Tích Ngôi Nhà Tù
Bandhanāgāravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 345–346 Kinh Pháp Cú, phẩm Tham Ái, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Người trí xem chưa bền...
Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ngụ tại Kỳ Viên, liên quan đến ngôi nhà tù.
Một hôm, các tội phạm bị dẫn đến trước vua Ba-tư-nặc, nào trộm đạo, cướp đường, nào những kẻ giết người. Vua ra lệnh dùng gông cùm, dây thừng và dây xích trói họ lại. Lúc ấy, có ba mươi thầy Tỳ-kheo ở vùng quê đến thăm đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi lui. Hôm sau, đi quanh thành Xá-vệ khất thực, các thầy qua chỗ nhà tù và thấy bọn tội phạm. Chiều lại, khất thực xong các thầy đến yết kiến Phật và bạch:
- Bạch Thế Tôn, hôm nay đi khất thực chúng con thấy các tội nhân ở trong nhà tù. Họ bị trói bằng gông cùm, dây thừng, dây xích, vô cùng đau khổ. Họ chẳng cởi nổi các gông cùm này để trốn thoát được. Bạch Thế Tôn, có thứ gì trói buộc bền chắc hơn nữa không?
Đức Phật đáp:
- Này các Tỳ-kheo, những thứ đó đâu đã lấy gì làm bền chắc. Hãy xem sự trói buộc của si mê, gông xiềng có tên là tham ái, sự ràng rịt của lòng tham luyến của cải, lúa thóc, vợ con. Dây trói buộc này còn bền chắc gấp trăm, nói cho đúng, gấp nghìn lần hơn những thứ các ông đã thấy. Nhưng dầu nó bền chắc như vậy và khó cởi bỏ đến thế mà xưa kia người có trí vẫn cởi bỏ được, ra đi vào Hy-mã-lạp-sơn, xa lìa thế tục.
Rồi Ngài kể chuyện tiền thân:
Chuyện quá khứ:
4A. Chồng Và Vợ
Vào thuở xa xưa, khi vua Brahmadatta đang trị vì ở Ba-la-nại, Ngài là con trai một gia đình nhà nghèo nọ. Khi đến tuổi trưởng thành thì cha chết, chàng phải đi làm mướn nuôi mẹ. Bà mẹ chọn cưới cho chàng một cô gái con nhà tử tế, mặc những lời phản đối của chàng. Thời gian sau, mẹ già qua đời, vợ chàng hoài thai đứa con đầu lòng.
Chẳng biết vợ đang mang thai, chàng bảo:
- Này em, hãy tự kiếm sống nhé. Anh sẽ đi tu.
Vợ chàng đáp:
- Em đang có thai. Xin đợi đến ngày em sinh nở, chàng thấy mặt con rồi đi tu cũng không muộn.
- Thôi được.
Khi cô vợ sanh đứa bé xong, chàng từ giã vợ:
- Em thân yêu, em đã sanh nở mẹ tròn con vuông. Anh có thể đi tu được rồi chứ.
Nhưng cô vợ nói:
- Xin chàng chờ đến lúc con dứt sữa hãy đi.
Trong khi chàng chờ, cô vợ có thai đứa con thứ hai.
Chàng tự nghĩ: "Nếu ta làm theo lời yêu cầu của nàng thì chẳng bao giờ đi được. Ta sẽ bỏ trốn và xuất gia, đừng cho nàng hay gì cả". Thế là không nói một lời về dự định của mình, giữa đêm chàng trở dậy trốn đi. Lính gác thành bắt chàng. Nhưng chàng thuyết phục được họ thả ra:
- Thưa các ông, tôi phải săn sóc mẹ già. Xin các ông tha cho tôi.
Ở lại quanh đấy một thời gian, chàng lên đường về vùng Hy-Mã-lạp-sơn sống đời ẩn sĩ. Sau khi đắc thần thông và tu chứng được những quả vị cao hơn, chàng tiếp tục sống ở đấy, vui hưởng thiền duyệt. Chàng thầm nghĩ: "Ta đã bứt tung được sợi dây trói thật quá ư bền chắc, sợi dây tham dục xấu xa, sợi dây của lòng luyến ái vợ con".
Nghĩ rồi, chàng đọc một bài kệ.
(Kết Thúc Chuyện Quá Khứ)
Kể xong chuyện quá khứ, đức Thế Tôn nói kệ làm rõ nghĩa bài kệ của nhà ẩn sĩ:
345Sắt, cây, gai trói buộc,
Người trí xem chưa bền,
Tham châu báu, trang sức,
Tham vọng vợ và con.
