Tích Người Sanh Làm Nữ Dạ Xoa
Kāḷayakkhinīvatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 5 Kinh Pháp Cú, phẩm Song Yếu, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú câu 05)
“Na hi verena verāni,
Sammantīdha kudācanaṃ;
Averena ca sammanti,
Esa dhammo sanantanoti”
“Đời nầy hận rửa hận,
Muôn thuở chẳng sạch thù.
Từ bi rửa sạch hận,
Là định luật thiên thu”
Kệ Pháp Cú số 5 nầy, Đức Bổn Sư thuyết ra khi Ngài ngự tại Đại Tự Jetavana, đề cập đến nàng Vañhiṭṭhiṃ (Thạch Nữ).
Tương truyền rằng: Thuở ấy có một công tử thiếu niên, khi cha mới qua đời, một tay cậu chăm lo phụng dưỡng từ thân vừa phải đảm đang coi sóc mọi việc trong nhà, ngoài ruộng.
Bà mẹ thấy con đơn chiếc, mới bảo cậu rằng:
- Để má lo bề gia thất cho con, nghe không.
- Má ơi! Má đừng nói chuyện ấy, má còn sống đến
ngày nào con nguyện ở vậy nuôi má đến ngày ấy, cho đến trọn đời.
- Con à, một mình con mà gánh vác luôn cả mọi việc ruộng nương nhà cửa, lòng má áy náy không vui, con để má lo đôi bạn cho con.
Thiếu niên từ chối nhiều phen, nhưng bà mẹ cứ thúc giục, dỗ dành mãi, nên cậu làm thinh nhận chịu.
Khi ấy, mẹ cậu ra đi, định đến dạm hỏi con gái của một gia đình nọ, thiếu niên muốn biết ý mẹ, bèn nói vói rằng:
- Má định nói con ai vậy?
- Cô con gái nhà ông Mỗ, bà mẹ đáp.
Thiếu niên nghe rồi, cản mẹ lại và ngỏ lời chỉ nhà cô gái mà cậu ưng ý.
Chiều lòng con, bà mẹ đi ngay đến nhà ấy, dạm hỏi con gái chủ nhà cho con trai mình, định ngày làm lễ cưới. Và đến ngày ấy rước dâu về, cho con có người nội trợ.
Cô vợ hiếm hoi, ở với chồng một thời gian khá lâu mà không sinh nở, thấy vậy bà mẹ bảo người con trai:
- Con à! Con vợ mà con ưng ý, biểu má cưới đem về, bây giờ mới biết là nó hiếm hoi, không sanh nở được. Chẳng lẽ để nhà ta tuyệt tự vì không con nối dòng, con để má kiếm đứa khác cho con.
Thiếu niên không chịu, đáp tắt ngang: “Thôi đi má”, nhưng bà mẹ chẳng nản lòng, cứ theo òn ỉ nói mãi.
Cô Vañhiṭṭhiṃ nghe lõm được chuyện nầy, tự nghĩ: “Áo mặc sao qua khỏi đầu, làm con làm sao cãi được lời cha mẹ. Một mai chồng ta cưới vợ bé đem về, nếu nó có con chắc mọi người trong gia đình sẽ cưng trọng nó mà khinh rẻ ta, xem ta như hạng tôi đòi. Ôi! Hay là ta hãy kiếm vợ bé cho chồng, để ta được trọn quyền chọn lựa người theo ý muốn của ta”.
Thế rồi cô Vañhiṭṭhiṃ lân la đến một gia đình nọ, dạm hỏi một cô thiếu nữ để làm vợ bé cho chồng, nhưng ban đầu cô ta bị cha mẹ cô gái cự tuyệt, hỏi rằng:
- Thím ơi! Sao thím nói gì lạ vậy?
- Dạ! Bởi vì tôi hiếm hoi, không thể sanh con cho chồng tôi khỏi tuyệt tự… nếu dì nó đẻ con trai, dì nó sẽ được trọn quyền cai quản cả gia đình, làm chủ luôn cả tài sản nữa.
Sau cùng, cô Vañhiṭṭhiṃ thuyết phục được gia đình cô gái và dắt cô ta đem về, cho làm vợ bé chồng mình.
