Đức Phật hiện đang ở đâu? Ngài đã nhập diệt và để lại Pháp Luật làm thầy

Đức Phật đã nhập diệt theo Kinh Đại Bát Niết-bàn

Kinh Đại Bát Niết-bàn thuộc Trường Bộ ghi lại những ngày cuối cùng của Đức Phật và lời dặn của Ngài trước khi nhập diệt. Bài kinh này không mô tả Ngài đi về một nơi nào khác sau khi diệt độ, mà ghi lại lời Ngài giao phó cho các đệ tử. Kinh ghi rõ: “Này Ānanda, Pháp và Luật, Ta đã giảng dạy và trình bày, sau khi Ta diệt độ, chính Pháp và Luật ấy sẽ là Đạo Sư của các Ngươi.” (DN 16:6.1.5; Pāli: Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā) Ở đây, tiếng Pāli gọi Pháp là dhamma, tức lời dạy và chân lý mà Đức Phật đã giác ngộ và giảng dạy, và gọi Luật là vinaya, tức giới luật và nề nếp mà Ngài đã chế định cho Tăng đoàn. Hai pháp này cùng làm thầy; theo cách đọc của người viết, Pháp chỉ đường và Luật giữ nề nếp cho con đường ấy được thực hành đúng.

Bạn có thể đọc thêm về những ngày cuối của Ngài tại Những ngày cuối của Đức Phật: tuổi 80, bữa ăn của Cunda và lời dạy sau cùng. Theo cách đọc của người viết, lời dặn này rất thực tế. Thay vì để đệ tử trông chờ vào sự hiện diện của một bậc thầy bằng xương bằng thịt, Đức Phật trao cho họ một chuẩn mực có thể đối chiếu được, đó là lời dạy đã được giảng và giới luật đã được chế định.

Muốn gặp Đức Phật thì nhìn vào Pháp theo Kinh Vakkali

Kinh Vakkali thuộc Tương Ưng Bộ ghi lại lời Đức Phật dạy một vị Tỷ-kheo, tức vị tu sĩ nam đã xuất gia, đang bệnh nặng và mong được gặp Ngài. Đức Phật không khuyên vị ấy tìm đến thân xác của Ngài, mà hướng vị ấy về Pháp. Kinh ghi rõ: “Thôi vừa rồi, này Vakkali, có gì đáng thấy đối với cái thân hôi hám này. Này Vakkali, ai thấy Pháp, người ấy thấy Ta. Ai thấy Ta, người ấy thấy Pháp. Này Vakkali, đang thấy Pháp, là thấy Ta. Đang thấy Ta, là thấy Pháp.” (SN 22.87:3.1–3.5; Pāli: Alaṁ, vakkali, kiṁ te iminā pūtikāyena diṭṭhena? Yo kho, vakkali, dhammaṁ passati so maṁ passati; yo maṁ passati so dhammaṁ passati. Dhammañhi, vakkali, passanto maṁ passati; maṁ passanto dhammaṁ passati) Câu này đảo ngược cách tìm kiếm thông thường. Người ta thường nghĩ gặp một bậc thầy là gặp thân xác của vị ấy, nhưng kinh dạy rằng gặp Pháp mới là gặp Phật. Theo cách đọc của người viết, khi một người thấy rõ Pháp, người ấy đang gặp Đức Phật theo nghĩa mà kinh muốn nói.

Bạn có thể đọc thêm về Đức Phật là ai tại Đức Phật là ai: người tìm ra con đường, không phải đấng ban phước. Theo cách đọc của người viết, lời dạy này cũng giải thích vì sao Phật tử thờ Phật mà không coi tượng Phật là nơi Đức Phật đang ngự. Việc thờ kính là để nhớ và hướng tâm về Pháp, chứ không phải để tìm Ngài ở một chỗ nào đó.

Điều kinh không nói và điều truyền thuyết thêm vào

Kinh Nikāya không nói Đức Phật sau khi nhập Niết-bàn đang ở cõi nào, và bài này cũng không gán cho Ngài một cõi nào. Vì vậy mọi câu trả lời nói Ngài đang ở một cõi cụ thể nào đó đều vượt ra ngoài lời kinh, và người đọc nên nhận rõ ranh giới này.

Cùng với ranh giới ấy, người đọc cũng nên phân biệt lời kinh với truyền thuyết. Những chuyện như đi bảy bước lúc mới sinh hay tướng mạo đặc biệt thuộc về truyền thuyết và kinh phụ, không phải lời kinh chính trong hai bài kinh được trích ở đây. Bạn có thể đọc thêm về Niết-bàn tại Niết-bàn có phải là hư vô không. Khi gặp một câu chuyện về Đức Phật mà bạn chưa rõ nguồn, bạn nên hỏi câu chuyện ấy nằm trong bài kinh nào, và đối chiếu với nguyên văn trước khi tin theo.

Người Phật tử thờ Phật là thờ ai và thực tập ra sao

Nếu Đức Phật đã nhập diệt và không còn ở một nơi nào, việc thờ Phật có ý nghĩa gì. Theo cách đọc của người viết, việc thờ Phật là hướng tâm về Pháp và Luật mà Ngài để lại, chứ không phải tìm Ngài ở một chỗ. Người Phật tử lạy Phật để nhắc bản thân sống theo lời dạy, giữ giới và tu tập tâm.

Người viết gợi ý một cách thực tập đơn giản. Mỗi ngày bạn có thể đọc một đoạn kinh ngắn, soi lại một việc làm trong ngày theo đoạn kinh ấy, và giữ một giới mà bạn thấy bản thân hay quên nhất. Cách thực tập này không cần tìm Đức Phật ở đâu xa, vì Pháp và Luật đã ở ngay trong những việc làm hằng ngày của bạn.

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh. Một người thầy đã mất để lại sách vở cho học trò: học trò không còn gặp thầy bằng thân xác, nhưng vẫn gặp thầy mỗi khi mở sách ra học và làm theo lời thầy dặn.

Hỏi nhanh

Đức Phật hiện đang ở đâu?

Theo kinh, Đức Phật đã nhập diệt, và kinh không nói Ngài đang ở cõi nào sau khi nhập Niết-bàn, tức sau khi diệt độ. Vì vậy không có một nơi nào để tìm gặp Ngài bằng thân xác.

Sau khi Đức Phật diệt độ, ai là thầy của đệ tử?

Pháp và Luật là thầy (DN 16, đoạn 6.1.5). Theo cách đọc của người viết, Pháp chỉ đường, Luật giữ nề nếp cho việc thực tập.

Muốn gặp Đức Phật thì làm sao?

Nhìn vào Pháp, vì ai thấy Pháp là thấy Phật (SN 22.87, đoạn 3.1–3.5). Theo cách đọc của người viết, thấy Pháp ở đây là thấy rõ lời dạy.

Thờ Phật là thờ ai nếu Ngài đã nhập diệt?

Theo cách đọc của người viết, thờ Phật là hướng tâm về Pháp và Luật mà Ngài để lại, để sống theo lời dạy, chứ không phải tìm Ngài ở một chỗ nào đó.

Câu chốt: Đức Phật đã nhập diệt, kinh không nói Ngài ở cõi nào, và Pháp Luật mà Ngài để lại chính là thầy để bạn nương theo.