Tích Đại Đức Ekudāna
Ekudānakhīṇāsavattheravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 259 Kinh Pháp Cú, phẩm Pháp Trụ, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú câu 259)
“Na tāvatā dhammadharo
Yāvatā bahu bhāsati
Yo ca appaṃ pi sutvāna
Dhammaṃ kāyena passati
Sa ve dhammadharo hoti
Yo dhammaṃ nappamajjati .”
“Không phải vì nói nhiều
Mới xứng danh Pháp Hộ
Những ai tuy nghe ít
Nhưng tâm hành chánh Pháp
Không buông lung chánh Pháp
Mới xứng danh Pháp Hộ.”
(HT Thích Minh Châu)
Pháp Cú nầy được Đức Bổn Sư thuyết ra khi Ngài ngự tại Jetavana. Đề cập đến vị Lậu Tận Minh có tên Ekudāna.
Tương truyền rằng: Đại Đức một mình tịnh cư trong khu rừng nọ. Ngài chỉ thuộc lòng một kệ ngôn “Tự thuyết (Udāna)” như vầy:
“Adhicetaso appamajjato munino monapathesu sikkhato
Sokāna bhavanti tādino upasantassa sadā satīmototi .”
“Với tâm cao thượng, chí cần chuyên
Học tập đường tu tịnh, định thiền
Bậc đắc tâm hình, thường chánh niệm
Như trên những chỗ chứa ưu phiền.”
Tương truyền rằng: Trong ngày lễ Phát Lồ, Đại Đức lớn tiếng kêu gọi người nghe Pháp, rồi đọc bài kệ trên đây. Chư Thiên đồng thanh tán dương, tiếng vang rền như nổ tung cả địa đại.
Về sau cũng trong ngày lễ Phát Lồ, có haivị Tỳ Khưu thuộc lòng Tam Tạng, mỗi vị dắt theo 500 tùy giả, đi đến chỗ ngụ của Đại Đức. Thấy chư khách Tăng đến, Đại Đức rất hoan hỷ, nói rằng:
- Lành thay hôm nay được chư Tăng quang lâm đến đây. Chúng tôi sẽ được nghe Pháp trong dịp được gần gũi với các Ngài.
- Nhưng nầy Hiền giả! Ở đây có thính giả chăng?
- Bạch các Ngài! Trong ngày thuyết pháp, khu rừng nầy vang dội tiếng hoan hô của Chư Thiên.
Hai vị Pháp sư Tam Tạng thuyết pháp nhưng không có vị thiên nhân nào tán dương cả. Hai vị trách Đại Đức rằng:
- Nầy Hiền hữu! Hiền hữu nói trong Ngài lễ Phát Lồ, Chư Thiên trong khu rừng nầy đã tán dương vang dội. Nhưng thế nầy là nghĩa làm sao?
- Bạch các Ngài, trong những ngày khác quả có như thế. Nhưng hôm nay tôi cũng không biết tại sao vậy.
- Nếu thế thì, Hiền giả thử thuyết pháp xem sao?
Đại Đức cầm quạt ngồi trên Pháp tọa thuyết bài kệ đã thuộc lòng như trước. Chư Thiên đồng thanh hoan hô vang dậy. Khi ấy, hai đoàn Tăng lữ của hai Đaị Đức Tam Tạng Pháp Sư trách móc rằng:
- Trong khu rừng nầy, Chư Thiên chỉ coi mặt mà tán thán, ca tụng. Hai Ngài Tam Tạng Pháp Sư thuyết bằng ấy Pháp mà Chư Thiên chẳng có một lời khen ngợi, còn vị Đại Đức già nầy chỉ thuyết có một bài kệ mà Chư Thiên lại lớn tiếng hoan hô.
Khi trở về chùa, chư Tăng đem sự kiện nầy bạch với Đức Bổn Sư, Ngài dạy rằng:
- Nầy các Tỳ Khưu, người học được nhiều hoặc thuyết ra nhiều Pháp, Ta không gọi là Pháp Hộ (Dhammadharo). Người chỉ thuộc lòng một câu kệ mà thấu triệt chơn lý, mới xứng danh là Pháp Hộ vậy. Rồi Ngài thuyết lên kệ ngôn rằng:
259. “Na tāvatā dhammadharo
Yāvatā bahu bhāsati
Yo ca appaṃ pi sutvāna
Dhammaṃ kāyena passati
Sa ve dhammadharo hoti
Yo dhammaṃ nappamajjati .”