Nhưng rồi tâm cô Vañhiṭṭhiṃ nảy sanh như vầy: “Nếu con nhỏ nầy sanh con trai hoặc con gái thì một mình nó sẽ nắm hết quyền hành trong nhà ta. Ta phải mưu tính cách nào, không cho nó sanh con mới được”.
Thế nên, cô đinh ninh dặn dò cô vợ bé rằng:
- Dì nó à! Khi nào dì cấn thai thì báo cho chị biết nghe không.
Cô vợ bé vô tình đáp lại: “Dạ…dạ”.
Y theo lời hứa, khi biết mình có nghén, cô vợ bé bèn báo tin cho cô Thạch Nữ hay.
Cô nầy đã có dụng ý từ trước, nên hằng ngày thường làm ra vẻ yêu thương, tự tay nấu cơm cháo bưng đem cho cô vợ bé ăn.
Khi được biết tin cô vợ bé thọ thai, cô ta bèn trộn lẫn thuốc phá thai vào vật thực cho cô vợ bé và kết quả là cái thai bị xảo.
Cô vợ bé thọ thai lần thứ hai, cũng thiệt tình nói cho cô Thạch Nữ biết, cô nầy lại hạ độc thủ, làm cô vợ bé trụy thai lần thứ hai.
Các phụ nữ lối xóm, có người tò mò hỏi cô vợ bé rằng: “Có phải chị bị bà lớn lập tâm hãm hại chăng?”.
Cô vợ bé bèn tỏ hết tâm sự gia đình, liền bị các cô bạn trách rằng: “Chỉ có chị là mù quáng, dại dột mới tin nghe vợ lớn như vậy. Con mẹ sợ mất chủ quyền trong nhà, nên hốt thuốc phá thai cho chị uống, chị tin lời con mẻ nên mới bị hư thai, từ rày đừng thèm nghe theo con mẻ nữa”.
Mấy lời rỉ tai nói nhỏ của mấy cô bạn láng giềng khiến cho cô vợ bé sinh nghi, nên khi có thai lần thứ ba, cô ta không tiết lộ cho cô vợ lớn biết, nhưng rồi bụng càng ngày càng to cô ta bị vợ lớn hạch hỏi rằng: “Sao dì có thai mà không bảo cho chị biết?”.
Túng nước, cô vợ bé phải đáp thật rằng: “Chị đã báo hại làm cho em hư thai hết hai lần rồi, bây giờ bảo em nói cho chị biết nữa hay sao?”.
Cô Vañhiṭṭhiṃ nghĩ thầm: “Mưu kế của ta bị bại lộ rồi”. Từ đó, cô ta rình rập, chờ dịp nào cô vợ bé sơ ý ra tay, đến khi cái thai đã lớn, cô ta mới gặp cơ hội, bèn trộn thuốc phá thai vào thang thuốc bổ của cô vợ bé.
Cai thai đã già ngày tháng, nên không xảo ra, quay lại nằm ngang cửa tử cung, dựng phụ nghe dạ dưới đau trằn dữ dội nghi mình sắp thiệt mạng vì tay cô vợ lớn, nên vừa khóc vừa thề nguyền rằng: “Một tay mày sát hại ba đứa con tao. Bây giờ tới tao cũng chết vì tay mày, chết rồi tao sẽ đầu thai làm nữ Dạ Xoa (Yakkhinī) để ăn thịt mấy đứa con mầy lại mà rửa hận”.
Dứt lời, cô ta tắt hơi luôn, thọ sanh làm con mèo cái (majjārī) trong nhà.
Còn cô Vañhiṭṭhiṃ bị chồng lôi ra mắng rằng:
- Con ác phụ, mầy đã báo hại làm cho tao phải tuyệt tự.
Chưa đã cơn giận, chồng cô còn thúc cùi chỏ, lên gối, thẳng tay đấm đá một cách tàn nhẫn.
Bị trận đòn chí tử, cô Vañhiṭṭhiṃ đau nặng bỏ mình luôn, chuyển kiếp làm con gà mái trong nhà.
Không bao lâu, con gà mái lớn lên, bắt đầu đẻ trứng, con mèo rình ăn trộm ổ trứng đầu tiên của nó. Lứa trứng thứ hai, thứ ba cùng con gà mái cũng bị ăn luôn. Con gà mái căm thù con mèo mới thề rằng:
- Mày ăn của tao hết ba lứa trứng, bây giờ còn muốn ăn thịt cả tao nữa, tao mà chết rồi đầu thai kiếp khác tao thề sẽ ăn thịt lũ con mầy lại báo oán.
