Tích Người Bà La Môn Cúng Dường Năm Lần Thành Quả Đầu Tiên
Pañcaggadāyakabrāhmaṇavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 367 Kinh Pháp Cú, phẩm Tỷ-kheo, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Hoàn toàn, đối danh sắc ...
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến người Bà-la-môn cúng dường năm lần thành quả đầu tiên.
Khi Phật ở Kỳ Viên, có một người Bà-la-môn làm ruộng. Lúc lúa chín, ông cúng dường những bông lúa cắt đầu tiên ngoài đồng. Lúa đem về đập, ông cúng dường những hạt lúa đập xong trước tiên. Khi cất lúa vào bồ, ông lại cúng dường phần lúa đổ trong bồ đầu tiên. Khi dược nấu thành cơm, ông cúng dường bát cơm đầ tiên bới trong nồi. Khi dọn ra dĩa, ông lại cúng dường những hạt cơm đầu tiên múc ra dĩa. Cúng dường năm lần như vậy cho người nào hiện diện lúc ấy, ông không hề nếm một miếng cho đến lúc cúng xong, do đó được gọi là"người cúng năm ần thành quả đầu tiên".
Đức Phật quan sát căn cơ biết hai vợ chồng ông có thể chứng A-na-hàm bèn đi đến nhà ông khất thực. Lúc ấy, ông Bà-la-môn ngồi ăn cơm trong nhà, xây lưng ra ngoài cửa, do đó không thấy đức Thế Tôn. Bà vợ ông ta đang dọn ăn cho chồng, thấy đức Phật bèn nghĩ thầm:
- Chồng ta sau khi cúng dường năm lần,bây giờ đang ăn cơm. Nếu thấy Sa-môn Cồ-đàm, ông sẽ cúng hết phần cơm của mình, mà ta thì không thể nấu cơm cho ông được nữa.
Nghĩ vậy bà bèn đứng sau lưng chồng, muốn che hình ảnh đức Phật không cho chồng thấy, tưởng như lấy tay che được mặt trăng tròn. Bà đứng vậy rồi liếc mắt trông chừng Thế Tôn, tự nói thầm: "Ông đã đi hay chưa?" Đức Thế Tôn vẫn đứng yên một chỗ. Bà vợ ráng không thốt thành tiếng: "Ông đi đi chứ", sợ chồng mình nghe được. Nhưng một lát sau, bà bước lui và nói thật khẽ: "Ông đi đi".
- Ta không đi.
Đức Phật khởi nghĩ như thế và lắc đầu. Khi đức Phật, bậc Đạo sư của trời người, nghĩ thầm: "Ta không đi" và lắc đầu, bà vợ ông Bà-la-môn không nén nổi, bật cười lớn. Đức Phật liền phóng một đạo hào quang, hiện hình Ngài trong nhà. Người Bà-la-môn đang ngồi quay lưng về phía Phật, vừa nghe tiếng cười của vợ, thì cũng thấy cả đạo hào quang sáu sắc và hình ảnh Phật. Bởi vì chư Phật, dù ở làng mạc hay rừng sâu, không bao giờ đi khỏi khi chưa hiện thân trước những người có cơ duyên đắc đạo. Người Bà-la-môn trông thấy Phật rồi, ông lật đật rầy vợ:
- Bà này hại tôi! Khi Thái tử đứng trước nhà ta, sao bà không báo trước cho tôi biết? Bà có lỗi lớn đa nghe!
Và ông mang đĩa cơm đang ăn dở, đem ra trước Phật nói:
- Thưa Sa-môn Cù-đàm, sau khi cúng dường năm thành quả đầu tiên, tôi dùng bữa trưa. Đây là phần cơm của tôi, tôi chia làm hai, và ăn một nửa, Ngài có thể nhận phần cơm này không?
Thay vì trả lời:
- Ta không nhận cơm ông ăn dư.
