Tích Vua A Xà Thế Đánh Chiếm Lâu Đài Jotika
Jotikattheravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 416 Kinh Pháp Cú, phẩm Bà-la-môn, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Ai ở đời đoạn ái ...
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Jotika.
Sau khi âm mưu với Đề-bà-đạt-đa giết cha là vua Bình Sa Vương để lên ngôi, vua A-xà-thế tự nghĩ: "Bây giờ ta sẽ chiếm tòa lâu đài quan chưởng khố". Vua nai nịt, chuẩn bị khí giới như lúc ra trận, kéo quân đi. Nhưng vừa thấy bóng mình và đoàn quân phản chiếu trên các bức tường chạm châu ngọc, vua nghĩ: "Chủ nhân đã sẵn sàng khí giới để chiến đấu, đang cùng gia nhân tiến ra" nên không dám tiến lại gần.
Hôm ấy ngẫu nhiên đúng vào ngày quan chưởng khố quyết định bắt đầu ăn chay. Từ sáng sớm sau bữa điểm tâm, ông đến tinh xá ngồi nghe Phật giảng pháp. Thần dạ xoa Yamakoli gác cổng thứ nhất tòa lâu đài thấy vua A-xà-thế, bèn la:
- Ngươi đi đâu vậy?
Thần đánh cho đoàn binh vua thua liểng xiểng, tháo chạy tán loạn, và còn rượt theo đánh nữa. Vua A-xà-thế chạy trốn vào chính ngôi tinh xá quan chưởng khố đang ngồi nghe pháp. Thấy vua ông đứng dậy:
- Tâu bệ hạ, có việc gì không?
- Này khanh, làm sao mà vừa điều khiển gia nhân đánh với trẫm xong, khanh lại có thể ngồi đây giả vờ nghe pháp?
- Muôn tâu, bệ hạ đã đến đánh chiếm nhà hạ thần sao?
- Đúng vậy.
- Tâu bệ hạ, một ngàn ông vua cũng không đoạt được nhà hạ thần.
Vua nổi giận:
- Người định chiếm ngôi chăng?
- Tâu không, hạ thần chẳng có ý định làm vua. Nhưng vua hoặc giặc cướp đều không thể cưỡng đoạt của cải nhà hạ thần, dù một sợi chỉ.
- Vậy ngươi có đồng ý để ta lấy tòa lâu đài không?
- Tâu bệ hạ, trên tay hạ thần đây đang đeo hai mươi chiếc nhẫn. Hạ thần không cho bệ hạ. Bệ hạ thử lấy xem.
Vua ngồi thu mình lấy đà, nhảy lên không trung tới chín thước. Sau đó vua đứng dậy, phóng lên cao bốn mươi thước. Dù sức mạnh vô song, vua vặn vẹo cách nào cũng chẳng lôi được một chiếc nhẫn ra khỏi tay quan chưởng khố. Sau cùng, quan chưởng khố nói:
- Tâu bệ hạ, xin bệ hạ trải áo choàng ra.
Vua vừa trải áo, quan chưởng khố duỗi hai bàn tay, hai mươi chiếc nhẫn rơi xuống.
- Muôn tâu, bệ hạ thấy đó. Không ai có thể cưỡng đoạt của cải hạ thần được.
Hành vi của vua làm quan chưởng khố rất ngao ngán. Ông thưa:
- Tâu bệ hạ, xin cho phép hạ thần được xuất gia làm Sa-môn.
Vua nghĩ thầm: "Quan chưởng khố mà làm Sa-môn, ta sẽ chiếm đoạt tòa lâu đài dễ dàng".
Vua bèn bảo:
- Khanh cứ xuất gia.
Jotika xuất gia làm Sa-môn đệ tử Phật, chẳng bao lâu đã đắc quả A-la-hán, được mọi người biết đến dưới tên Tôn giả Jotika. Ông vừa đắc quả, tất cả của cải châu ngọc, phú quí thế gian của ông đều biến mất hết, và chư thiên đưa cô vợ Satulakàyi của ông về xứ Uttarakuru.
Một hôm, các thầy Tỳ-kheo hỏi Tôn giả Jotika:
- Này huynh Jotika, huynh có nhớ tiếc tòa lâu đài hoặc vợ huynh không?