Thế rồi con gà mái chết, đầu thai làm con beo cái, còn con mèo cái khi chết đầu thai làm con nai cái.
Đến khi con nai cái sinh con, ba lần đều bị con beo cái tìm đến ăn thịt con cả ba lần. Khi biết mình sắp chết, con nai cái thề rằng: “Mầy ăn thịt con tao ba lần, bây giờ còn sắp ăn thịt tao nữa, tao thề kiếp sau sẽ ăn thịt cả mầy lẫn con mầy mởi hả dạ tao”.
Nguyện rồi, con nai cái chết hóa thân làm Hắc Nữ Dạ Xoa (bà chằn đen), còn con beo cái sau khi chết, đầu thai làm con gái một gia đình Trưởng giả ở kinh thành Sāvatthī.
Cô gái lớn lên được gả về làm dâu trong một gia đình ở tận cổng làng, đến khi thiếu phụ sanh đứa con đầu lòng, Dạ Xoa cái hiện đến hóa hình giống như bạn chí thân của thiếu phụ, giả vờ hỏi thăm người nhà của thiếu phụ rằng:
- Chị bạn thân thiết của tôi đâu?
- Nằm ở trong buồng, mới sinh con.
Nghe vậy, nữ Dạ xoa nói:
- Để tôi vô thăm coi sanh trai hay gái.
Dạ xoa vô buồng giả vờ ẵm đứa hài nhi sơ sinh, ăn thịt rồi biến mất.
Lần thứ hai thiếu phụ sinh con, cũng bị nữ Dạ Xoa hiện đến ăn thịt như thế.
Đến lần thứ ba, khi mang thai gần đến ngày sinh, thiếu phụ bảo chồng rằng: “Mình ơi! Tại đây có con chằn cái, nó đã ăn thịt con ta hai lần rồi, kỳ nầy em muốn về nhà ba má em để nằm chờ”.
Và thiếu phụ sanh đứa con thứ ba tại nhà cha mẹ ruột của mình tại thành Sāvatthī.
Trong khi ấy nữ Dạ Xoa có phận sự phải đi đội chuyền nước.
Vì tất cả Dạ Xoa ở quốc độ của vua Vessavana (Tỳ Sa Môn) là vị Đại Thiên Vương trấn thủ phương Bắc, đều bị bắt đi đội chuyền nước từ hồ Anottattā (Thiên Lãnh). Công việc làm xâu nầy kéo dài đến bốn năm tháng, khi được phóng thích, các Dạ Xoa khác đều bị bỏ mạng vì quá nhọc xác.
Còn Dạ Xoa Kāḷī (Hắc nữ), khi mãn hạn được thả ra, lật đật trở lại nhà của thiếu phụ và hỏi rằng:
- Cô bạn của tôi đâu?
- Cô ấy lánh mặt đi nơi khác rồi, kiếm không gặp đâu. Vì ở đây cô sanh đứa con nào cũng bị bà chằn tinh tới bắt ăn thịt hết, nên kỳ nầy cô về nhà cha mẹ ruột của cô rồi.
Nghe đáp như vậy, nữ Dạ Xoa lấy làm tức tối, nói thầm một mình: “Dầu cho đi đàng nào, mày cũng không thoát khỏi tay tao”, lòng đang sôi sục hận thù, nó vụt chạy về phía trong thành Sāvatthī.
Ngày ấy, nhằm ngày lễ đặt tên cho đứa con mới sinh, thiếu phụ tắm rửa cho con sạch sẽ, đặt tên cho nó và nói cho chồng:
- Anh ạ! Bây giờ chúng mình trở về nhà.
Nói đoạn, thiếu phụ bồng con theo chồng lên đường trở về chốn cũ.
Khi đi ngang qua Tịnh xá Jetavana, tối chỗ ao hồ, thiếu phụ trao con cho chồng ẵm, lội xuống tắm dưới ao, tắm xong nàng lên bờ ẵm con cho chồng xuống tắm. Thiếu phụ đứng trên bờ hồ đang cho con bú, bỗng thấy dáng con Dạ Xoa lù lù chạy tới. Khi nhận biết đích xác là nó rồi, thiếu phụ lớn tiếng ríu rít kêu chồng: “Anh ơi! Anh ơi! Mau lên, con Dạ Xoa nó tới đây rồi nè”.
