Ngồi thiền bao lâu mỗi ngày là đủ?

Câu “một cái búng tay” nằm ở đâu

Nhiều người nghe câu “dù chỉ một cái búng tay” mà không rõ xuất xứ. Theo cách đánh số của SuttaCentral, bản Pāli nằm ở Tăng Chi Bộ 1.53, 1.54 và 1.55, ba kinh liền nhau trong phẩm thứ sáu của Chương Một Pháp, tên là Phẩm Búng Tay (Accharāsaṅghātavagga). Một số ấn bản khác đánh số theo phẩm, nên bạn có thể gặp mã khác cho cùng ba kinh này.

Đây là lời kinh thứ nhất:

Nếu chỉ trong khoảnh khắc búng móng tay, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo phát từ tâm; vị ấy, này các Tỷ-kheo, được gọi là vị Tỷ-kheo trú Thiền tịnh không có trống không, làm theo lời dạy bậc Đạo Sư, là người làm theo giáo giới, ăn đồ ăn khất thực của xứ không có uổng phí. Còn nói gì những người làm cho sung mãn từ tâm ấy.

Tăng Chi Bộ 1.53, đoạn 1.1–1.4

Hai kinh sau giữ nguyên câu ấy, chỉ đổi động từ: “tu tập” tâm từ (AN 1.54, đoạn 1.1), và “chú tâm” vào tâm từ (AN 1.55, đoạn 1.1). Có ba điều cần đọc cho đúng. Một, kinh nói về tâm từ, không phải về mọi loại thiền. Hai, người được nói đến là vị Tỷ-kheo, sống nhờ cơm của tín thí. Ba, kinh không bảo một cái búng tay là đủ; kinh nói ngay cả một khoảnh khắc ấy cũng không uổng, rồi chỉ về phía trước: “huống gì những vị làm việc ấy nhiều lần” (bahulīkaronti).

Sự đều đặn quan trọng hơn con số

Tăng Chi Bộ 3.19 so sánh người tu với người bán hàng. Người bán hàng không chăm lo công việc chu đáo vào buổi sáng, buổi trưa và buổi chiều thì không có thêm của cải. Cũng vậy, vị Tỷ-kheo không chăm lo đề mục thiền chu đáo vào buổi sáng, buổi trưa và buổi chiều thì thiện pháp không tăng trưởng (AN 3.19, đoạn 1.3 và 2.3). Điều được nói đến là sự chăm chút lặp lại suốt ngày, không phải một buổi ngồi thật dài rồi bỏ đó cả tuần.

Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm cũng dùng một cụm từ lặp đi lặp lại: niệm hơi thở “khi được tu tập, được làm cho sung mãn” thì đem lại quả lớn, lợi ích lớn (Trung Bộ 118, đoạn 15.1). Chữ “làm cho sung mãn” (bahulīkata) nghĩa đen là “làm nhiều lần”. Bối cảnh của kinh là một mùa an cư, khi chư Tăng thực hành suốt nhiều tháng, Đức Phật còn ở lại thêm đến ngày trăng tròn Komudī của tháng thứ tư để các vị tiếp tục (đoạn 3.1–4.4).

Kinh Niệm Xứ có đoạn nói người tu tập bốn niệm xứ “theo cách như vậy” trong bảy năm, rồi bảy tháng, rồi bảy ngày, có thể mong đợi một trong hai quả: chứng trí ngay trong đời này, hoặc nếu còn dư y thì chứng quả Bất lai (Trung Bộ 10, đoạn 46.1 và 46.22). Đây là sự tu tập liên tục, trọn ngày đêm, của người dành cả đời cho con đường. Đọc đoạn này không phải để so sánh rồi nản lòng, mà để thấy chiều sâu mà sự thực hành có thể đạt tới.

Vậy người tại gia nên bắt đầu thế nào

Thử hình dung một nhân viên văn phòng, sáng phải đưa con đi học, tối về còn nấu cơm. Anh đọc đâu đó rằng phải ngồi thiền một tiếng mỗi ngày mới có kết quả. Anh cố được ba hôm, đến hôm thứ tư thì bỏ, và nghĩ mình “không hợp với thiền”. Nếu ngay từ đầu anh chọn mười lăm phút mỗi sáng, ngồi đều suốt ba tháng, kết quả có lẽ đã khác.

Từ ba bài kinh trên, có thể rút ra mấy điều thực tế:

• Chọn một thời lượng giữ được, như mười đến mười lăm phút, vào cùng một giờ mỗi ngày. Khi đã quen, tăng dần lên hai mươi, ba mươi phút.
• Rải sự tu tập trong ngày, như người bán hàng chăm lo buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều: vài hơi thở có chánh niệm trước khi mở máy tính, một lời chúc tâm từ khi kẹt xe.
• Quý từng khoảnh khắc. Một cái búng tay của tâm từ không làm bạn thành thiền giả, nhưng nó là một hạt giống thật.
• Thỉnh thoảng đi sâu hơn, như một ngày giữ tám giới, hay một khóa tu vài ngày, khi hoàn cảnh cho phép.

Bài Thiền cho người mới bắt đầu hướng dẫn chi tiết cách ngồi và cách theo dõi hơi thở.

Một gợi ý nhỏ

Sáng mai, trước khi cầm điện thoại, hãy ngồi yên mười phút. Theo dõi hơi thở vào, hơi thở ra. Phút cuối cùng, gửi một lời chúc an lành đến một người bạn sẽ gặp trong ngày. Làm như vậy bảy ngày liền, rồi tự hỏi: tâm mình có khác đi chút nào không. Câu trả lời của chính bạn có giá trị hơn mọi con số.