- Thưa chư huynh, không.
Các thầy đến bạch Phật:
- Bạch Thế Tôn, thầy Tỳ-kheo này nói dối, phạm tội vọng ngữ.
Đức Phật dạy:
- Này các Tỳ-kheo, đúng là ông ấy chẳng tiếc nhớ gì những thứ ấy.
Ngài nói kệ:
416Ai ở đời đoạn ái,
Bỏ nhà, sống xuất gia,
Ái hữu được đoạn tận,
Ta gọi Bà-la-môn.
Jotikattheravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Yodha taṇhanti puna imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto jotikattheraṃ ārabbha kathesi.
Ajātasattukumāro hi devadattena saddhiṃ ekato hutvā pitaraṃ ghātetvā rajje patiṭṭhito “jotikaseṭṭhissa mahāpāsādaṃ gaṇhissāmī”ti yuddhasajjo nikkhamitvā maṇipākāre saparivārassa attano chāyaṃ disvā “gahapatiko yuddhasajjo hutvā balaṃ ādāya nikkhanto”ti sallakkhetvā upagantuṃ na visahi. Seṭṭhipi taṃ divasaṃ uposathiko hutvā pātova bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ suṇanto nisinno hoti. Paṭhame dvārakoṭṭhake ārakkhaṃ gahetvā ṭhito pana yamakoḷi nāma yakkho taṃ disvā “kahaṃ gacchasī”ti saparivāraṃ viddhaṃsetvā disāvidisāsu anubandhi. Rājā vihārameva agamāsi.
Atha naṃ seṭṭhi disvāva “kiṃ, devā”ti vatvā uṭṭhāyāsanā aṭṭhāsi. Gahapati, kiṃ tvaṃ tava purise “mayā saddhiṃ yujjhathā”ti āṇāpetvā idhāgamma dhammaṃ suṇanto viya nisinnoti. Kiṃ pana devo mama gehaṃ gaṇhituṃ gatoti? Āma, gatomhīti. Mama anicchāya mama gehaṃ gaṇhituṃ rājasahassampi na sakkoti, devāti. So “kiṃ pana tvaṃ rājā bhavissasī”ti kujjhi. Nāhaṃ rājā, mama santakaṃ pana dasikasuttampi mama anicchāya rājūhi vā corehi vā gahetuṃ na sakkāti. Kiṃ panāhaṃ tava ruciyā gaṇhissāmīti? Tena hi, deva, imā me dasasu aṅgulīsu vīsati muddikā, imāhaṃ tumhākaṃ na demi. Sace sakkotha, gaṇhathāti. So pana rājā bhūmiyaṃ ukkuṭikaṃ nisīditvā ullaṅghanto aṭṭhārasahatthaṃ ṭhānaṃ abhiruhati, ṭhatvā ullaṅghanto asītihatthaṃ ṭhānaṃ abhiruhati. Evaṃmahābalo samānopi ito cito ca parivattento ekaṃ muddikampi kaḍḍhituṃ nāsakkhi. Atha naṃ seṭṭhi “sāṭakaṃ patthara, devā”ti vatvā aṅguliyo ujukā akāsi, vīsatipi muddikā nikkhamiṃsu. Atha naṃ seṭṭhi “evaṃ, deva, mama santakaṃ mama anicchāya na sakkā gaṇhitu”nti vatvā rañño kiriyāya uppannasaṃvego “pabbajituṃ me anujāna, devā”ti āha. So “imasmiṃ pabbajite sukhaṃ pāsādaṃ gaṇhissāmī”ti cintetvā ekavacaneneva “tvaṃ pabbajāhī”ti āha. So satthu santike pabbajitvā na cirasseva arahattaṃ patvā jotikatthero nāma ahosi. Tassa arahattaṃ pattakkhaṇeyeva sabbāpi sā sampatti antaradhāyi, tampissa satulakāyiṃ nāma bhariyaṃ devatā uttarakurumeva nayiṃsu.
