tava jātadārake khādituṃ samatthā hutvā nibbatteyya”nti patthanaṃ paṭṭhapetvā kālaṃ katvā tasmiṃyeva gehe majjārī hutvā nibbatti. Itarāpi kālaṃ katvā tattheva kukkuṭī hutvā nibbatti. Kukkuṭī aṇḍāni vijāyi, majjārī āgantvā tāni khāditvā dutiyampi tatiyampi khādiyeva. Kukkuṭī “tayo vāre mama aṇḍāni khāditvā idāni mampi khāditukāmāsi, ito cutā saputtakaṃ taṃ khādituṃ labheyya”nti patthanaṃ katvā tato cutā dīpinī hutvā nibbatti. Itarāpi kālaṃ katvā migī hutvā nibbatti. Tassā vijātakāle dīpinī āgantvā taṃ saddhiṃ puttehi khādi. Evaṃ khādantā pañcasu attabhāvasatesu aññamaññassa dukkhaṃ uppādetvā avasāne ekā yakkhinī hutvā nibbatti, ekā sāvatthiyaṃ kuladhītā hutvā nibbatti. Ito paraṃ “na hi verena verānī”ti (dha. pa. 5) gāthāya vuttanayeneva veditabbaṃ. Idha pana satthā “verañhi averena upasammati, no verenā”ti vatvā ubhinnampi dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“Paradukkhūpadhānena, attano sukhamicchati;
Verasaṃsaggasaṃsaṭṭho, verā so na parimuccatī”ti.
Tattha paradukkhūpadhānenāti parasmiṃ dukkhūpadhānena, parassa dukkhuppādanenāti attho. Verasaṃsaggasaṃsaṭṭhoti yo puggalo akkosanapaccakkosanapaharaṇapaṭiharaṇādīnaṃ vasena aññamaññaṃ katena verasaṃsaggena saṃsaṭṭho. Verā so na parimuccatīti niccakālaṃ veravasena dukkhameva pāpuṇātīti attho.
Desanāvasāne yakkhinī saraṇesu patiṭṭhāya pañca sīlāni samādiyitvā verato mucci, itarāpi sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Kukkuṭaaṇḍakhādikāvatthu dutiyaṃ.
XXI. 2. “Not Hatred for Hatred”
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
291. Whoever by causing suffering to others...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to a certain woman who ate the eggs of a hen.
The story goes that in a certain village named Paṇḍupura, not far from the city of Sāvatthi, there dwelt a certain fisherman. One day as he was on his way to Sāvatthi, he saw some tortoise’s eggs lying on the bank of the river Aciravatī. Taking these with him, he went to Sāvatthi, where he stopped at a certain house and had them cooked. As he was eating the eggs, he gave a single egg to a girl who lived in that house. The girl ate the egg and after she had done so, would have nothing more to do with hard food. So her mother took a single egg from the nest of a hen and gave it to her to eat. She ate the egg, and her liking for this kind of food became so strong that after that she would herself take hen’s eggs and eat them.
The hen, observing that every time she laid eggs the girl would take them and eat them, took offense and conceived a grudge against her. And she made the following Earnest Wish, “When I have passed out of this state of existence, may I be reborn as an ogress able to devour your children.” So when the hen died, she was reborn in that very house as a cat. When the girl died, she was reborn in that very house as a hen. The hen laid eggs, and the cat came and ate them. Again the second time she ate them, and again the third.
Then said the hen, “Three times you have eaten my eggs, and now you desire to eat me too. When I have passed out of this state of existence, may I be able to devour you and your children.” When she passed out of that state of existence, she was reborn as a leopardess. When her enemy died, she was reborn as a doe. When the doe brought forth young, the leopardess came and ate both the young and the doe.
Thus in each of five hundred successive states of existence they devoured each other and brought suffering one upon another. Finally one of them was reborn as an ogress and the other as a young woman of family at Sāvatthi. (From this point on the story runs the same as that given in the Commentary on the Stanza beginning, “For it is not by hatred that hatreds are quenched.” Only in this case the Teacher, after pronouncing the words “Hatred is quenched by love, not by hatred,” expounded the Law for the benefit of both women by pronouncing the following Stanza,)
291. Whoever by causing suffering to others seeks to win happiness for himself,
Becomes entangled in the bonds of hate; such a man is never freed from hatred.
At the conclusion of the lesson, the ogress became established in the Refuges, took upon herself the Five Precepts, and was freed from hatred. Her enemy was established in the Fruit of Conversion. The assembled company also profited by the lesson.
- Cf. Story i. 4, and Rogers, Buddhaghosha’s Parables, xi: 103-104. Text: N iii 449-451.
- Ed. note: Dhp 4.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.