Nhập lưu là gì: “dòng” nào, và người vào dòng có những phẩm chất gì

“Dòng” là gì

Trong Tương Ưng Bộ 55.5, Đức Phật hỏi Ngài Xá-lợi-phất (Sāriputta) ba câu nối nhau. Câu thứ hai:

“Dòng sông, dòng sông”, này Sāriputta, được nói đến như vậy. Này Sāriputta, thế nào là dòng sông? —Bạch Thế Tôn, đây là dòng sông Thánh đạo Tám ngành. Tức là chánh tri kiến … chánh định.

Tương Ưng Bộ 55.5, đoạn 2.1–2.4

Và câu thứ ba: người có đủ Thánh đạo tám chi phần này được gọi là bậc Nhập lưu (đoạn 3.3). Như vậy, Nhập lưu không phải bước vào một cõi nào, mà là con đường đã thành một phần của chính mình, vững đến mức không còn trôi ngược.

Bốn điều dẫn vào dòng

Câu hỏi đầu tiên trong kinh ấy là: chi phần Nhập lưu (sotāpattiyaṅga) là gì? Ngài Xá-lợi-phất đáp bốn điều, và Đức Phật tán thán (SN 55.5, đoạn 1.4–1.6):

• Thân cận bậc chân nhân (sappurisasaṁseva): gần gũi người sống đúng Pháp.
• Nghe diệu pháp (saddhammassavana): lắng nghe, đọc lời dạy chân chánh.
• Như lý tác ý (yoniso manasikāra): suy xét đúng cách điều mình nghe.
• Thực hành đúng theo Pháp (dhammānudhammappaṭipatti): đem điều đã hiểu vào đời sống.

Không điều nào đòi hỏi bạn phải là người xuất gia. Đó là bốn việc một Phật tử tại gia có thể làm ngay trong tuần này.

Bốn phẩm chất của người đã vào dòng

Tương Ưng Bộ 55.1 mở đầu bằng một so sánh mạnh. Một vị Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, chết đi sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba, vui hưởng giữa vườn Nandana, nhưng vì thiếu bốn pháp nên vẫn chưa thoát địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Còn vị Thánh đệ tử sống bằng từng vắt cơm khất thực, mặc y vải vụn, nhờ có bốn pháp nên đã thoát (đoạn 1.3–1.4). Bốn pháp ấy là tịnh tín bất động (aveccappasāda) nơi Đức Phật, nơi Pháp, nơi Tăng, và giới được bậc Thánh ưa thích, “không sứt mẻ, không thủng, không vết, không lốm đốm, đem lại tự do, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến định” (đoạn 2.2–2.8). Kinh kết: được cả bốn châu thiên hạ cũng không bằng một phần mười sáu của việc được bốn pháp này (đoạn 2.10).

Tăng Chi Bộ 10.92 gọi chính bốn điều này là bốn chi phần Nhập lưu. Đức Phật nói với ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika): khi một Thánh đệ tử đã lắng dịu năm nỗi sợ và oan trái nhờ giữ năm giới, có bốn chi phần Nhập lưu, và đã dùng tuệ thấy rõ “Thánh lý” là duyên khởi, người ấy có thể tự nói: “Tôi đã chấm dứt địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, các cõi khổ. Tôi là bậc Nhập lưu, không còn đọa xứ, chắc chắn hướng đến giác ngộ” (đoạn 2.1–2.2, 7.1–7.2). Vì cùng một chữ được dùng cho hai bộ bốn, bạn nên nhớ: bộ của SN 55.5 là đường vào, bộ của SN 55.1 là dấu hiệu của người đã vào.

Ba kiết sử được đoạn trừ

Kinh Tất Cả Lậu Hoặc dạy rằng người như lý tác ý về Bốn Thánh đế thì ba kiết sử được đoạn trừ: thân kiến, hoài nghi, chấp thủ giới cấm (MN 2, đoạn 11.2–11.3). Thân kiến (sakkāyadiṭṭhi) là thấy năm uẩn là ta, là của ta. Hoài nghi (vicikicchā) là phân vân về Tam Bảo và con đường. Chấp thủ giới cấm (sīlabbataparāmāsa) là tin rằng chỉ nghi lễ hay kiêng cữ là đủ để thanh tịnh. Bài Mười kiết sử nói rõ hơn. Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm cũng mô tả bậc Nhập lưu là người đã đoạn ba kiết sử, không còn đọa vào cõi dữ, chắc chắn đi đến giác ngộ (MN 118, đoạn 12.1).

Trong Tương Ưng Bộ 13.1, Đức Phật lấy chút bụi đặt trên đầu móng tay so với quả đất: khổ đã chấm dứt của người có chánh kiến như quả đất, khổ còn lại chỉ như chút bụi ấy, nhiều nhất là bảy đời nữa (đoạn 2.4–2.6). Theo cách hiểu phổ biến của chú giải, Tôn giả Kiều-trần-như (Koṇḍañña) chứng Nhập lưu chính lúc Pháp nhãn sinh khởi khi nghe Kinh Chuyển Pháp Luân.

Thử hình dung

Thử hình dung hai người cùng đi chùa mười năm. Người thứ nhất thuộc nhiều kinh, nhưng gặp chuyện là đi xem bói, giữ giới khi tiện. Người thứ hai ít nói về đạo, nhưng niềm tin vào Tam Bảo không lay khi gặp hoạn nạn, và giữ năm giới như giữ hơi thở. Kinh không cho ta đo ai đã Nhập lưu; kinh chỉ cho mỗi người một tấm gương để tự soi.

Một gợi ý nhỏ

Tuần này, bạn thử chấm điểm nhẹ nhàng cho bốn điều dẫn vào dòng: mình đang gần ai, đang nghe gì, đang suy xét thế nào, và đã làm được một việc nào đúng theo Pháp chưa. Chọn điều yếu nhất và chăm nó thêm một chút.