Tích Phật Bị Lăng Nhục
Attadantavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 320–322 Kinh Pháp Cú, phẩm Voi, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Ta như voi giữa trận...
Câu chuyện xảy ra khi đức Thế Tôn ở Kỳ Viên, trong trường hợp của chính Ngài.
Trong truyện tích Pháp Cú (179) đã đề cập đến trường hợp Màgandiyà bị Phật từ chối, và cô bị chạm tự ái nặng. Khi trở thành hoàng hậu, nàng quyết tâm trả thù Phật. Nàng tung tiền mướn cư dân thành, bảo họ rằng:
- Khi Sa-môn Cồ-đàm đến đây khất thực, các ngươi hãy tụ tập những người hạ tiện đi theo chửi mắng ông ta, đuổi ông ta đi.
Khi đức Phật và A-nan đi đến thành, dân cư không tin Tam Bảo đã đi theo Ngài, la hét.
- Ông là kẻ giặc cướp, ngu dốt, khùng, ông là lạc đà, bò, lừa, quỷ ở địa ngục, là súc sanh, không có hy vọng được cứu rồi, ông chỉ có nước chờ bị đọa thôi...
Như vậy, họ dùng mười cách mắng chửi để mắng chửi Phật. Nghe các câu mạ nhục, Tôn giả A-nan bạch Phật:
- Bạch Thế Tôn, dân cư nơi này chửi mắng chúng ta, xin hãy đi nơi khác.
- Chúng ta sẽ đi đâu, A-nan?
- Đi đến thành phố khác, bạch Thế Tôn.
- Nếu như dân ở thành phố đó cũng chửi mắng ta?
- Thì chúng ta lại đi đến thành phố khác, bạch Thế Tôn.
- Nếu như đến nơi kia cũng bị mắng chửi?
- Đi đến chỗ khác nữa, bạch Thế Tôn.
- Này A-nan! Chúng ta không nên làm như thế. Bất cứ nơi nào có rắc rối, phiền não nổi lên, chúng ta nên ở lại đó cho đến khi chúng lắng dịu hẳn, và chỉ khi đó chúng ta mới nên đi nơi khác. Nhưng ai đã chửi mắng chúng ta?
- Bạch Thế Tôn, những kẻ hạ tiện, nô tỳ, tất cả đều chửi mắng.
- Này A-nan! Ta như con voi đã ra trận. Và như con voi giữa trận hứng chịu tên bay từ bốn phía, bổn phận ta phải nhẫn nại nghe những lời ác độc thốt ra.
Và Ngài lấy mình làm tiêu đề giảng pháp với các câu:
320Ta như voi giữa trận,
Hứng chịu cung tên rơi,
Chịu đựng mọi phỉ báng,
Ác giới rất nhiều người.
321Voi luyện, đưa dự hội,
Ngựa luyện, được vua cưỡi,
Người luyện, bậc tối thượng,
Chịu đựng mọi phỉ báng.
322Tốt thay, con la thuần,
Thuần chủng loài ngựa Sindh [*]
Đại tượng, voi có ngà,
Tự điều mới tối thượng.
[*] loài ngựa đẹp ở vùng sông Sindha, Ấn Độ
Nghe xong, quần chúng ở hai bên đường, ở ngã ba, ngã tư, những kẻ ăn tiền chửi mướn Phật đều chứng từ Sơ quả đến Tam quả.
Attadantavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Ahaṃ nāgo vāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā kosambiyaṃ viharanto attānaṃ ārabbha kathesi. Vatthu appamādavaggassa ādigāthāvaṇṇanāya vitthāritameva. Vuttañhetaṃ tattha (dha. pa. aṭṭha. 1.sāmāvativatthu) –
Māgaṇḍiyā tāsaṃ kiñci kātuṃ asakkuṇitvā “samaṇassa gotamasseva kattabbaṃ karissāmī”ti nāgarānaṃ lañjaṃ datvā “samaṇaṃ gotamaṃ antonagaraṃ pavisitvā carantaṃ dāsakammakaraporisehi saddhiṃ akkosetvā paribhāsetvā palāpethā”ti āṇāpesi. Micchādiṭṭhikā tīsu ratanesu appasannā antonagaraṃ paviṭṭhaṃ satthāraṃ anubandhitvā “corosi bālosi mūḷhosi thenosi oṭṭhosi goṇosi gadrabhosi nerayikosi tiracchānagatosi, natthi tuyhaṃ sugati, duggatiyeva tuyhaṃ pāṭikaṅkhā”ti dasahi akkosavatthūhi akkosanti paribhāsanti. Taṃ sutvā āyasmā ānando satthāraṃ etadavoca – “bhante, ime nāgarā amhe akkosanti paribhāsanti, ito aññattha gacchāmā”ti. “Kuhiṃ, ānandā”ti? “Aññaṃ nagaraṃ, bhante”ti. “Tattha manussesu akkosantesu paribhāsantesu puna kattha gamissāmānandā”ti. “Tatopi aññaṃ nagaraṃ, bhante”ti. “Tattha manussesu akkosantesu paribhāsantesu kuhiṃ gamissāmānandā”ti. “Tatopi aññaṃ nagaraṃ, bhante”ti. “Ānanda, na evaṃ kātuṃ vaṭṭati, yattha adhikaraṇaṃ uppannaṃ, tattheva tasmiṃ vūpasante aññattha gantuṃ vaṭṭati, ke pana te, ānanda, akkosantī”ti. “Bhante, dāsakammakare upādāya sabbe akkosantī”ti. “Ahaṃ, ānanda, saṅgāmaṃ otiṇṇahatthisadiso. Saṅgāmaṃ otiṇṇahatthino hi catūhi disāhi āgate sare sahituṃ bhāro, tatheva bahūhi dussīlehi kathitakathānaṃ sahanaṃ nāma mayhaṃ bhāro”ti vatvā attānaṃ ārabbha dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
“Ahaṃ nāgova saṅgāme, cāpato patitaṃ saraṃ;
Ativākyaṃ titikkhissaṃ, dussīlo hi bahujjano.
