Cha mẹ và con không hiểu nhau: lời Phật dạy cho cả hai phía là gì?

Người con phụng dưỡng cha mẹ ra sao

Kinh Thi-ca-la-việt thuộc Trường Bộ (Dīgha Nikāya, bộ kinh dài), một trong năm bộ Nikāya, kinh gốc bằng tiếng Pāli, dạy người con phụng dưỡng cha mẹ như phương Đông, với việc nuôi dưỡng lại cha mẹ khi được nuôi dưỡng, làm bổn phận đối với cha mẹ, gìn giữ gia đình và truyền thống, bảo vệ tài sản thừa tự, và làm tang lễ khi cha mẹ qua đời. “Này Gia chủ tử, có năm trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Đông: “Được nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”.” (DN 31:28.1–28.2; Pāli: Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā— bhato ne bharissāmi, kiccaṁ nesaṁ karissāmi, kulavaṁsaṁ ṭhapessāmi, dāyajjaṁ paṭipajjāmi, atha vā pana petānaṁ kālaṅkatānaṁ dakkhiṇaṁ anuppadassāmīti)

Theo cách đọc của người viết, các việc này đều là việc làm cụ thể, có thể thấy được trong đời sống hằng ngày.

Cha mẹ thương con bằng việc làm cụ thể

Về phía cha mẹ, kinh dạy cha mẹ thương tưởng đến con bằng việc ngăn chận con làm điều ác, khuyến khích con làm điều thiện, dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con, và đúng thời trao của thừa tự cho con. “cha mẹ có lòng thương tưởng đến con theo năm cách: Ngăn chận con làm điều ác; khuyến khích con làm điều thiện; dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con; đúng thời trao của thừa tự cho con.” (DN 31:28.3–28.4; Pāli: Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṁ anukampanti. Pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, sippaṁ sikkhāpenti, patirūpena dārena saṁyojenti, samaye dāyajjaṁ niyyādenti) Chữ ngăn chận ở đây, theo cách đọc của người viết, là khuyên bảo và hướng dẫn, không phải la mắng hay áp đặt.

Cha mẹ dạy con nghề nghiệp và cưới vợ xứng đáng cho con, như kinh nêu. Kinh đặt các việc ấy ngang hàng với việc ngăn điều ác và khuyến khích điều thiện.

Khi cả hai phía làm tròn phận sự

Kinh kết lại rằng khi cả hai phía làm tròn phận sự, phương ấy được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi. “Như vậy phương Đông được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.” (DN 31:28.6; Pāli: Evamassa esā puratthimā disā paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā) Sự an ổn này không đến từ một phía, mà đến từ việc cả hai phía cùng giữ phận sự đã nêu.

Kinh không nói về cách nói chuyện giữa cha mẹ và con, cũng không bàn tâm lý tuổi lớn hay khoảng cách thế hệ. Người viết nói thẳng điều này, để bạn không tìm trong kinh điều kinh không nói. Lời khuyên của người viết, không phải của kinh: nếu trong nhà đang rất căng thẳng, bạn có thể tìm người thân đáng tin hoặc người có chuyên môn để được lắng nghe.

Một ví dụ đời thường

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh: chú Khải thấy con trai thường về nhà muộn. Chú không la mắng, mà ngồi lại hỏi con về công việc và giờ giấc, rồi cùng con xếp lại thời gian biểu cho hợp lý. Ví dụ này chỉ giúp bạn hình dung việc khuyên bảo bằng lời nói điềm đạm, không phải lời kinh.

Hỏi nhanh

Kinh dạy người con làm gì cho cha mẹ?

Kinh dạy người con nuôi dưỡng lại cha mẹ, làm bổn phận, gìn giữ gia đình và truyền thống, bảo vệ tài sản thừa tự, và làm tang lễ khi cha mẹ qua đời. “Này Gia chủ tử, có năm trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Đông: “Được nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”.” (DN 31:28.1–28.2; Pāli: Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā— bhato ne bharissāmi, kiccaṁ nesaṁ karissāmi, kulavaṁsaṁ ṭhapessāmi, dāyajjaṁ paṭipajjāmi, atha vā pana petānaṁ kālaṅkatānaṁ dakkhiṇaṁ anuppadassāmīti)

Kinh dạy cha mẹ làm gì cho con?

Kinh dạy cha mẹ ngăn con làm điều ác, khuyến khích con làm điều thiện, dạy nghề, lo việc lập gia đình và trao của thừa tự đúng thời. “cha mẹ có lòng thương tưởng đến con theo năm cách: Ngăn chận con làm điều ác; khuyến khích con làm điều thiện; dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con; đúng thời trao của thừa tự cho con.” (DN 31:28.3–28.4; Pāli: Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṁ anukampanti. Pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, sippaṁ sikkhāpenti, patirūpena dārena saṁyojenti, samaye dāyajjaṁ niyyādenti)

Ngăn con làm điều ác có phải là la mắng không?

Kinh không nói như vậy. Theo cách đọc của người viết, đó là khuyên bảo và hướng dẫn, không phải la mắng hay áp đặt.

Kinh có dạy cách nói chuyện để cha mẹ và con hiểu nhau không?

Kinh không nói về kỹ năng giao tiếp hay tâm lý tuổi lớn. Kinh chỉ dạy bổn phận hai chiều bằng việc làm cụ thể.

Câu chốt: Khi mỗi phía làm tròn phận sự đã nêu bằng việc làm cụ thể, gia đình có thêm sự an ổn theo lời kinh.