346Người có trí nói rằng:
"Trói buộc này thật bền,
Trì kéo xuống, lún xuống,
Và thật sự khó thoát.
Người trí cắt trừ nó,
Bỏ dục lạc không màng".
Bandhanāgāravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Na taṃ daḷhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto bandhanāgāraṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiṃ kira kāle bahū sandhicchedakapanthaghātakamanussaghātake core ānetvā kosalarañño dassayiṃsu. Te rājā andubandhanarajjubandhanasaṅkhalikabandhanehi bandhāpesi. Tiṃsamattāpi kho jānapadā bhikkhū satthāraṃ daṭṭhukāmā āgantvā disvā vanditvā punadivase sāvatthiṃ piṇḍāya carantā bandhanāgāraṃ gantvā te core disvā piṇḍapātapaṭikkantā sāyanhasamaye tathāgataṃ upasaṅkamitvā, “bhante, ajja amhehi piṇḍāya carantehi bandhanāgāre bahū corā andubandhanādīhi baddhā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā, te tāni bandhanāni chinditvā palāyituṃ na sakkonti, atthi nu kho, bhante, tehi bandhanehi thirataraṃ aññaṃ bandhanaṃ nāmā”ti pucchiṃsu. Satthā, “bhikkhave, kiṃ bandhanāni nāmetāni, yaṃ panetaṃ dhanadhaññaputtadārādīsu taṇhāsaṅkhātaṃ kilesabandhanaṃ, etaṃ etehi sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena thirataraṃ, evaṃ mahantampi panetaṃ ducchindaniyaṃ bandhanaṃ porāṇakapaṇḍitā chinditvā himavantaṃ pavisitvā pabbajiṃsū”ti vatvā atītaṃ āhari –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ duggatagahapatikule nibbatti. Tassa vayappattassa pitā kālamakāsi. So bhatiṃ katvā mātaraṃ posesi. Athassa mātā anicchamānasseva ekaṃ kuladhītaraṃ gehe katvā aparabhāge kālamakāsi. Bhariyāyapissa kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhahi. So gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ajānantova, “bhadde, tvaṃ bhatiṃ katvā jīva, ahaṃ pabbajissāmī”ti āha. “Sāmi, nanu gabbho me patiṭṭhito, mayi vijātāya dārakaṃ disvā pabbajissasī”ti āha. So “sādhū”ti sampaṭicchitvā tassā vijātakāle, “bhadde, tvaṃ sotthinā vijātā, idāni ahaṃ pabbajissāmī”ti āpucchi. Atha naṃ sā “puttassa tāva thanapānato apagamanakālaṃ āgamehī”ti vatvā puna gabbhaṃ gaṇhi. So cintesi – “imaṃ sampaṭicchāpetvā gantuṃ na sakkā, imissā anācikkhitvāva palāyitvā pabbajissāmī”ti. So tassā anācikkhitvāva rattibhāge uṭṭhāya palāyi. Atha naṃ nagaraguttikā aggahesuṃ. So “ahaṃ, sāmi, mātuposako nāma, vissajjetha ma”nti attānaṃ vissajjāpetvā ekasmiṃ ṭhāne vasitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññāsamāpattiyo labhitvā jhānakīḷāya kīḷanto vihāsi. So tattha vasantoyeva “evarūpampi nāma me ducchindaniyaṃ puttadārabandhanaṃ kilesabandhanaṃ chinna”nti imaṃ udānaṃ udānesi.
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā tena udānitaṃ udānaṃ pakāsento imā gāthā abhāsi –
“Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,
Yadāyasaṃ dārujapabbajañca;
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,
Puttesu dāresu ca yā apekkhā.
“Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,
Ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
Etampi chetvāna paribbajanti,
Anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā”ti.
