Thiền hành, đi kinh hành: là gì và tập thế nào

Đi kinh hành là gì

Chữ caṅkama chỉ việc đi tới đi lui, và cũng chỉ chính lối đi dùng để đi như vậy. Kinh Niệm Xứ đặt việc đi ngay trong phần quán thân: “khi đi, vị Tỷ-kheo biết: ‘Tôi đang đi’; khi đứng, biết: ‘Tôi đang đứng’; khi ngồi, biết: ‘Tôi đang ngồi’; khi nằm, biết: ‘Tôi đang nằm’” (Trung Bộ 10, đoạn 6.1). Phần tỉnh giác còn chi tiết hơn: tỉnh giác khi bước tới, khi bước lui, khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh (đoạn 8.1). Đi kinh hành là tập riêng điều này trên một lối đi yên tĩnh, để rồi mang nó vào mọi bước chân trong ngày.

Năm lợi ích theo kinh

Kinh Kinh Hành (Tăng Chi Bộ 5.29) là một bài kinh rất ngắn, chỉ nói về đi kinh hành:

—Này các Tỷ-kheo, có năm lợi ích này của kinh hành. Thế nào là năm? Kham nhẫn được đường trường; kham nhẫn được tinh cần; ít bệnh tật; đưa đến tiêu hóa tốt đẹp các đồ được ăn, được uống, được nhai, được nếm; định chứng được trong khi kinh hành được tồn tại lâu dài.

Tăng Chi Bộ 5.29, đoạn 1.1–1.3

Bốn lợi ích đầu rất gần với sức khỏe thường ngày: người hay đi bộ thì chân khỏe, tiêu hóa tốt. Lợi ích cuối cùng mới thật đặc biệt: định có được khi đang đi thì bền, vì nó được tập giữa chuyển động, không chỉ trong lúc mọi thứ đứng yên.

Ban ngày đi và ngồi

Khi trình bày con đường tu tập tuần tự cho ông Moggallāna người kế toán, Đức Phật dạy: “Ban ngày, khi đi kinh hành và khi ngồi, hãy gột rửa tâm khỏi các pháp chướng ngại” (Trung Bộ 107, đoạn 6.2). Canh đầu đêm cũng vậy, canh giữa thì nằm nghỉ, canh cuối lại thức dậy đi và ngồi. Tăng Chi Bộ 3.16 nhắc lại nếp sống ấy khi nói về sự chuyên tâm tỉnh thức (đoạn 4.2). Đi và ngồi xen nhau như hai chân của một người: chân này nghỉ thì chân kia bước.

Khi buồn ngủ, hãy đứng dậy đi

Ngài Đại Mục-kiền-liên (Mahāmoggallāna) có lần ngồi ngủ gật. Đức Phật chỉ cho Ngài nhiều cách, từ thôi chú tâm vào điều đang khiến mình buồn ngủ, suy ngẫm và tụng đọc Pháp đã học, kéo dái tai, xoa bóp tay chân, đứng dậy rửa mắt nhìn trời sao, rồi đến: “con hãy đi kinh hành, biết rõ phía trước phía sau, các căn hướng vào trong, ý không tán loạn ra ngoài” (Tăng Chi Bộ 7.61, đoạn 8.1). Ai từng ngồi thiền sau bữa trưa đều biết lời khuyên này thực tế đến mức nào.

Tập thế nào

• Chọn lối đi. Một hành lang, một khoảng sân, dài chừng mười đến hai mươi bước, bằng phẳng, ít người qua lại.
• Đứng yên ở đầu lối. Biết thân đang đứng, cảm nhận hai bàn chân chạm đất. Mắt nhìn xuống phía trước vài bước, không cúi gằm.
• Đi tự nhiên, chậm vừa. Biết chân đang bước. Đến cuối lối, dừng lại, biết mình dừng; quay người, biết mình quay; rồi đi về.
• Khi tâm chạy đi. Nhận ra, rồi nhẹ nhàng đưa sự chú ý về bàn chân. Không cần trách mình.

Nhiều trung tâm thiền minh sát hiện nay dạy chia mỗi bước thành nhiều giai đoạn như nhấc, đưa, đặt, và ghi nhận từng giai đoạn. Đó là phương pháp của các thầy về sau, không phải lời kinh, nhưng có thể giúp người mới giữ chú ý. Bạn có thể dùng nếu thấy hợp. Bài Bốn niệm xứ giải thích phần quán thân mà việc đi kinh hành thuộc về.

Mang bước chân vào đời sống

Thử hình dung một nhân viên văn phòng mỗi ngày đi bộ từ bãi gửi xe lên tầng ba. Ba phút ấy có thể là ba phút lo nghĩ về cuộc họp, hoặc ba phút biết từng bước chân trên cầu thang. Không cần ai nhìn thấy, cũng không cần đi chậm khác người. Bài Bận rộn vẫn tu được có thêm những cách như vậy.

Một gợi ý nhỏ

Tối nay, trước khi ngồi thiền, hãy đi kinh hành mười phút trong phòng khách hay ngoài hiên. Sau đó ngồi xuống mười phút. Ghi nhận xem tâm lúc ngồi có khác không. Nếu bạn mới bắt đầu, bài Thiền cho người mới bắt đầu và Ngồi thiền bao lâu là đủ sẽ giúp bạn sắp xếp thời gian.