Tích Con Voi Sa Lầy
Pāveyyakahatthivatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 327 Kinh Pháp Cú, phẩm Voi, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Hãy vui không phóng dật...
Câu chuyện xảy ra khi đức Phật ở tại Kỳ Viên, liên quan đến voi Pàveyyaka.
Vua Ba-tư-nặc có một con voi tên Pàveyyaka. Khi còn nhỏ nó rất mạnh, nhưng trở về già sức lực yếu đi. Một ngày nọ, nó lội ngang các hồ lớn, bị lún chân xuống bùn không bước được. Dân chúng kháo nhau:
- Xem kìa! Con voi hồi nhỏ mạnh như thế, bây giờ yếu như thế.
Nhà vua nghe tin, lập tức ra lệnh cho người quản tượng:
- Hãy kéo con voi ra khỏi đám bùn,
Người quản tượng đi đến bờ hồ, giả cách để cho voi thấy như mình sắp ra trận, đầu đội mũ sắt, trống đánh vang lừng.
Kiêu khí của con voi trỗi dậy. Nó đứng lên mau mắn, và rút chân ra khỏi sình, bước liền lên đất khô. Các vị Tỳ-kheo chứng kiến sự việc, về bạch Phật, Phật dạy:
- Này các Tỳ-kheo, con voi đã tự kéo mình ra khỏi sình lầy. Nhưng các ông bị đắm nhiễm trong bãi lầy dục vọng, hãy cố gắng với tất cả sức lực của mình để thoát ra.
Ngài nói kệ:
327Hãy vui không phóng dật,
Khéo phòng hộ tâm ý,
Kéo mình khỏi ác đạo,
Như voi bị sa lầy.
Pāveyyakahatthivatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Appamādaratāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño pāveyyakaṃ nāma hatthiṃ ārabbha kathesi.
So kira hatthī taruṇakāle mahābalo hutvā aparena samayena jarāvātavegabbhāhato hutvā ekaṃ mahantaṃ saraṃ oruyha kalale laggitvā uttarituṃ nāsakkhi. Mahājano taṃ disvā “evarūpopi nāma hatthī imaṃ dubbalabhāvaṃ patto”ti kathaṃ samuṭṭhāpesi. Rājā taṃ pavattiṃ sutvā hatthācariyaṃ āṇāpesi – “gaccha, ācariya, taṃ hatthiṃ kalalato uddharāhī”ti. So gantvā tasmiṃ ṭhāne saṅgāmasīsaṃ dassetvā saṅgāmabheriṃ ākoṭāpesi. Mānajātiko hatthī vegenuṭṭhāya thale patiṭṭhahi. Bhikkhū taṃ kāraṇaṃ disvā satthu ārocesuṃ. Satthā “tena, bhikkhave, hatthinā pakatipaṅkaduggato attā uddhaṭo, tumhe pana kilesadugge pakkhandā. Tasmā yoniso padahitvā tumhepi tato attānaṃ uddharathā”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Appamādaratā hotha, sacittamanurakkhatha;
Duggā uddharathattānaṃ, paṅke sannova kuñjaro”ti.
Tattha appamādaratāti satiyā avippavāse abhiratā hotha. Sacittanti rūpādīsu ārammaṇesu attano cittaṃ yathā vītikkamaṃ na karoti, evaṃ rakkhatha. Duggāti yathā so paṅke sanno kuñjaro hatthehi ca pādehi ca vāyāmaṃ katvā paṅkaduggato attānaṃ uddharitvā thale patiṭṭhito, evaṃ tumhepi kilesaduggato attānaṃ uddharatha, nibbānathale patiṭṭhāpethāti attho.
Desanāvasāne te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsūti.
Pāveyyakahatthivatthu chaṭṭhaṃ.
XXIII. 6. An Elephant sticks fast in the Mud
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
327. Be joyful in heedfulness...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to an elephant named Pāveyyaka (Baddheraka), which belonged to the king of Kosala.
The story goes that this elephant possessed great strength in his younger days, but in the course of time, worn out by old age and buffeted by the wind, he waded one day into a great lake, stuck fast in the mire, and was unable to get out. The populace saw him and began to talk about him, saying, “To think that an elephant once so powerful should become so weak!” The king heard the news and immediately gave orders to his elephant-trainer as follows, “Trainer, go extricate this elephant from the mire.” So the elephant-trainer went to the lake, showed himself to the elephant with his head arrayed as for battle, and caused the battle-drum to be beaten.
The pride of the elephant was immediately aroused. He rose quickly, walked up out of the lake, and stood on dry land. The monks saw the occurrence and told the Teacher. Said the Teacher, “Monks, this elephant has just extricated himself from what was but a quagmire of ordinary mud. But you have flung yourselves headlong into the quagmire of the evil passions. Therefore strive with all your might to extricate yourselves therefrom.” So saying, he pronounced the following Stanza,
327. Be joyful in heedfulness, guard well your thoughts.
Extricate yourselves from the quagmire, even as an elephant that is stuck fast in the mud.
- Text: N iv. 25-26.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.