Liệu chồng lên không kịp, thiếu phụ ẵm con quày quả cắm đầu chạy ngay vào trong Tịnh xá.
Lúc bấy giờ, Đức Bổn Sư đang ngồi thuyết pháp giữa tứ chúng. Thiếu phụ đặt đứa hài nhi dưới chân Đức Như Lai, rồi bạch rằng: “Con xin cúng dường Đức Ngài đứa nhỏ nầy, xin Ngài từ bi tế độ cứu sanh mạng con của con”.
Ngoài cổng tam quan, nữ Dạ Xoa bị chư Thiên Sumana (Thiện Ý) đứng trấn giữ nơi đó chận lại, không cho vào Tịnh xá. Đức Bổn Sư bèn kêu Đại đức Ānanda và dạy rằng:
- Nầy Ānanda, hãy ra gọi nữ Dạ Xoa vào đây.
Đại đức Ānanda ra gọi nữ Dạ Xoa vào. Thiếu phụ la lên:
- Bạch Ngài! “Nó” vào đó.
Đức Bổn Sư bảo:
- Cứ để yên cho nó vô, đừng làm ồn.
Khi nữ Dạ Xoa vào đến nơi, đứng trước Đức Bổn Sư, Ngài khiển trách rằng:
- Tại sao ngươi làm như vậy? Nếu các người không có duyên lành được diện kiến một vị Phật như Ta, thì các ngươi còn buộc oan trái với nhau mãi mãi cho đến hết một kiếp của quả địa cầu nầy (kappa) như con rắn với con mông thử (Nāgamissatha) hễ gặp nhau là run rẩy, sừng sộ, sôi sục hận thù, hay như con quạ với con chim cú vậy.
Tại sao các người lấy hận rửa hận, lấy oán báo oán, thù hận chỉ có thể dập tắt bằng từ bi, chứ không phải bằng hận thù được.
Nói rồi Đức Bổn Sư đọc bài kệ:
“Na hi verena verāni,
Sammantīdha kudācanaṃ;
Averena ca sammanti,
Esa dhammo sanantanoti”
“Khắp cùng trên cõi nhân gian,
Có đâu thù hận dẹp tan hận thù.
Từ bi cởi mở hận thù,
Đó là định luật thiên thu lưu truyền”
CHÚ GIẢI:
“Đời nầy hận rửa hận” – Muôn thuở chẳng sạch thù (Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ): Chẳng khác nào ta lấy nước dơ như nước bọt, nước mũi chẳng hạn, để rửa chỗ dính phẩn uế, thì không chỗ nào sạch sẽ thơm tho được, trái lại chỗ rửa ấy càng nhơ nhớp hôi thúi lên. Cũng như thế khi bị người mắng, mắng lại người, khi bị người đánh, đánh lại người, để mong trả thù rửa hận thì mối oan trái đó sẽ không giải tỏa, mà còn thắt chặt thêm và hận thù cũng chẳng được trấn an nên ngày càng tăng trưởng.
“Tử bi rửa sạch hận thù” (Averena ca sammanti): Chẳng khác nào lấy nước trong sạch để tẩy rửa vết nước miếng, nước mũi, phẩn uế, thì chỗ rửa ấy mới được sạch sẽ, hết mùi hôi thúi.
Cũng y như thế vết nhơ hận thù nhờ thứ nước nhẫn nhục, từ bi tẩy sạch được, người biết lưu tâm chiêm nghiệm, thấu triệt được chân lý thì tự khắc bao nhiêu hận lòng cố kết, cũng đều tan rã.
“Là định luật thiên thu” (Esa dhammo sannantanoti):
Pháp dùng nước từ bi để tẩy sạch hận thù là một pháp hoàn toàn bất di bất dịch, đã có từ ngàn xưa mà tất cả chư Phật Độc Giác và Thinh Văn Giác đều công nhận.
Bài kệ vừa dứt, nữ Dạ Xoa chứng được quả Tu Đà Hườn, thính chúng câu hội nơi ấy cũng đều hưởng được sự lợi ích.