Tattha dhīrāti buddhādayo paṇḍitapurisā yaṃ saṅkhalikasaṅkhātaṃ ayasā nibbattaṃ āyasaṃ, andubandhanasaṅkhātaṃ dārujaṃ, yañca pabbajatiṇehi vā aññehi vā vākādīhi rajjuṃ katvā kataṃ rajjubandhanaṃ, taṃ asiādīhi chindituṃ sakkuṇeyyabhāvena thiranti na vadantīti attho. Sārattarattāti sārattā hutvā rattā, bahalatararāgarattāti attho. Maṇikuṇḍalesūti maṇīsu ceva kuṇḍalesu ca, maṇivicittesu vā kuṇḍalesu. Etaṃ daḷhanti ye maṇikuṇḍalesu sārattarattā, tesaṃ so rāgo ca yā puttadāresu apekkhā taṇhā, etaṃ kilesamayaṃ bandhanañca paṇḍitapurisā daḷhanti vadanti. Ohārinanti ākaḍḍhitvā catūsu apāyesu pātanato avaharati heṭṭhā haratīti ohārinaṃ. Sithilanti bandhanaṭṭhāne chavicammamaṃsāni na chindati, lohitaṃ na nīharati, bandhanabhāvampi ajānāpetvā thalapathajalapathādīsu kammāni kātuṃ detīti sithilaṃ. Duppamuñcanti lobhavasena hi ekavārampi uppannaṃ kilesabandhanaṃ daṭṭhaṭṭhānato kacchapo viya dummociyaṃ hotīti duppamuñcaṃ. Etampi chetvānāti etaṃ daḷhampi kilesabandhanaṃ ñāṇakhaggena chinditvā anapekkhino hutvā kāmasukhaṃ pahāya paribbajanti, pakkamanti pabbajantīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Bandhanāgāravatthu catutthaṃ.
XXIV. 4. The Prison-House
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
345-346. That bond is not strong...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to the prison-house.
The story goes that once upon a time criminals, house-breakers, highwaymen, and murderers, were brought before the king of Kosala. The king ordered them to be bound with fetters, ropes, and chains. Now thirty country monks, desiring to see the Teacher, came and saw the Teacher, saluted him and took their leave. On the following day, as they went about Sāvatthi for alms, they came to the prison-house and saw those criminals. Returning from their rounds for alms, they approached the Teacher at eventide and said to him, “Reverend Sir, to-day, as we were making our rounds for alms, we saw many criminals in the prison-house. They were bound with fetters, ropes, and chains, and were experiencing much suffering. They cannot break these fetters and escape. Is there any bond stronger than these bonds?”
In reply to their question, the Teacher said, “Monks, what do these bonds amount to? Consider the bond of the evil passions, the bond which is called craving, the bond of attachment for wealth, crops, sons, and wives. This is a bond a hundredfold, nay, a thousandfold stronger than these bonds which you have seen. But strong as it is, and hard to break, wise men of old broke it, and going to the Himālaya country, retired from the world.” So saying, he related the following
4 a. Story of the Past: Husband and wife
In times long past, when Brahmadatta was ruling at Benāres, the Future Buddha was reborn in the family of a certain poor householder. When he reached manhood, his father died; so he worked for hire and supported his mother. His mother, in spite of his protests, brought him a certain daughter of respectable family to wife. After a time his mother died. In the course of time his wife conceived a child in her womb.
Not knowing that she had conceived a child, the husband said to the wife, “Dear wife, make your living by working for hire; I intend to become a monk.” Thereupon the wife said to the husband, “I have conceived a child in my womb. Wait until I give birth to the child and you see him, and then become a monk.” “Very well,” said the husband, promising to do so.
When the wife had given birth to her child, the husband took leave of her, saying, “Dear wife, you have given birth to your child in safety; now I shall become a monk.” But the wife replied, “Just wait until your son has been weaned from the breast.” While the husband waited, the wife conceived a second child.
The husband thought to himself, “If I do as she wishes me to, I shall never get away; I will run away and become a monk without so much as saying a word to her about it.” So without saying so much as a word to his wife about his plans, he rose up in the night and fled away. The city guards caught him. But he persuaded them to release him, saying to them, “Masters, I have a mother to support; release me.”
After tarrying in a certain place he went to the Himālaya country and adopted the life of an anchorite. Having developed the Supernatural Faculties and the Higher Attainments, he dwelt there, diverting himself with the diversion of the Trances. And as he dwelt there, he thought to himself, “I have broken this bond which is so hard to break, the bond of the evil passions, the bond of attachment for son and wife.” So saying, he breathed forth a Solemn Utterance. End of Story of the Past.
Having related this Story of the Past, the Teacher, making plain the Solemn Utterance breathed forth by the anchorite, pronounced the following Stanzas,
345. That bond is not strong, say the wise, which is made of iron or of wood or of babbaja;
Stronger far is the bond of passionate devotion to jewels and rings, to sons and wives.
346. That bond is indeed strong, say the wise,
Which, although loose, drags men down, and is hard to untie;
By cutting this bond and retiring from the world,
Men win freedom from desire and leave behind them the pleasures of sense.
- This story is almost word for word the same as Jātaka 201: ii. 139-141. Text: N iv. 53-57.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.