Báo hiếu cha mẹ: lời Phật dạy trong kinh gốc

Cõng cha mẹ trăm năm vẫn chưa đủ

Trong Tăng Chi Bộ, Đức Phật nói có hai người mà ta khó đền ơn cho trọn, đó là mẹ và cha:

Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, nếu một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, nếu có an trí cha mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Vì cớ sao?

Tăng Chi Bộ 2.33, đoạn 1.4–1.8 (lược ý)

Hình ảnh ấy cố ý đẩy đến tận cùng: mọi sự chăm lo về thể xác và vật chất, dù hết lòng, vẫn chưa cân được với ơn sinh thành.

Cách đền ơn mà Đức Phật gọi là đầy đủ

Ngay sau đó, kinh chỉ ra con đường khác:

Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn an trú các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha.

Tăng Chi Bộ 2.33, đoạn 1.9 (lược ý)

Điều này không có nghĩa là bỏ qua việc chăm sóc hằng ngày. Nó có nghĩa là món quà lớn nhất ta trao cho cha mẹ là điều giúp cha mẹ an vui lâu dài: một tâm hồn vững vàng, biết sống thiện, biết buông bớt lo âu khi tuổi già đến. Có khi chỉ là cùng mẹ đọc một bài kinh ngắn mỗi tối, cùng cha đi làm một việc thiện.

Cha mẹ là Phạm thiên trong nhà

Tăng Chi Bộ 4.63 gọi cha mẹ bằng những danh xưng cao quý nhất mà người Ấn Độ thời ấy dành cho thần linh và thầy dạy: Phạm thiên, bậc đạo sư đầu tiên, bậc đáng được cúng dường. Gia đình nào con cái kính trọng cha mẹ thì gia đình ấy “sống cùng Phạm thiên”. Người con hiền trí, kinh nói, kính lễ cha mẹ bằng cơm nước, y phục, giường nằm, tắm rửa cho cha mẹ, và được người trí khen ngợi ngay trong đời này.

Điềm lành và bại vong

Trong Kinh Điềm Lành, “phụng dưỡng mẹ và cha” đứng ngay trong những điềm lành cao quý nhất (kệ 6). Còn trong Kinh Bại Vong, “có sức mà không phụng dưỡng cha mẹ khi đã già” là một trong những cửa dẫn đến bại vong (kệ 9). Hai bài kinh soi vào nhau rất rõ: hiếu thảo không chỉ là bổn phận, mà là nền của chính hạnh phúc người con.