“Không phải vì nói nhiều
Mới xứng danh Pháp Hộ
Những ai tuy nghe ít
Nhưng tâm hành chánh Pháp
Không buông lung chánh Pháp
Mới xứng danh Pháp Hộ.”
(HT Thích Minh Châu)
CHÚ GIẢI:
Yāvatā : Không phải do nơi học nhớ cho nhiều Phật ngôn và Chú giải… rồi đem thuyết giảng cho nhiều mà xứng đáng gọi là Pháp Hộ. Người bảo tồn giòng giống của mình mới là người giữ gìn gia phong.
Appampi : Người dầu chỉ nghe ít Pháp, nhưng chú ý theo dõi nghĩa lý của Pháp, rồi vâng giữ hành theo Pháp, do danh sắc (nāmakāya) mà hiểu rõ các trạng thái vui, khổ… Thấy được Pháp Tứ Đế, người ấy chính là Pháp Hộ vậy.
Yo dhammaṃnappamajjati : Người nào từng mong mỏi : Hôm nay ta sẽ giác ngộ, rồi chuyên cần tinh tấn mãi, không dể duôi Pháp, người ấy cũng là Pháp Hộ nữa.
Cuối thời Pháp, nhiều Tỳ Khưu chứng đắc Thánh Quả, nhất là quả Tu Đà Hườn.
Tuy thuộc một bài kệ bốn câu
Nhưng hành chứng đắc tuệ cao sâu
Còn hơn giải thích rành Tam Tạng
Mà chỉ phôn trương pháp khẩu đầu
Nhà Sư sợ khổ, chẳng đi hành
Đeo níu chùa chiền, bám lợi danh
Học hỏi cho nhiều Kinh Pháp thuyết
Thua Ngài nhất Kệ ở rừng xanh.
DỨT TÍCH ĐẠI ĐỨC EKUDĀNA
Ekudānakhīṇāsavattheravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Na tāvatāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekudānattheraṃ nāma khīṇāsavaṃ ārabbha kathesi.
So kira ekakova ekasmiṃ vanasaṇḍe viharati, ekamevassa udānaṃ paguṇaṃ –
“Adhicetaso appamajjato,
Munino monapathesu sikkhato;
Sokā na bhavanti tādino,
Upasantassa sadā satīmato”ti. (pāci. 153; udā. 37);
So kira uposathadivasesu sayameva dhammassavanaṃ ghosetvā imaṃ gāthaṃ vadati. Pathaviundriyanasaddo viya devatānaṃ sādhukārasaddo hoti. Athekasmiṃ uposathadivase pañcapañcasataparivārā dve tipiṭakadharā bhikkhū tassa vasanaṭṭhānaṃ agamaṃsu. So te disvāva tuṭṭhamānaso “sādhu vo kataṃ idha āgacchantehi, ajja mayaṃ tumhākaṃ dhammaṃ suṇissāmā”ti āha. Atthi pana, āvuso, idha dhammaṃ sotukāmāti. Atthi, bhante, ayaṃ vanasaṇḍo dhammassavanadivase devatānaṃ sādhukārasaddena ekaninnādo hotīti. Tesu eko tipiṭakadharo dhammaṃ osāresi, eko kathesi. Ekadevatāpi sādhukāraṃ nādāsi. Te āhaṃsu – “tvaṃ, āvuso, dhammassavanadivase imasmiṃ vanasaṇḍe devatā mahantena saddena sādhukāraṃ dentīti vadesi, kiṃ nāmeta”nti. Bhante, aññesu divasesu sādhukārasaddena ekaninnādo eva hoti, na ajja pana jānāmi “kimeta”nti. “Tena hi, āvuso, tvaṃ tāva dhammaṃ kathehī”ti. So bījaniṃ gahetvā āsane nisinno tameva gāthaṃ vadesi. Devatā mahantena saddena sādhukāramadaṃsu. Atha nesaṃ parivārā bhikkhū ujjhāyiṃsu “imasmiṃ vanasaṇḍe devatā mukholokanena sādhukāraṃ dadanti, tipiṭakadharabhikkhūsu ettakaṃ bhaṇantesupi kiñci pasaṃsanamattampi avatvā ekena mahallakattherena ekagāthāya kathitāya mahāsaddena sādhukāraṃ dadantī”ti. Tepi vihāraṃ gantvā satthu tamatthaṃ ārocesuṃ.