Đức Phật nói:
- Này Bà-la-môn, dù là phần còn lại hay đầu tiên cũng được, chúng ta cũng giống như quỷ thần, sống bằng những thức ăn bố thí.
Ngài nói kệ:
Dù phần đầu, phần giữa, phần dư,
Người khất thực đều vui lòng nhận,
Không phiền hà, trách móc dư thừa,
Người khôn ấy chính bậc chánh trí.
Ông Bà-la-môn nghe Phật nói như vậy trong lòng rất vui mừng, liền xưng tụng:
- Thái tử thật kỳ diệu, Ngài ở địa vị vua của thế gian, thay vì nói "Ta không ăn cơm thừa của ông", lại nói như trên.
Và vẫn đứng ở cửa, ông hỏi tiếp:
- Thưa Ngài, Ngài gọi các đệ tử là "Tỳ-kheo". Vậy những điều gì làm nên một Tỳ-kheo?
Đức Phật nghĩ thầm: "Ta sẽ giảng cho người này bằng cách nào đây để được lợi ích nhất? Vào thời Phật Ca-diếp, Ngài giảng cho hai ông bà này nghe về Thân và Tâm, nay ta cũng sẽ giảng cho ông như vậy".
Ngài bảo:
- Này Bà-la-môn, một vị Tỳ-kheo là người không bị ràng buộc, cột trói bởi những gì thuộc về Danh (Tâm) hay Sắc (Thân).
367Hoàn toàn, đối danh sắc,
Không chấp ta, của ta,
Không chấp, không sầu não,
Thật xứng danh Tỳ-kheo.
Pañcaggadāyakabrāhmaṇavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Sabbasoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcaggadāyakaṃ nāma brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
So kira sasse khette ṭhitakāleyeva khettaggaṃ nāma deti, khalakāle khalaggaṃ nāma deti, khalabhaṇḍakāle khalabhaṇḍaggaṃ nāma deti, ukkhalikakāle kumbhaggaṃ nāma deti, pātiyaṃ vaḍḍhitakāle pātaggaṃ nāma detīti imāni pañca aggadānāni deti, sampattassa adatvā nāma na bhuñjati. Tenassa pañcaggadāyakotveva nāmaṃ ahosi. Satthā tassa ca brāhmaṇiyā cassa tiṇṇaṃ phalānaṃ upanissayaṃ disvā brāhmaṇassa bhojanavelāyaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Sopi dvārapamukhe antogehābhimukho nisīditvā bhuñjati, satthāraṃ dvāre ṭhitaṃ na passati. Brāhmaṇī pana taṃ parivisamānā satthāraṃ disvā cintesi – “ayaṃ brāhmaṇo pañcasu ṭhānesu aggaṃ datvā bhuñjati, idāni ca samaṇo gotamo āgantvā dvāre ṭhito. Sace brāhmaṇo etaṃ disvā attano bhattaṃ haritvā dassati, punapāhaṃ pacituṃ na sakkhissāmī”ti. Sā “evaṃ ayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ na passissatī”ti satthu piṭṭhiṃ datvā tassa pacchato taṃ paṭicchādentī onamitvā puṇṇacandaṃ pāṇinā paṭicchādentī viya aṭṭhāsi. Tathā ṭhitā eva ca pana “gato nu kho no”ti satthāraṃ aḍḍhakkhikena olokesi. Satthā tattheva aṭṭhāsi. Brāhmaṇassa pana savanabhayena “aticchathā”ti na vadeti, osakkitvā pana saṇikameva “aticchathā”ti āha. Satthā “na gamissāmī”ti sīsaṃ cālesi. Lokagarunā buddhena “na gamissāmī”ti sīse cālite sā sandhāretuṃ asakkontī mahāhasitaṃ hasi. Tasmiṃ khaṇe satthā gehābhimukhaṃ obhāsaṃ muñci. Brāhmaṇopi piṭṭhiṃ datvā