Athekadivasaṃ bhikkhū taṃ āmantetvā, “āvuso jotika, tasmiṃ pana te pāsāde vā itthiyā vā taṇhā atthī”ti pucchitvā “natthāvuso”ti vutte satthu ārocesuṃ – “ayaṃ, bhante, abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī”ti. Satthā “nattheva, bhikkhave, mama puttassa tasmiṃ taṇhā”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Yodha taṇhaṃ pahantvāna, anāgāro paribbaje;
Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa”nti.
Imissā gāthāyattho heṭṭhā jaṭilattheravatthumhi vuttanayeneva veditabbo.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Jotikattheravatthu catutiṃsatimaṃ.
XXVI. 34. Ajātasattu attacks Jotika’s Palace
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
416. Whoever in this world has abandoned Craving,
Whoever has gone forth from the household life to the houseless life,
Whoever has destroyed the essence of Craving, such a man I call a Brahman.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Veḷuvana with reference to the Elder Jotika.
For after Ajātasattu Kumāra had conspired with Devadatta and killed his father, Bimbisāra, and become established in the kingdom, he said to himself, “I will now take the great palace of Treasurer Jotika;” and arming himself for battle, he sallied forth. But seeing his own reflection and that of his retinue in the jeweled walls, he concluded, “The householder has armed himself for battle and has come forth with his host.” Therefore he did not dare approach the palace.
Now it happened that on that day the treasurer had taken upon himself the obligations of Fast-day, and early in the morning, immediately after breakfast, had gone to the monastery and sat listening as the Teacher preached the Law. When, therefore, the Yakkha Yamakoḷi, who stood guard over the first gate, saw Ajātasattu Kumāra, he called out, “Where are you going?” And straightway putting Ajātasattu Kumāra and his retinue to rout, he pursued them in all directions. The king sought refuge in the very same monastery as that to which the treasurer had gone. When the treasurer saw the king, he rose from his seat and said, “Your majesty, what is the matter?” Said the king, “Householder, how comes it that after giving orders to your men to fight with me, you are sitting here pretending to be listening to the Law?”
Said the treasurer, “But, your majesty, did you set out with the idea of taking my house?” “Yes, for that very purpose did I set out.” “Your majesty, a thousand kings could not take my house from me against my will.” Upon this Ajātasattu became angry and said, “But, do you intend to become king?” “No,” replied the treasurer, “I do not intend to become king. But neither kings nor robbers could take from me against my will the tiniest thread.” “Then may I take the house with your consent?” “Well, your majesty, I have here on my ten fingers twenty rings. I will not give them to you. Take them if you can.”
The king crouched on the ground and leaped into the air, rising to a height of eighteen cubits; then, standing, he leaped into the air again, rising to a height of eighty cubits. But in spite of the great strength he possessed, twist this way and that as he might, he was unable to pull a single ring from the treasurer’s fingers. Then said the treasurer to the king, “Spread out your mantle, your majesty.” As soon as the king had spread out his mantle, the treasurer straightened his fingers, and immediately all twenty rings slipped off.
Then the treasurer said to him, “Thus, your majesty, it is impossible for you to take my belongings against my will.” But agitated by the king’s action, he said to him, “Your majesty, permit me to retire from the world and become a monk.” The king thought to himself, “If this treasurer retires from the world and becomes a monk, it will be an easy matter for me to get possession of his palace.” So he said in a word, “Become a monk.” Thereupon the treasurer Jotika retired from the world, became a monk under the Teacher, and in no long time attained Arahatship. Thereafter he was known as Elder Jotika. The moment he attained Arahatship, all of his wealth and earthly glory vanished, and the divinities took back once more to Uttarakuru his wife Satulakāyī.
One day the monks said to Jotika, “Brother Jotika, have you any longing for your palace or your wife?” “No, brethren,” replied Jotika. Thereupon the monks said to the Teacher, “Reverend Sir, this monk utters what is not true, and is guilty of falsehood.” Said the Teacher, “Monks, it is quite true that my son has no longing for any of these things.” And expounding the Law, he pronounced the following Stanza,
416. Whoever in this world has abandoned Craving,
Whoever has gone forth from the household life to the houseless life,
Whoever has destroyed the essence of Craving, such a man I call a Brahman.
- Text: N iv. 221-224.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.