Satthā “nāhaṃ, bhikkhave, yo bahumpi uggaṇhati vā bhāsati vā, taṃ dhammadharoti vadāmi. Yo pana ekampi gāthaṃ uggaṇhitvā saccāni paṭivijjhati, ayaṃ dhammadharo nāmā”ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“Na tāvatā dhammadharo, yāvatā bahu bhāsati;
Yo ca appampi sutvāna, dhammaṃ kāyena passati;
Sa ve dhammadharo hoti, yo dhammaṃ nappamajjatī”ti.
Tattha yāvatāti yattakena uggahaṇadhāraṇavācanādinā kāraṇena bahuṃ bhāsati, tāvattakena dhammadharo na hoti, vaṃsānurakkhako pana paveṇipālako nāma hoti. Yo ca appampīti yo pana appamattakampi sutvā dhammamanvāya atthamanvāya dhammānudhammappaṭipanno hutvā nāmakāyena dukkhādīni parijānanto catusaccadhammaṃ passati, sa ve dhammadharo hoti. Yo dhammaṃ nappamajjatīti yopi āraddhavīriyo hutvā ajja ajjevāti paṭivedhaṃ ākaṅkhanto dhammaṃ nappamajjati, ayampi dhammadharoyevāti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Ekudānakhīṇāsavattheravatthu tatiyaṃ.
XIX. 3. Not therefore is a Man praised for his much Speaking
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
259. Not therefore is a man versed in the Law...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to Elder One-verse, Ekuddāna, an Arahat.
The story goes that Elder Ekuddāna dwelt quite alone in a certain forest-grove and that he knew but this one Solemn Utterance:
To the monk of lofty thoughts, heedful, training himself in the ways of silence,
To such a monk, tranquil and ever mindful, sorrows come not.
On Fast-days Elder Ekuddāna himself alone sounded the call to attend the preaching of the Law and uttered this Stanza, whereupon the deities shouted applause with a noise like that of the earth splitting open. Now it so happened that on a certain Fast-day two monks versed in the Tipiṭaka came to his place of abode, attended by a retinue of five hundred monks each. When he saw them, his heart was filled with joy, and he said to them, “You have done well to come here; to-day we will listen to the Law.” “But, brother, there are no persons here to listen to the Law.” “Yes, there are. Reverend Sirs; on a day when the Law is expounded, this forest-grove is filled with the noise of the shouts of applause of the deities.”
One of the Elders recited the Law and the other expounded the Law, but not even a single deity gave applause. Said the Elders, “Brother, you said to us, ‘On a day when the Law is expounded, the deities in this forest-grove give applause with a loud noise;’ what does this mean?” “Brethren, on other days there has been just such a noise; I do not know what is the matter to-day.” “Well then, brother, you just preach the Law.” Elder Ekuddāna took the fan, and sitting in his seat, pronounced that one Stanza. The deities shouted applause with a loud noise.
Now the twice five hundred attending monks were highly offended at the deities and said, “The deities in this forest-grove show respect of persons in giving applause. Though monks versed in the Tipiṭaka uttered so much of the Law, they gave not so much as a world of approval; but just because a certain old Elder recited a single Stanza, they shouted applause with a loud noise.” And going to the monastery, they reported the incident to the Teacher. Said the Teacher, “Monks, I call not him versed in the Law who knows or utters much of the Law; but whosoever masters even a single Stanza and clearly understands the Truths, such a man is verily and indeed versed in the Law.” So saying, he pronounced the following Stanza,
259. Not therefore is a man versed in the Law for his much speaking.
But he that hears ever so little, and evidences his perception of the Law by his acts,
He is indeed versed in the Law, for he fails not to heed the Law.
- Parallels: Udāna, iv. 7: 43; Thera-Gāthā Commentary, Ixviii. Text: N iii. 384-386.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.