Tích Bà La Môn Cậu Của Trưởng Lão Xá Lợi Phất
Sāriputtattherassa mātulabrāhmaṇavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 106 Kinh Pháp Cú, phẩm Ngàn, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 106)
“Māse māse sahassena,
Yo yajetha sataṃ samaṃ;
Ekañca bhāvitattānaṃ,
Muhuttamapi pūjaye;
Sā yeva pūjanā seyyo,
Yañce vassasataṃ hutaṃ.”
“Tháng tháng bỏ ngàn vàng,
Tế tự cả trăm năm,
Chẳng bằng trong giây lát,
Cúng dường bậc tự tu,
Cúng dường vậy tốt hơn,
Hơn trăm năm tế tự.
Kệ Pháp Cú này, Đức Bổn Sư đã thuyết, khi Ngài an ngự tại Veḷuvana (Trúc Lâm), đề cập đến thầy Bà la môn là cậu của Trưởng lão Sārīputta (Xá Lợi Phất).
Tương truyền: Trưởng lão đến thăm người cậu và hỏi:
- Nầy thầy Bà la môn, thầy có làm chút ít điều thiện chi không?
- Bạch Ngài, tôi có làm.
- Thầy làm điều gì?
- Tháng nào tôi cũng xuất ra hằng ngàn đồng vàng để làm phước, bố thí.
- Thầy bố thí cho ai?
- Bạch Ngài, cho nhóm Nigaṇṭha (Ni Kiền Tử).
- Mục đích cứu cánh của họ là gì?
- Bạch Ngài, cõi Phạm Thiên.
- Đạo này đưa người lên cõi Phạm Thiên phải chăng?
- Dạ phải, bạch Ngài.
- Ai nói vậy?
- Dạ, bạch Ngài, các thầy A Xà Lê thuyết cho tôi nghe như vậy.
- Thầy không hề biết đường lên cõi Phạm thiên, cả mấy thầy A Xà Lê cũng vậy. Chỉ có mình Đức Bổn Sư biết mà thôi.
Lại đây, thầy Bà la môn, ta sẽ đưa thầy đi nghe pháp thuyết về con đường lên Phạm Thiên giới.
Nói rồi Trưởng lão dắt người cậu đến trước Đức Bổn Sư rồi tường trình hết mọi sự và yêu cầu Ngài:
- Bạch Ngài, thầy Bà la môn này đã nói như thế, như thế, xin Ngài từ bi hoan hỷ thuyết pháp về con đường lên Phạm Thiên giới cho thầy ấy được nghe.
Đức Bổn Sư hỏi lại: “Nầy thầy Bà la môn, thầy có nói như thế không?”.
- Dạ thưa có, Ngài Cồ Đàm ạ.
Nghe vậy, Đức Thế Tôn dạy rằng:
- Nầy thầy Bà la môn, việc thầy đã làm phước Bố thí như vậy, dầu thầy có làm liên tục cả trăm năm cũng không bằng trong giây phút thầy có tâm trong sạch, nhìn ngắm một vị Thinh Văn của Ta hoặc thầy để bát cúng dường một vá cơm canh đến vị ấy thì sẽ được phước báu còn lớn hơn nhiều.
Nói rồi Đức Bổn Sư thuyết pháp và kết luận bằng bài kệ này:
106. “Māse māse sahassena,
Yo yajetha sataṃ samaṃ;
Ekañca bhāvitattānaṃ,
Muhuttamapi pūjaye;
Sā yeva pūjanā seyyo,
Yañce vassasataṃ hutaṃ.”
“Mỗi tháng bỏ ra ngàn vàng,
Sắm sanh tế tự đến hàng trăm năm.
Không bằng giây phút ân cần,
Cúng dường đến bậc Chánh chân tu hành.
Cúng dường đúng cách, phước lành,
Còn hơn tế vật hy sanh mãn đời”.
CHÚ GIẢI:
Sahassena: bỏ ra ngàn vàng.
Yo yajetha sataṃ samaṃ: người mà hàng tháng
xuất ra hàng ngàn đồng để bố thí cho quần chúng ở thời gian suốt cả trăm năm.
Ekañca bhāvitattānaṃ: người nào chỉ một lúc cúng dường đến các bậc chân tu đã tiến hóa, thấp nhất là bậc Tu Đà Hườn và cao nhất là bậc Lậu tận, đến đứng trước của nhà, một vá cơm canh, hoặc vật thực để nuôi mạng sống, hoặc một lá y choàng nhỏ thì còn tốt hơn người khác lo việc tế tự quỉ thần cả trăm năm. Sự cúng dường như vậy thì cao cả, quí báu nhất.
Cuối thời Pháp, thầy Bà la môn đắc Tu Đà Hườn quả. Những người khác cũng đắc Thánh quả, nhất là quả Tu Đà Hườn.