nisinnoyeva brāhmaṇiyā hasitasaddaṃ sutvā chabbaṇṇānañca rasmīnaṃ obhāsaṃ oloketvā satthāraṃ addasa. Buddhā hi nāma gāme vā araññe vā hetusampannānaṃ attānaṃ adassetvā na pakkamanti. Brāhmaṇopi satthāraṃ disvā, “bhoti nāsitomhi tayā, rājaputtaṃ āgantvā dvāre ṭhitaṃ mayhaṃ anācikkhantiyā bhāriyaṃ te kammaṃ kata”nti vatvā aḍḍhabhuttaṃ bhojanapātiṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā, “bho gotama, ahaṃ pañcasu ṭhānesu aggaṃ datvāva bhuñjāmi, ito ca me majjhe bhinditvā ekova bhattakoṭṭhāso bhutto, eko koṭṭhāso avasiṭṭho, paṭiggaṇhissasi me idaṃ bhatta”nti. Satthā “na me tava ucchiṭṭhabhattena attho”ti avatvā, “brāhmaṇa, aggampi mayhameva anucchavikaṃ, majjhe bhinditvā aḍḍhabhuttabhattampi, carimakabhattapiṇḍopi mayhameva anucchaviko. Mayañhi, brāhmaṇa, paradattūpajīvipetasadisā”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Yadaggato majjhato sesato vā,
Piṇḍaṃ labhetha paradattūpajīvī;
Nālaṃ thutuṃ nopi nipaccavādī,
Taṃ vāpi dhīrā muni vedayantī”ti. (su. ni. 219);
Brāhmaṇo taṃ sutvāva pasannacitto hutvā “aho acchariyaṃ, dīpasāmiko nāma rājaputto ‘na me tava ucchiṭṭhabhattena attho’ti avatvā evaṃ vakkhatī”ti dvāre ṭhitakova satthāraṃ pañhaṃ pucchi – “bho gotama, tumhe attano sāvake bhikkhūti vadatha, kittāvatā bhikkhu nāma hotī”ti. Satthā “kathaṃrūpā nu kho imassa dhammadesanā sappāyā”ti upadhārento “ime dvepi janā kassapabuddhakāle ‘nāmarūpa’nti vadantānaṃ kathaṃ suṇiṃsu, nāmarūpaṃ avissajjitvāva nesaṃ dhammaṃ desetuṃ vaṭṭatī”ti, “brāhmaṇa, nāme ca rūpe ca arajjanto asajjanto asocanto bhikkhu nāma hotī”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Sabbaso nāmarūpasmiṃ, yassa natthi mamāyitaṃ;
Asatā ca na socati, sa ve bhikkhūti vuccatī”ti.
Tattha sabbasoti sabbasmimpi vedanādīnaṃ catunnaṃ, rūpakkhandhassa cāti pañcannaṃ khandhānaṃ vasena pavatte nāmarūpe. Mamāyitanti yassa ahanti vā mamanti vā gāho natthi. Asatā ca na socatīti tasmiñca nāmarūpe khayavayaṃ patte “mama rūpaṃ khīṇaṃ…pe… mama viññāṇaṃ khīṇa”nti na socati na vihaññati, “khayavayadhammaṃ me khīṇa”nti passati. Sa veti so evarūpo vijjamānepi nāmarūpe mamāyitarahitopi asatāpi tena asocanto bhikkhūti vuccatīti attho.
Desanāvasāne ubhopi jayampatikā anāgāmiphale patiṭṭhahiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Pañcaggadāyakabrāhmaṇavatthu chaṭṭhaṃ.
XXV. 6. The Brahman who gave the Gifts of First-Fruits
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
367. He who has no attachment whatever for Name and Form,
He who sorrows not for that which exists not, such a man is truly called a monk.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to a Brahman who gave the five gifts of first-fruits.
