Vì sao sư Nam tông không ăn sau giờ ngọ

Đức Phật tự nói về cách ăn của mình

Kinh Kīṭāgiri (Trung Bộ 70) mở đầu bằng lời Đức Phật khi đang du hành cùng đông đảo Tăng chúng ở xứ Kāsi:

—Này các Tỷ-kheo, Ta ăn, từ bỏ ăn ban đêm. Này các Tỷ-kheo, do ăn, từ bỏ ăn ban đêm, Ta cảm thấy ít bệnh, ít não, khinh an, có sức lực và an trú. Này các Tỷ-kheo, hãy đến và ăn, từ bỏ ăn ban đêm.

Trung Bộ 70, đoạn 2.1–2.3

Lời khuyên ấy dựa trên kinh nghiệm, không dựa trên điều kiêng kỵ thần bí. Thế nhưng có nhóm Tỷ-kheo theo Assaji và Punabbasuka không chịu, họ nói: chúng tôi ăn tối, ăn sáng, ăn cả lúc phi thời mà vẫn thấy khỏe, “sao lại bỏ cái thấy ngay trước mắt để chạy theo cái phải đợi thời gian?” (đoạn 4.8–4.10). Đức Phật cho gọi họ đến và giải thích: Ngài chưa từng dạy rằng hễ cảm nhận điều gì, dễ chịu, khó chịu hay trung tính, thì pháp bất thiện cũng giảm và pháp thiện cũng tăng; có cảm thọ dễ chịu làm pháp bất thiện tăng lên, có cảm thọ dễ chịu làm pháp thiện tăng lên, và người tu cần biết phân biệt (đoạn 6.18–7.1).

Ăn trong một lần ngồi: chuyện Tôn giả Bhaddāli

Kinh Bhaddāli (Trung Bộ 65) kể một bước tiếp theo. Đức Phật nói: “Này các Tỷ-kheo, Ta ăn trong một lần ngồi. Ăn như vậy, Ta thấy mình ít bệnh, ít đau, nhẹ nhàng, có sức và sống thoải mái” (đoạn 2.1–2.2). Tôn giả Bhaddāli thưa thẳng rằng mình không cố được, vì sợ sinh bứt rứt, hối tiếc (đoạn 3.2–3.3). Đức Phật còn mở lối cho thầy: ăn một phần ở nơi được mời, mang phần còn lại về ăn (đoạn 4.1). Thầy vẫn từ chối, và suốt ba tháng an cư tránh mặt Đức Phật (đoạn 4.6).

Câu chuyện kết thúc đẹp. Tôn giả Bhaddāli đến nhận lỗi, và Đức Phật đáp:

Này Bhaddali, nếu Ông sau khi thấy một lỗi lầm là một lỗi lầm, và như pháp phát lộ, chúng ta sẽ chấp nhận cho Ông. Vì rằng, này Bhaddali, như vậy là sự lớn mạnh trong giới luật của bậc Thánh, nghĩa là bất cứ ai, sau khi thấy một lỗi lầm là một lỗi lầm, phải như pháp phát lộ và phòng hộ trong tương lai.

Trung Bộ 65, đoạn 13.5–13.6

Trong cùng bài kinh, Đức Phật cũng nói vì sao giới luật được chế: Bậc Đạo Sư không chế điều học khi trong Tăng chúng chưa xuất hiện những điều làm phát sinh lậu hoặc; khi chúng xuất hiện, Ngài chế điều học để ngăn chúng lại (đoạn 30.2–30.3).

Điều học trong Luật tạng

Luật tạng kể rằng ở Vương Xá có hội trên núi; một nhóm Tỷ-kheo đi xem, được dân chúng mời tắm rửa, mời ăn, rồi mang đồ ăn về chùa dùng lúc phi thời. Các Tỷ-kheo ít ham muốn chê trách, và Đức Phật chế giới (Ưng đối trị 37, đoạn 1.1–1.21):

“Vị tỳ khưu nào nhai hoặc ăn vật thực cứng hoặc vật thực mềm vào lúc sái thời thì phạm tội pācittiya.”

Luật tạng, Ưng đối trị 37, đoạn 1.22.1

Phi thời được định nghĩa là “từ khi quá giữa trưa cho đến lúc rạng đông” (đoạn 2.1.6). Phần không phạm cho phép, khi có lý do, dùng các thứ thuộc nhóm nước uống và thuốc (đoạn 2.3.2). Nhóm thuốc được giữ dùng trong bảy ngày được Luật kể rõ ở một điều học khác: “bơ trong, bơ tươi, dầu, mật ong, mật mía”, nhận rồi thì được cất dùng tối đa bảy ngày (Ưng xả đối trị 23, đoạn 1.3.32.1).

Không phải ép xác

Ngay trong bài pháp đầu tiên, Đức Phật dạy người xuất gia tránh cả hai cực đoan: đắm mình trong dục lạc và tự hành khổ mình (Tương Ưng Bộ 56.11, đoạn 2.1–2.3). Lý do Ngài đưa ra cho việc không ăn đêm là sức khỏe và sự nhẹ nhàng, không phải hành xác. Kinh Phạm Võng mô tả chính Ngài: “Sa-môn Gotama ăn ngày một bữa, không ăn ban đêm, tránh ăn phi thời” (Trường Bộ 1, đoạn 1.10.3). Một vị Tỷ-kheo ăn ít, đúng giờ, sẽ có buổi chiều và buổi tối thảnh thơi cho thiền tập. Kinh Tất Cả Lậu Hoặc còn dạy vị ấy quán xét khi thọ thực: ăn không nhằm vui chơi, không nhằm tô điểm, mà chỉ để thân này được duy trì và hỗ trợ đời sống phạm hạnh (Trung Bộ 2, đoạn 14.1–14.2). Theo truyền thống chú giải, Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga) kể hạnh chỉ ăn trong một lần ngồi (ekāsanika) vào mười ba hạnh đầu-đà, là hạnh tự nguyện cho ai muốn giữ thêm. Theo nếp sinh hoạt hiện nay, nhiều chùa có bữa sáng và bữa trưa, cả hai đều trước giờ ngọ.

Người tại gia thì sao

Người tại gia không bị buộc phải nhịn ăn chiều. Vào ngày Bố-tát, ai giữ tám giới thì phát nguyện: “Bao lâu còn sống, các bậc A-la-hán chỉ ăn trong một phần của ngày, thôi ăn đêm, tránh ăn sai giờ. Trong một ngày một đêm hôm nay, tôi cũng giữ như thế” (Tăng Chi Bộ 8.41, đoạn 7.1–7.2). Thử hình dung một người quen ăn vặt buổi tối giữ thử một ngày như vậy: lúc đầu thấy đói, nhưng buổi tối hôm ấy dài ra, yên hơn, và họ hiểu vì sao các sư chọn nếp sống này.

Một gợi ý nhỏ

Lần tới đi chùa, bạn thử đến sớm, dâng cơm trước giờ ngọ và ở lại xem chư Tăng thọ trai trong im lặng. Nếu muốn tự mình trải nghiệm, bài Giữ bát quan trai giới hướng dẫn cách giữ tám giới trong một ngày.