Kế đó, Đức Bổn Sư bảo thiếu phụ:
- Con hãy trao đứa hài nhi qua nữ Dạ Xoa.
- Bạch Ngài, con không dám.
- Chớ nên sợ vô lý, không can gì đâu.
Thiếu phụ bạo gan đưa con mình qua tay nữ Dạ Xoa, nữ Da Xoa tiếp ẵm đứa bé vào lòng, hôn hít, nựng nịu rồi trao trả lại cho mẹ nó, rồi phát khóc ấm ức. Đức Bổn Sư liền hỏi:
- Sao ngươi lại khóc?
- Bạch Ngài, lúc trước con dùng đủ phương nầy chước nọ để nuôi mạng sống mà còn đói lên đói xuống, không được no lòng, bây giờ con sẽ sống bằng cách nào đây.
- Ngươi chớ nên quá lo âu.
Sau khi an ủi Dạ Xoa, Đức Bổn Sư quay qua bảo thiếu phụ rằng:
- Con hãy đem nó về nhà, cho nó ở chung và cấp dưỡng cao lương mỹ vị cho nó.
Thiếu phụ dắt nữ Dạ Xoa về nhà, cho ở một chái phía sau và hằng ngày cúng dường cơm cháo bánh trái, toàn thứ ngon lành thượng hạng.
Tới khi trong nhà đập lúa, Dạ Xoa thấy đòn xóc giơ lên cao, sợ giáng xuống trúng đầu mình nên nói với thiếu phụ:
- Tôi không thể nào ở đây lâu hơn nữa, bạn kiếm cho tôi một chỗ khác.
Thiếu phụ đưa Dạ Xoa đi lựa chỗ, lần lượt từ chái nhà kho trữ đòn xóc vào nhà tắm vào nhà bếp vào chòi dựa xoài, rồi ra chỗ đống rác, ra tận cổng làng… đến chỗ nào Dạ Xoa cũng lắc đầu không chịu ở, nói rằng: “Ở đây thấy đòn đập lúa giơ lên giơ xuống, tôi sợ trúng nhằm đầu tôi sẽ bể hai… ở đây con nít tạt xối nước dơ… ở đây có chó nằm… ở đây trẻ con phóng uế… ở đây người ta đổ rác… ở đây, lũ trẻ trong làng làm thầy coi tướng v.v…”.
Cuối cùng, thiếu phụ đưa nữ Dạ Xoa ra tới ngoại ô, chọn một địa điểm an tịnh vắng lặng. Nữ Dạ Xoa bằng lòng ở đó, hằng ngày thiếu phụ vẫn đem món ăn thượng vị cung cấp cho nó.
Nữ Dạ Xoa tự nghĩ: “Cô bạn của ta đối xử với ta rất mực thâm tình, ta phải làm sao đền đáp ân đức trọng hậu của người trong muôn một”.
Rồi nữ Dạ Xoa nói cho cô bạn biết rằng: “Năm nay trời sẽ mưa nhiều, bạn nên gieo trồng trên chỗ đất gò”.
“Năm nay nắng hạn, bạn nên gieo trồng trên chỗ đất bưng”.
Nhờ đó, năm nào thiếu phụ cũng được trúng mùa, cửa nhà sung túc, trong khi mùa màng của những người khác đều bị hư hại vì mưa già hay nắng hạn.
Bạn bè hàng xóm hỏi thăm thiếu phụ: “Nầy chị sao mùa màng của những người khác đều bị hư hoại, mùa màng của chị gặp năm dư nước, thiếu nước chị cũng không bị hư hại như của người khác, hình như là từ khi đầu mùa chị đã tiên đoán biết trước năm nào mưa dầm, năm nào nắng hạn vậy phải không? Hay là chị làm cách nào?”.
Thiếu phụ tỏ thật rằng:
- Tôi có cô bạn nữ Dạ Xoa, cô ta tiên đoán biết trước thời tiết mỗi năm mưa nhiều hay nắng nhiều, đều có nói cho chúng tôi hay, chúng tôi theo lời cô ta chỉ dẫn mà làm mùa, nhờ vậy năm nào chúng tôi cũng trúng. Vậy chứ bà con không thấy ngày ngày chúng tôi đem cơm cháo, bánh trái đi ra hay sao? Đó là những vật thực chúng tôi đem đến cung cấp cho cô ta vậy. Bà con muốn cậy cô ta chỉ biểu dùm cho, thì cứ đem vật thực ngon lành đến biếu cô ta là được chớ gì.