“Dantaṃ nayanti samitiṃ, dantaṃ rājābhirūhati;
Danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṃ titikkhati.
“Varamassatarā dantā, ājānīyā ca sindhavā;
Kuñjarā ca mahānāgā, attadanto tato vara”nti.
Tattha nāgovāti hatthī viya. Cāpato patitanti dhanuto muttaṃ. Ativākyanti aṭṭhaanariyavohāravasena pavattaṃ vītikkamavacanaṃ. Titikkhissanti yathā saṅgāmāvacaro sudanto mahānāgo khamo sattipahārādīni cāpato muccitvā attani patite sare avihaññamāno titikkhati, evameva evarūpaṃ ativākyaṃ titikkhissaṃ, sahissāmīti attho. Dussīlo hīti ayañhi lokiyamahājano bahudussīlo attano attano rucivasena vācaṃ nicchāretvā ghaṭṭento carati, tattha adhivāsanaṃ ajjhupekkhanameva mama bhāro. Samitinti uyyānakīḷamaṇḍalādīsu mahājanamajjhaṃ gacchantā dantameva goṇajātiṃ vā assajātiṃ vā yāne yojetvā nayanti. Rājāti tathārūpeheva vāhanehi gacchanto rājāpi dantameva abhirūhati. Manussesūti manussesupi catūhi ariyamaggehi danto nibbisevanova seṭṭho. Yotivākyanti yo evarūpaṃ atikkamavacanaṃ punappunaṃ vuccamānampi titikkhati na paṭippharati na vihaññati, evarūpo danto seṭṭhoti attho.
Assatarāti vaḷavāya gadrabhena jātā. Ājānīyāti yaṃ assadamasārathi kāraṇaṃ kāreti, tassa khippaṃ jānanasamatthā. Sindhavāti sindhavaraṭṭhe jātā assā. Mahānāgāti kuñjarasaṅkhātā mahāhatthino. Attadantoti ete assatarā ca sindhavā ca kuñjarā ca dantāva varaṃ, na adantā. Yo pana catūhi ariyamaggehi attano dantatāya attadanto nibbisevano, ayaṃ tatopi varaṃ, sabbehipi etehi uttaritaroti attho.
Desanāvasāne lañjaṃ gahetvā vīthisiṅghāṭakādīsu ṭhatvā akkosanto paribhāsanto sabbopi so mahājano sotāpattiphalādīni pāpuṇīti.
Attadantavatthu paṭhamaṃ.
XXIII. 1. The Sectaries insult the Buddha
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
320-322. Even as an elephant...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to himself. The story is related in detail in the Commentary on the first Stanzas of the Appamāda Vagga. For it is there said:
Unable to injure the women, Māgandiyā thought to herself, “I will do to the monk Gotama what ought to be done.” So she bribed the citizens and said to them, “When the monk Gotama comes into town and walks about, do you join with slaves in reviling and abusing him, and drive him out.” So heretics who had no faith in the Three Jewels followed the Teacher about when he entered the city and shouted at him, “You are a robber, you are a simpleton, you are a fool, you are a camel, you are an ox, you are an ass, you are a denizen of hell, you are a brute beast, you have no hope of salvation, a state of punishment is all that you can look forward to.” Thus they reviled and abused the Teacher with the Ten Terms of Abuse.
Hearing their words of abuse, Venerable Ānanda said this to the Teacher, “Reverend Sir, these citizens are reviling and abusing us; let us go elsewhere.” “Where shall we go, Ānanda?” “Let us go to some other city, Reverend Sir.” “But suppose men revile and abuse us there, where then shall we go, Ānanda?” “Then we shall go to some other city, Reverend Sir.” “But suppose men revile and abuse us there, where then shall we go, Ānanda?” “Then we shall go to some other city, Reverend Sir,” “Ānanda, we should do no such thing. Wherever a tumult arises, even there should we remain until that tumult dies away, and only under those circumstances should we go elsewhere. But who are reviling and abusing you, Ānanda?” “Reverend Sir, beginning with the slaves and servants, all are reviling us.” “Ānanda, I am like an elephant that has entered the fray. And even as it is incumbent upon an elephant that has entered the fray that he should withstand the arrows which come from the four quarters, precisely so it is my duty to endure with patience the words spoken by many wicked men.” So saying, he preached the Law with reference to himself by pronouncing the following Stanzas,
320. Even as an elephant engaged in the fray withstands arrows shot from the bow,
So also must I bear abuse, for the multitude is wicked.
321. It is a tamed elephant they lead to battle; it is a tamed elephant the king mounts;
It is the tamed that is best among men, he that endures abuse patiently.
322. Of surpassing excellence are mules which are tamed, and well-bred Sindh horses,
And great elephants of the jungle; but better yet is the man who has tamed himself.
At the conclusion of the lesson all of that great multitude which had stood in the streets and at the cross-roads, and for a bribe reviled the Teacher, obtained the Fruit of Conversion and the Fruits of the Second and Third Paths.
- Cf. Story ii. 1. 6 (text: i. 21115-21305), HOS. 28. 283. Text: N iv. 1-5.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.