Làm sao để bớt nóng giận: bốn lời dạy từ kinh gốc

1. Món quà không nhận vẫn thuộc về người tặng

Có lần, một người bà-la-môn giận dữ đến mắng Đức Phật bằng những lời thô lỗ. Ngài không cãi lại. Ngài hỏi ông một câu rất đời thường:

—Này Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Ông có sửa soạn cho họ các món ăn loại cứng, loại mềm và các loại đồ nếm không? —Thưa Tôn giả Gotama, thỉnh thoảng tôi sửa soạn cho họ các món ăn loại cứng, loại mềm, các loại đồ nếm. —Nhưng này Bà-la-môn, nếu họ không thâu nhận, thời các món ăn ấy về ai? —Thưa Tôn giả Gotama, nếu họ không thâu nhận, thời các món ăn ấy về lại chúng tôi. —Cũng vậy, này Bà-la-môn, nếu Ông phỉ báng chúng tôi là người không phỉ báng; nhiếc mắng chúng tôi là người không nhiếc mắng; gây lộn với chúng tôi là người không gây lộn; chúng tôi không thâu nhận sự việc ấy từ Ông, thời này Bà-la-môn, sự việc ấy về lại Ông. Này Bà-la-môn, sự việc ấy chỉ về lại Ông.

Tương Ưng Bộ 7.2, đoạn 2.2–2.10 (lược ý)

Đức Phật nói thêm: ai bị mắng mà mắng lại thì như cùng ngồi ăn chung một mâm với người kia (đoạn 3.1). Khi đồng nghiệp nói nặng hay người thân lỡ lời, ta có thể nhớ hình ảnh này: mình có quyền không ngồi vào mâm ấy.

2. Người giận làm hại mình trước tiên

Tăng Chi Bộ 7.64 có một danh sách đáng đọc chậm. Đức Phật nói có bảy điều mà kẻ thù mong cho kẻ thù của mình, và người hay giận tự mang đến cho bản thân, không cần kẻ thù ra tay:

• mong người kia xấu xí đi, vì người đang giận dù tắm gội, trang điểm vẫn khó coi;
• mong người kia ngủ không ngon, vì người đang giận nằm nệm êm vẫn trằn trọc;
• mong người kia không được lợi ích, mất của cải, mất tiếng tốt, mất bạn bè;
• và mong người kia sau khi chết sinh vào cõi khổ.

Kinh kể từng điều một (đoạn 1.4–7.2). Đọc xong, cơn giận bớt vẻ “chính đáng” đi nhiều: hóa ra ta đang làm đúng điều kẻ thù mong.

3. Thôi nhai lại chuyện cũ

Ba bài kệ đầu của Kinh Pháp Cú tả đúng cái vòng lặp của người ôm hận:

Nó mắng tôi, đánh tôi,
Nó thắng tôi, cướp tôi
Ai ôm hiềm hận ấy,
Hận thù không thể nguôi.

Nó mắng tôi, đánh tôi,
Nó thắng tôi, cướp tôi
Không ôm hiềm hận ấy,
Hận thù được tự nguôi.

Pháp Cú, kệ 3–4

Chữ Pāli upanayhati nghĩa là buộc chặt, quấn lại. Cơn giận thường không kéo dài vì sự việc, mà vì ta tự kể đi kể lại sự việc trong đầu. Lần tới khi thấy mình đang “phát lại” cuộc cãi vã lần thứ mười, hãy dừng và gọi tên: đây là đang ôm giữ. Kệ tiếp theo là câu nhiều người thuộc lòng: hận thù không bao giờ dập tắt được hận thù.

4. Nuôi tâm từ khi lòng đang yên

Lúc đang giận thì khó tu. Vì vậy Đức Phật dạy nuôi tâm từ vào lúc bình thường, khi đi, đứng, ngồi, nằm, để khi chuyện đến thì tâm đã quen một lối khác. Hình ảnh trong Kinh Từ Bi rất dễ mang theo trong ngày: như người mẹ che chở đứa con một, hãy mở lòng với mọi loài, kể cả người làm mình phiền lòng. Kinh dặn thêm một câu thật thực tế: dù tức giận hay bất bình, đừng mong người khác gặp khổ đau.

Bạn có thể bắt đầu từ năm phút mỗi tối: nghĩ đến chính mình, đến người thân, rồi đến một người mình đang giận, và thầm mong cho từng người được an vui. Không cần ép mình thấy thương ngay. Chỉ cần lặp lại, tâm sẽ mềm dần.