Khi ấy, tất cả cư dân trong thành tranh nhau mang lễ vật đến.
Từ đó về sau, nữ Dạ Xoa làm bà thầy hướng dẫn nông nghiệp cho mọi người, được cúng dường lợi lộc dồi dào và qui tụ rất đông tín đồ đệ tử.
Sau đó, bà ta có lập ra tám thứ thực phẩm do người bắt thăm dâng cúng (Salākabhattāni) và cái lệ này vẫn còn gìn giữ cho đến ngày nay.
Tranh chấp tranh quyền nghịch lẫn nhau,
Giết con tình địch họa càng sâu.
Gà beo, lộn kiếp hai đời khổ,
Chằng, thú, bàng sanh mấy đọa sầu.
Có oán nào từng vui đến trước,
Thâm thù chỉ để hận về sau.
Vâng lời Phật dạy: Từ, bi, xả,
Cùng sống nương theo lý đạo mầu.
DỨT TÍCH NGƯỜI SANH LÀM NỮ DẠ XOA
Kāḷayakkhinīvatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Na hi verenāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ vañjhitthiṃ ārabbha kathesi.
Eko kira kuṭumbikaputto pitari kālakate khette ca ghare ca sabbakammāni attanāva karonto mātaraṃ paṭijaggi. Athassa mātā “kumārikaṃ te, tāta, ānessāmī”ti āha. “Amma, mā evaṃ vadetha, ahaṃ yāvajīvaṃ tumhe paṭijaggissāmī”ti. “Tāta, khette ca ghare ca kiccaṃ tvameva karosi, tena mayhaṃ cittasukhaṃ nāma na hoti, ānessāmī”ti. So punappunaṃ paṭikkhipitvā tuṇhī ahosi. Sā ekaṃ kulaṃ gantukāmā gehā nikkhami. Atha naṃ putto “kataraṃ kulaṃ gacchathā”ti pucchitvā “asukakulaṃ nāmā”ti vutte tattha gamanaṃ paṭisedhetvā attano abhirucitaṃ kulaṃ ācikkhi. Sā tattha gantvā kumārikaṃ vāretvā divasaṃ vavatthapetvā taṃ ānetvā tassa ghare akāsi. Sā vañjhā ahosi. Atha naṃ mātā, putta, tvaṃ attano ruciyā kumārikaṃ āṇāpesi, sā idāni vañjhā jātā, aputtakañca nāma kulaṃ vinassati, paveṇī na ghaṭīyati, tena aññaṃ te kumārikaṃ ānemīti. Tena “alaṃ, ammā”ti vuccamānāpi punappunaṃ kathesi. Vañjhitthī taṃ kathaṃ sutvā “puttā nāma mātāpitūnaṃ vacanaṃ atikkamituṃ na sakkonti, idāni aññaṃ vijāyiniṃ itthiṃ ānetvā maṃ dāsibhogena bhuñjissati. Yaṃnūnāhaṃ sayameva ekaṃ kumārikaṃ āneyya”nti cintetvā ekaṃ kulaṃ gantvā tassatthāya kumārikaṃ vāretvā “kiṃ nāmetaṃ, amma, vadesī”ti tehi paṭikkhittā “ahaṃ vañjhā, aputtakaṃ nāma kulaṃ vinassati, tumhākaṃ pana dhītā puttaṃ vā dhītaraṃ vā labhitvā kuṭumbikassa sāminī bhavissati, mayhaṃ sāmikassa naṃ dethā”ti yācitvā sampaṭicchāpetvā ānetvā sāmikassa ghare akāsi.
