Kinh Pháp Cú, Phẩm Tự Ngã
Dhammapada, Attavagga
Mười bài kệ xoay quanh chữ atta, chính mình: thương mình thì giữ mình, sửa mình trước rồi dạy người, và không ai làm sạch được cho ai.
Trước khi đọc kinh
Phẩm thứ mười hai của Kinh Pháp Cú mang tên Atta. Trong phẩm này, chữ atta được dùng theo nghĩa đời thường là “chính mình”, “bản thân”, không phải để khẳng định một tự ngã thường hằng, điều mà kinh Vô Ngã Tướng (SN 22.59) đã phân tích rõ. Bài kệ mở đầu nói: nếu biết thương quý bản thân, hãy gìn giữ mình thật chu đáo; trong ba canh của đêm, hãy có một canh người hiền trí thức tỉnh trông chừng (kệ 157). Theo chú giải, ba canh ở đây còn được hiểu là ba giai đoạn của đời người, và người trí hãy tỉnh thức ít ra trong một giai đoạn ấy.
Ba bài kệ kế tiếp là nền của mọi việc dạy dỗ: trước hết hãy đặt chính mình vào điều thích đáng, rồi sau mới dạy người khác (kệ 158); ai tự làm đúng như điều mình dạy người thì mới thật chế ngự được người, vì chế ngự chính mình mới là khó (kệ 159). Rồi đến bài kệ được nhắc nhiều nhất: chính mình là chốn tựa cho mình, ai khác có thể làm chốn tựa; khi tự thân đã khéo chế ngự, ta tìm được chốn tựa hiếm hoi (kệ 160). Theo chú giải, bài kệ này gắn với mẹ của Tôn giả Kumārakassapa, người đã xuất gia làm Tỷ-kheo-ni.
Các bài kệ sau nói về điều ác như một thứ tự mình gây cho mình. Điều ác sinh từ mình nghiền nát kẻ ngu như kim cương mài nát viên ngọc đá (kệ 161). Người ác giới bị trùm lấp như cây sāla bị dây leo māluvā phủ kín, tự làm cho mình đúng điều kẻ thù mong muốn (kệ 162); theo chú giải, kệ 162 và 163 gắn với Đề-bà-đạt-đa. Điều không tốt thì dễ làm, điều lợi ích và tốt lành mới khó làm nhất (kệ 163). Và kệ 165 nói gọn: sạch hay nhơ là chuyện riêng mỗi người, không ai làm sạch thay người khác được. Bài kệ cuối nhắc đừng vì việc người khác, dù lớn đến đâu, mà bỏ bê điều tốt cho chính mình (kệ 166).
Ý chính
- Nếu thương quý bản thân, hãy gìn giữ mình thật chu đáo (kệ 157).
- Đặt mình vào điều thích đáng trước rồi mới dạy người (kệ 158–159).
- Chính mình là chốn tựa cho mình (kệ 160).
- Điều ác tự mình làm nghiền nát kẻ ngu như kim cương mài ngọc đá (kệ 161).
- Điều không tốt thì dễ, điều lợi ích và tốt lành mới khó làm nhất (kệ 163).
- Sạch hay nhơ do mình, không ai làm sạch thay người khác được (kệ 165).
Thuật ngữ Pāli trong kinh
- atta
- chính mình, bản thân
- nātha
- chỗ nương tựa, người che chở
- sudanta
- đã khéo được chế ngự
- dussīlya
- sự ác giới
- saṅkilissati
- bị ô nhiễm
- visujjhati
- được thanh tịnh
- attadattha
- điều tốt cho chính mình
- paccattaṁ
- riêng mỗi người
Tích truyện các bài kệĐức Phật nói mỗi bài kệ trong một hoàn cảnh riêng. Đọc 10 tích truyện của phẩm Tự Ngã theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli): xem các tích ›
Kinh Pháp Cú, Phẩm Tự Ngã
Chuyện vương tử BodhiBodhirājakumāravatthu Đọc tích truyện ›
157.1Nếu biết yêu tự ngã,Attānañce piyaṁ jaññā,If you knew your self as beloved,
157.2Phải khéo bảo vệ mình,rakkheyya naṁ surakkhitaṁ;you’d look after it so well.
157.3Người trí trong ba canh,Tiṇṇaṁ aññataraṁ yāmaṁ,In one of the night’s three watches,
157.4Phải luôn tỉnh thức.paṭijaggeyya paṇḍito.an astute person would remain alert.
Chuyện Trưởng lão Upananda dòng SakyaUpanandasakyaputtattheravatthu Đọc tích truyện ›
158.1Trước hết tự đặt mình,Attānameva paṭhamaṁ,The astute would avoid being corrupted
158.2Vào những gì thích đáng.patirūpe nivesaye;by first grounding themselves
158.3Sau mới giáo hóa người,Athaññamanusāseyya,in what is suitable,
158.4Người trí khỏi bị nhiễm.na kilisseyya paṇḍito.and then instructing others.