When the grain was ripe, we are told, he gave the first-fruits of the field; when it was threshed, he gave the first-fruits of the threshing-floor; when it was put into the tubs, he gave the first-fruits of the tubs; when it was put into the boiler, he gave the first-fruits of the pot; when it was heaped upon the dish, he gave the first-fruits of the dish. Thus did he give the five gifts of first-fruits, tasting not a morsel himself until he had given to whoever was present. For this reason he came to be called Giver of the Five First-fruits. The Teacher, perceiving that the Brahman and his wife possessed the faculties requisite for the attainment of the Three Fruits, went and stood at the door of the Brahman’s house at meal-time. The Brahman sat eating in front of the door, facing the interior of the house, and therefore did not see the Teacher as he stood at the door.
But the Brahman’s wife, as she served her husband with food, saw the Teacher and thought to herself, “This Brahman, after giving the Five Gifts of First-fruits, is eating his meal, and now comes the monk Gotama and stands at his door. If the Brahman sees him, he will take his own food and give it to him, and I shall not be able to cook any more for him.” So turning her back on the Teacher, she stood behind her husband, stooping over so as to conceal the Teacher from the view of her husband, as if thinking to cover the full moon with her hand. Thus did she stand, watching the Teacher with half an eye and saying to herself, “Has he gone or not?” The Teacher remained standing where he was. The Brahman’s wife refrained from saying, “Pass on,” for fear that her husband would hear. After a while, however, she stepped back and said in a very low tone of voice, “Pass on.” “I will not go,” thought the Teacher and shook his head. When the Buddha, the Teacher of the World, thinking, “I will not go,” shook his head, the Brahman’s wife was not able to contain herself, and broke out into a loud laugh.
At that moment the Teacher sent forth a radiant image of himself in the direction of the house. The Brahman, seated as he was with his back to the Teacher, at the same moment heard the sound of his wife’s laughter, saw the reflection of the six-colored rays of light, and beheld the Teacher. For the Buddhas, whether it be in the village or in the forest, never depart without manifesting themselves to those who possess the predispositions to Conversion. When the Brahman saw the Teacher, he said to his wife, “Wife, I am ruined! When the King’s Son came and stood at the door of my house, you should have informed me. By failing to do so you have committed a grievous fault.”
And taking the dish of food, of which he had eaten half, he went to the Teacher and said, “Sir Gotama, after giving the Five Gifts of First-fruits, I am eating my meal. The food which was prepared for me, I divided into two portions, and one of these portions I have eaten; will you accept this food at my hands?” The Teacher, instead of saying, “I have no use for the food which you have left,” said, “Brahman, both the first portion is proper for me; also, when the giver divides his meal into two portions, the second portion; the last portion also is proper for me: for, Brahman, we are like the ghosts that subsist on food given to others.” So saying, he pronounced the following Stanza,
Whether it be from the top, the middle, or the remainder,
When a man who subsists on food given by others, receives a pellet of food
Not worth praising, and does not speak of it as inferior,
That man wise men know to be a sage.
The Brahman, hearing these words, rejoiced inwardly and said, “How wonderful it is that a king’s son, the Lord of the World, instead of saying, ‘I have no use for the remnants of your food,’ should speak as he does!” And remaining standing at the door, he asked the Teacher the following question, “Sir Gotama, you call your own disciples ‘monks.’ What is it that makes a monk?” The Teacher considered within himself, “How can I preach the Law to do this man the most good?” Then he reflected, “In the dispensation of the Buddha Kassapa these two persons heard the discourse of those who dwelt on Name and Form; I ought not to let this opportunity go to preach to them on Name and Form.” Accordingly he said, “Brahman, a monk is one who is not attracted or fettered or bound by Name and Form.” So saying, he pronounced the following Stanza,
367. He who has no attachment whatever for Name and Form,
He who sorrows not for that which exists not, such a man is truly called a monk.
- This story is given in Sutta-Nipāta Commentary on i. 12. 11: p. 271. Text: N iv. 98-101.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.