Cầu nguyện có linh không: Đức Phật nói gì về lời cầu xin

Năm điều ai cũng mong

Một lần, ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika) đến đảnh lễ Đức Phật. Ngài nói với ông về năm điều đáng ưa, đáng thích, đáng mến mà khó có được ở đời: tuổi thọ, sắc đẹp, an vui, danh tiếng và cõi trời. Rồi Ngài nói:

Này Gia chủ, năm pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở đời này, Ta tuyên bố không phải do nhân cầu xin, không phải do nhân ước vọng mà có được. Này Gia chủ, nếu năm pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở đời này, do nhân cầu xin, do nhân ước vọng mà có được, thời ai ở đời này lại héo mòn vì một lẽ gì?

Tăng Chi Bộ 5.43, đoạn 3.1–3.2

Câu hỏi ngược ấy rất đời thường. Nếu chỉ cần khấn là được sống lâu, thì ai cũng sống lâu. Đức Phật nói tiếp: vị Thánh đệ tử muốn sống lâu thì không nên cầu xin tuổi thọ, mà nên đi con đường đưa đến tuổi thọ; đi con đường ấy thì được tuổi thọ, ở cõi trời hay cõi người (AN 5.43, đoạn 4.1–4.4). Kinh lặp lại đúng như vậy cho sắc đẹp, an vui, danh tiếng và cõi trời.

Con đường đưa đến tuổi thọ là gì

Kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt trả lời cụ thể: người từ bỏ sát sinh, buông gậy buông dao, biết hổ thẹn, giàu lòng thương, sống với tâm mong điều lợi ích cho mọi loài, thì “sinh ra ở bất cứ đâu, người ấy cũng sống lâu” (Trung Bộ 135, đoạn 6.1–6.3). Cùng bài kinh ấy, người không sân hận đi đến sắc đẹp, người hay bố thí đi đến giàu có. Như vậy “con đường” mà Tăng Chi Bộ 5.43 nói đến không phải điều bí ẩn: đó là những việc thiện cụ thể mà ai cũng làm được.

Bài kệ cuối kinh tóm lại: người mong cầu tuổi thọ, sắc đẹp, danh tiếng, cõi trời và dòng dõi cao quý thì bậc trí tán thán sự không phóng dật trong việc làm phước; người không phóng dật đạt được cả hai lợi ích, ngay trong đời này và trong đời sau (AN 5.43, kệ 9.1–11.2).

Hòn đá dưới hồ sâu

Tương Ưng Bộ 42.6 kể một trưởng làng hỏi Đức Phật về những vị Bà-la-môn làm lễ đưa người chết lên cõi trời. Đức Phật đưa ra một hình ảnh khó quên: một người ném tảng đá lớn xuống hồ sâu, rồi đám đông tụ lại chắp tay cầu khấn “Nổi lên đi, tảng đá!”, tảng đá vẫn không vì thế mà nổi lên (SN 42.6, đoạn 5.1–5.6). Người làm ác cũng vậy, lời cầu khấn của đám đông không đưa người ấy lên cõi trời (đoạn 5.7–5.9). Ngược lại, hũ dầu vỡ dưới đáy hồ thì dầu tự nổi lên, dù có ai cầu cho nó chìm (đoạn 7.1–7.6). Người sống thiện cũng thế. Bài Cầu an, cầu siêu đã đọc kỹ bài kinh này.

Pháp Cú nói gọn: “Sạch hay nhơ là chuyện riêng mỗi người, không ai làm sạch thay người khác được” (Pháp Cú, kệ 165).

Vậy chắp tay trước tượng Phật để làm gì

Kinh không dạy ta thôi chắp tay. Kinh chỉ cho ta thấy điều gì xảy ra khi chắp tay đúng cách. Đức Phật dạy ông Ma-ha-nam (Mahānāma): khi vị Thánh đệ tử tưởng niệm Như Lai, “Đức Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác…”, thì lúc ấy tâm không bị tham, sân, si chi phối, tâm trở nên ngay thẳng, sinh hoan hỉ, thân an tịnh, tâm được định (AN 6.10, đoạn 2.2–2.7). Lợi ích ấy có thật, và nó xảy ra ngay trong tâm người tụng niệm.

Kinh cũng nói đến ước nguyện, nhưng đặt nó cạnh việc thiện. Tăng Chi Bộ 8.35 kể người bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn, rồi mong sau khi chết được sinh vào nhà giàu sang hay một cõi trời, giữ vững và tu tập tâm nguyện ấy; tâm nguyện ấy, vì dừng lại ở điều thấp và không tu tập cao hơn, đưa người ấy tái sinh về đó. Nhưng Đức Phật nói rõ: “Điều ấy Ta nói cho người có giới, không phải cho người phá giới; tâm nguyện của người có giới thành tựu nhờ sự trong sạch” (AN 8.35, đoạn 1.3–1.12). Lời nguyện là hướng đi; bố thí và giữ giới là đôi chân.

Thử hình dung một người mẹ có con sắp thi đại học. Chị lên chùa thắp nhang, lòng nguyện cho con bình tĩnh làm bài. Về nhà, chị nấu cho con bữa cơm nhẹ, nhắc con ngủ sớm, và không la mắng khi con căng thẳng. Lời nguyện của chị không vô ích: nó giữ cho tâm chị an, và tâm an ấy biến thành những việc làm giúp con. Đó là cách lời nguyện “linh” theo tinh thần kinh.

Một gợi ý nhỏ

Lần tới khi muốn cầu xin một điều, bạn thử đổi câu hỏi: “Con đường đưa đến điều này là gì, và hôm nay mình có thể bước một bước nào?” Rồi chắp tay, đọc chậm ân đức Đức Phật, để tâm lắng xuống trước khi làm bước ấy.