Chuyện Trưởng lão Padhānika TissaPadhānikatissattheravatthu Đọc tích truyện ›
159.1Hãy tự làm cho mình,Attānañce tathā kayirā,If one were to treat oneself
159.2Như điều mình dạy người.yathāññamanusāsati;as one instructs another,
159.3Khéo tự điều, điều người,Sudanto vata dametha,the well-tamed indeed would tame:
159.4Khó thay tự điều phục!attā hi kira duddamo.for the self, it seems, is hard to tame.
Chuyện Trưởng lão ni, mẹ của KumārakassapaKumārakassapamātuttherivatthu Đọc tích truyện ›
160.1Tự mình y chỉ mình,Attā hi attano nātho,One is indeed the lord of oneself,
160.2Nào có y chỉ khác.ko hi nātho paro siyā;for who else would be one’s lord?
160.3Nhờ khéo điều phục mình,Attanā hi sudantena,By means of a well-tamed self,
160.4Được y chỉ khó được.nāthaṁ labhati dullabhaṁ.one gains a lord that’s rare indeed.
Chuyện cận sự nam MahākālaMahākālaupāsakavatthu Đọc tích truyện ›
161.1Điều ác mình tự làm,Attanā hi kataṁ pāpaṁ,For the evil that is done by oneself,
161.2Tự mình sanh, mình tạo.Attajaṁ attasambhavaṁ;born and produced in oneself,
161.3Nghiền nát kẻ ngu si,Abhimatthati dummedhaṁ,grinds down a simpleton,
161.4Như kim cương, ngọc báu.Vajiraṁvasmamayaṁ maṇiṁ.as diamond grinds a lesser gem.
Chuyện Đề-bà-đạt-đa (Devadatta)Devadattavatthu Đọc tích truyện ›
162.1Phá giới quá trầm trọng,Yassa accantadussilyaṁ,One choked by immorality,
162.2Như dây leo bám câymāluvā sālamivotthataṁ;as a sal tree by a creeper,
162.3Gieo hại cho tự thân,Karoti so tathattānaṁ,does to themselves
162.4Như kẻ thù mong ước.yathā naṁ icchatī diso.what a foe only wishes.
Chuyện mưu toan chia rẽ Tăng chúngSaṅghabhedaparisakkanavatthu Đọc tích truyện ›
163.1Dễ làm các điều ác,Sukarāni asādhūni,It’s easy to do bad things
163.2Dễ làm tự hại mình.attano ahitāni ca;harmful to oneself,
163.3Còn việc lành, việc tốt,Yaṁ ve hitañca sādhuñca,but good things that are helpful
163.4Thật tối thượng khó làm.taṁ ve paramadukkaraṁ.are the hardest things to do.
Chuyện Trưởng lão KālaKālattheravatthu Đọc tích truyện ›
164.1Kẻ ngu si miệt thị,Yo sāsanaṁ arahataṁ,On account of wicked views—
164.2Giáo pháp bậc La-hán,ariyānaṁ dhammajīvinaṁ;scorning the guidance
164.3Bậc Thánh, bậc chánh mạng.Paṭikkosati dummedho,of the perfected ones,
164.4Chính do ác kiến này,diṭṭhiṁ nissāya pāpikaṁ;the noble ones living righteously—
164.5Như quả loại cây lauPhalāni kaṭṭhakasseva,the idiot begets their own self’s demise,
164.6Mang quả tự hoại diệt.attaghātāya phallati.like the bamboo bearing fruit.
Chuyện cận sự nam CūḷakālaCūḷakālaupāsakavatthu Đọc tích truyện ›
165.1Tự mình, điều ác làmAttanā hi kataṁ pāpaṁ,For it is by oneself that evil’s done,
165.2Tự mình làm nhiễm ô,attanā saṅkilissati;one is corrupted by oneself.
165.3Tự mình, ác không làm,Attanā akataṁ pāpaṁ,It’s by oneself that evil’s not done,
165.4Tự mình làm thanh tịnh.attanāva visujjhati;one is purified by oneself.
165.5Tịnh, không tịnh tự mình,Suddhī asuddhi paccattaṁ,Purity and impurity are personal matters,
165.6Không ai thanh tịnh ai!nāñño aññaṁ visodhaye.no one can purify another.
Chuyện Trưởng lão AttadatthaAttadatthattheravatthu Đọc tích truyện ›
166.1Dầu lợi người bao nhiêu,Attadatthaṁ paratthena,Never neglect what is good for yourself
166.2Chớ quên phần tư lợi,bahunāpi na hāpaye;for the sake of another, however great.
166.3Nhờ thắng trí tư lợi.Attadatthamabhiññāya,Knowing well what is good for yourself,
166.4Hãy chuyên tâm lợi mình.sadatthapasuto siyā.be intent upon your heart’s goal.
166.5Attavaggo dvādasamo.
Viết bởi Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Pháp Cú, kệ 157–166 (Dhammapada, Attavagga). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, Dhp 157–166 trên SuttaCentral.
- Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
- Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (bản số hoá trên SuttaCentral). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.