Tích Vị Sa Môn Nhàn Tịnh
Santakāyattheravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 378 Kinh Pháp Cú, phẩm Tỷ-kheo, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Thân tịnh, lời an tịnh ...
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Trưởng lão Santakaya.
Tỳ-kheo Santakaya là một vị Sa-môn không bao giời mắc lỗi khiếm nhã trong cách đi đứng và mọi oai nghi cử chỉ. Thầy không bao giờ ngáp lớn hoặc dang tay đưa chân thô tháo, luôn luôn có vẻ điềm tĩnh, trang nhã. Chuyện kể rằng thầy vốn được sanh ra từ bụng một con sư tử. Loài sư tử mỗi khi kiếm được mồi, chúng thường vào trong những động vàng bạc châu báu, mã não và nằm ở đấy bảy ngày trên một lớp bột vàng trộn với bột hoàng thạch. Ngày thứ bảy, khi trỗi dậy, chúng quan sát chỗ nằm, nếu thấy có dấu vết di chuyển của đuôi, tai, hoặc bốn chân làm bụi bột tung tóe, chúng liền tự bảo: "Thế này là chưa xứng với dòng dõi của mình". Và ở lại nhịn đói thêm bảy ngày nữa, giữ gìn cẩn thận hơn. Cho đến khi không thấy bụi bột dấy lên, chúng tự nói "Đây mới xứng với dòng dõi của ta". Chúng mới rời ổ, ngáp và duỗi tay chân, quan sát tứ phía, rống lên ba tiếng và đi tìm mồi. Được sanh từ bụng một con sư tử như thế nên thầy luôn có vẻ điềm tĩnh.
Tư cách trang nhã của thầy khiến các thầy khác chú ý và đến bạch Phật:
- Bạch Thế Tôn, chúng con không hề thấy Sa-môn nào như thầy Santakaya. Khi thầy đi đứng, không bao giờ thầy lúc lắc tay chân, không hề ngáp và quơ tay, đá giò....
Đức Phật bảo:
- Này các Tỳ-kheo, một vị Sa-môn nên như Trưởng lão Santakaya, an tịnh trong khi đi đứng, trong lời nói, tư tưởng.
Ngài nói kệ:
378Thân tịnh, lời an tịnh,
An tịnh, khéo thiền tịnh,
Tỳ-kheo bỏ thế vật,
Xứng danh "bậc tịch tịnh".
Santakāyattheravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Santakāyoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto santakāyattheraṃ nāma ārabbha kathesi.
Tassa kira hatthapādakukkuccaṃ nāma nāhosi, kāyavijambhanarahito santaattabhāvova ahosi. So kira sīhayonito āgato thero. Sīhā kira ekadivasaṃ gocaraṃ gahetvā rajatasuvaṇṇamaṇipavāḷaguhānaṃ aññataraṃ pavisitvā manosilātale haritālacuṇṇesu sattāhaṃ nipajjitvā sattame divase uṭṭhāya nipannaṭṭhānaṃ oloketvā sace naṅguṭṭhassa vā kaṇṇānaṃ vā hatthapādānaṃ vā calitattā manosilāharitālacuṇṇānaṃ vippakiṇṇataṃ passanti, “na te idaṃ jātiyā vā gottassa vā patirūpa”nti puna sattāhaṃ nirāhārā nipajjanti, cuṇṇānaṃ pana vippakiṇṇabhāve asati “idaṃ te jātigottānaṃ anucchavika”nti āsayā nikkhamitvā vijambhitvā disā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamanti. Evarūpāya sīhayoniyā āgato ayaṃ bhikkhu. Tassa kāyasamācāraṃ disvā bhikkhū satthu ārocesuṃ – “na no, bhante, santakāyattherasadiso bhikkhu diṭṭhapubbo. Imassa hi nisinnaṭṭhāne hatthacalanaṃ vā pādacalanaṃ vā kāyavijambhitā vā natthī”ti. Taṃ sutvā satthā, “bhikkhave, bhikkhunā nāma santakāyattherena viya kāyādīhi upasanteneva bhavitabba”nti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Santakāyo santavāco, santavā susamāhito;
Vantalokāmiso bhikkhu, upasantoti vuccatī”ti.
Tattha santakāyoti pāṇātipātādīnaṃ abhāvena santakāyo, musāvādādīnaṃ abhāvena santavāco, abhijjhādīnaṃ abhāvena santavā, kāyādīnaṃ tiṇṇampi suṭṭhu samāhitattā susamāhito, catūhi maggehi lokāmisassa vantatāya vantalokāmiso bhikkhu abbhantare rāgādīnaṃ upasantatāya upasantoti vuccatīti attho.
Desanāvasāne so thero arahatte patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Santakāyattheravatthu navamaṃ.
XXV. 9. The Monk whose Mother was a Lioness
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
378. The monk who is tranquil in action...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to Elder Santakāya.
It is said of this monk that he was never guilty of any improper movement of hand or foot. He never yawned or stretched out his arms and legs, but always carried himself with composure and dignity. The story goes that this Elder issued from the womb of a lioness. It is said of lionesses that if on any day they find prey, they enter one or another of the caves of silver, gold, jewels, and coral, and lie for the space of seven days on beds composed of the powder of red arsenic and yellow orpiment. On the seventh day they arise and survey the beds where they have lain, and if they notice that by reason of the movement of their tails or ears or forefeet or hindfeet, the powder of red arsenic and yellow orpiment has been scattered about, they say to themselves, “This does not become your birth or lineage,” and lie down again and fast for seven days more. Then, provided the powder has not been scattered about, they say to themselves, “This becomes your birth and lineage,” come forth from their lairs, yawn and stretch themselves, take a view of the cardinal points, roar the lion’s roar three times, and go forth in search of prey. From the womb of such a lioness as this did this monk issue forth.
The composure and dignity of this monk attracted the attention of the other monks, and they said to the Teacher, “Reverend Sir, we have never seen such a monk as Elder Santakāya: for when he assumes a sitting posture, he never moves his hands; he never moves his feet; he never yawns, or stretches out his arms and legs.” When the Teacher heard this, he said, “Monks, he that is a monk should be, like Elder Santakāya, composed in action, speech, and thought.” So saying, he pronounced the following Stanza,
378. The monk who is tranquil in action, tranquil in speech, tranquil in thought, collected,
Who has rejected the allurements of the world, he is truly called “composed.”
- Text: N iv. 113-114.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.