Pháp chủ cầu mong độ cậu mình,
Thoát vòng tà kiến với vô minh,
Dẫn ông đến Phật, nhờ Phật thuyết,
Chánh Pháp cho ông khởi đức tin.
Phật dạy: Dầu ông cúng lửa thần,
Trăm năm lo lắng thật chuyên cần,
Không bằng một phút giây sùng kính,
Các bậc Thinh Văn tu Chánh chân!
DỨT TÍCH BÀ LA MÔN
Sāriputtattherassa mātulabrāhmaṇavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Māse māseti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto sāriputtattherassa mātulabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
Thero kira tassa santikaṃ gantvā āha – “kiṃ nu kho, brāhmaṇa, kiñcideva kusalaṃ karosī”ti? “Karomi, bhante”ti. “Kiṃ karosī”ti? “Māse māse sahassapariccāgena dānaṃ dammī”ti. “Kassa desī”ti? “Nigaṇṭhānaṃ, bhante”ti. “Kiṃ patthayanto”ti? “Brahmalokaṃ, bhante”ti. “Kiṃ pana brahmalokassa ayaṃ maggo”ti? “Āma, bhante”ti. “Ko evamāhā”ti? “Ācariyehi me kathitaṃ, bhante”ti. “No tvaṃ brahmalokassa maggaṃ jānāsi, nāpi te ācariyā, satthāva eko jānāti, ehi, brāhmaṇa, brahmalokassa te maggaṃ kathāpessāmī”ti taṃ ādāya satthu santikaṃ netvā, “bhante, ayaṃ brāhmaṇo evamāhā”ti, “taṃ pavattiṃ ārocetvā sādhu vatassa brahmalokassa maggaṃ kathethā”ti. Satthā “evaṃ kira, brāhmaṇā”ti pucchitvā “āma, bho gotamā”ti vutte, “brāhmaṇa, tayā evaṃ dadamānena vassasataṃ dinnadānatopi muhuttamattaṃ pasannacittena mama sāvakassa olokanaṃ vā kaṭacchubhikkhāmattadānaṃ vā mahapphalatara”nti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“Māse māse sahassena, yo yajetha sataṃ samaṃ;
Ekañca bhāvitattānaṃ, muhuttamapi pūjaye;
Sāyeva pūjanā seyyo, yañce vassasataṃ huta”nti.
Tattha sahassenāhi sahassapariccāgena. Yo yajetha sataṃ samanti yo vassasataṃ māse māse sahassaṃ pariccajanto lokiyamahājanassa dānaṃ dadeyya, ekañca bhāvitattānanti yo pana ekaṃ sīlādiguṇavisesena vaḍḍhitaattānaṃ heṭṭhimakoṭiyā sotāpannaṃ, uparimakoṭiyā khīṇāsavaṃ gharadvāraṃ sampattaṃ kaṭacchubhikkhādānavasena vā yāpanamattaāhāradānavasena vā thūlasāṭakadānamattena vā pūjeyya. Yaṃ itarena vassasataṃ hutaṃ. Tato sāyeva pūjanā seyyo. Seṭṭho uttamoti atthoti.
Desanāvasāne so brāhmaṇo sotāpattiphalaṃ patto, aññepi bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sāriputtattherassa mātulabrāhmaṇavatthu pañcamaṃ.
VIII. 5. Sāriputta’s Uncle
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
106. Though a man, month after month...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Veḷuvana with reference to Elder Sāriputta’s uncle.
The story goes that Elder Sāriputta once went to his uncle and said, “Brahman, do you ever do a single good deed?” “I do, Reverend Sir.” “What do you do?” “Month after month, I give alms to the value of a thousand pieces of money.” “To whom do you give this money?” “To the Naked Ascetics, Reverend Sir.” “And what do you hope to gain thereby?” “I hope to gain the World of Brahmā.” “But is this the way to reach the World of Brahmā?” “Yes, Reverend Sir.” “Who told you so?” “My teachers told me so, Reverend Sir.” “Brahman, neither you nor your teachers know the way to the World of Brahmā. The Teacher alone knows the way thereto. Come with me, and I will ask him to tell you the way to the World of Brahmā.”
So Elder Sāriputta took his uncle with him, went to the Teacher, and told him all about it, saying, “Reverend Sir, this Brahman said so and so. Be so good as to tell him the way to the World of Brahmā.” The Teacher asked, “Brahman, are you correctly reported?” “Yes, Sir Gotama.” “Brahman, though you should give alms in this way for a hundred years, yet were it far more fruitful for a man, with believing heart, for but a single instant to look upon my disciple or to bestow upon him a mere spoonful of boiled rice.” So saying, he joined the connection, and preaching the Law, pronounced the following Stanza,
106. Though a man, month after month, for a hundred years, should sacrifice a thousand pieces of money,
Yet, should he honor for even a single instant a man who has trained himself,
It were better for him so to render honor than to offer sacrifice for a hundred years.
- Text: N ii. 230-231.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 3, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.