Athassā etadahosi – “sacāyaṃ puttaṃ vā dhītaraṃ vā labhissati, ayameva kuṭumbassa sāminī bhavissati. Yathā dārakaṃ na labhati, tatheva naṃ kātuṃ vaṭṭatī”ti. Atha naṃ sā āha – “amma, yadā te kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāti, atha me āroceyyāsī”ti. Sā “sādhū”ti paṭissuṇitvā gabbhe patiṭṭhite tassā ārocesi. Itarissā pana sā sayameva niccaṃ yāgubhattaṃ deti, athassā āhāreneva saddhiṃ gabbhapātanabhesajjamadāsi, gabbho pati. Dutiyampi gabbhe patiṭṭhite ārocesi, itarā dutiyampi tatheva pātesi. Atha naṃ paṭivissakitthiyo pucchiṃsu – “kacci te sapatti antarāyaṃ karotī”ti? Sā tamatthaṃ ārocetvā “andhabāle, kasmā evamakāsi, ayaṃ tava issariyabhayena gabbhassa pātanabhesajjaṃ yojetvā deti, tena te gabbho patati, mā puna evamakatthā”ti vuttā tatiyavāre na kathesi. Atha sā itarissā udaraṃ disvā “kasmā mayhaṃ gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ na kathesī”ti vatvā “tvaṃ maṃ ānetvā vañcetvā dve vāre gabbhaṃ pātesi, kimatthaṃ tuyhaṃ kathemī”ti vutte “naṭṭhā dānimhī”ti cintetvā tassā pamādaṃ olokentī pariṇate gabbhe okāsaṃ labhitvā bhesajjaṃ yojetvā adāsi. Gabbho pariṇatattā patituṃ asakkonto tiriyaṃ nipati, kharā vedanā uppajji, jīvitasaṃsayaṃ pāpuṇi. Sā “nāsitamhi tayā, tvameva maṃ ānetvā tvameva tayopi vāre dārake nāsesi, idāni ahampi nassāmi, ito dāni cutā yakkhinī hutvā tava dārake khādituṃ samatthā hutvā nibbatteyya”nti patthanaṃ paṭṭhapetvā kālaṃ katvā tasmiṃyeva gehe majjārī hutvā nibbatti. Itarampi sāmiko gahetvā “tayā me kulūpacchedo kato”ti kapparajaṇṇukādīhi supothitaṃ pothesi. Sā tenevābādhena kālaṃ katvā tattheva kukkuṭī hutvā nibbattā.
Kukkuṭī na cirasseva aṇḍāni vijāyi, majjārī āgantvā tāni aṇḍāni khādi. Dutiyampi tatiyampi khādiyeva. Kukkuṭī cintesi – “tayo vāre mama aṇḍāni khāditvā idāni mampi khāditukāmāsī”ti. “Ito cutā saputtakaṃ taṃ khādituṃ labheyya”nti patthanaṃ katvā tato cutā araññe dīpinī hutvā nibbatti. Itarā migī hutvā nibbatti. Tassā vijātakāle dīpinī āgantvā tayo vāre puttake khādi. Migī maraṇakāle “ayaṃ me tikkhattuṃ puttake khāditvā idāni mampi khādissati, ito dāni cutā etaṃ saputtakaṃ khādituṃ labheyya”nti patthanaṃ katvā ito cutā yakkhinī hutvā nibbatti. Dīpinīpi tatheva tato cutā sāvatthiyaṃ kuladhītā hutvā nibbatti, sā vuddhippattā dvāragāmake patikulaṃ agamāsi, aparabhāge ca puttaṃ vijāyi. Yakkhinīpi tassā piyasahāyikāvaṇṇena āgantvā “kuhiṃ me sahāyikā”ti “antogabbhe vijātā”ti vutte “puttaṃ nu kho vijātā, udāhu dhītaranti passissāmi na”nti gabbhaṃ pavisitvā passantī viya dārakaṃ gahetvā khāditvā gatā. Puna dutiyavārepi tatheva khādi. Tatiyavāre itarā garubhārā hutvā sāmikaṃ āmantetvā, “sāmi, imasmiṃ ṭhāne ekā yakkhinī mama dve putte khāditvā gatā, idāni mama kulagehaṃ gantvā vijāyissāmī”ti kulagehaṃ gantvā vijāyi.
Tadā sā yakkhinī udakavāraṃ gatā hoti. Vessavaṇassa hi yakkhiniyo vārena anotattadahato sīsaparamparāya udakamāharanti. Tā catumāsaccayenapi pañcamāsaccayenapi muccanti. Aparā yakkhiniyo kilantakāyā jīvitakkhayampi pāpuṇanti. Sā pana udakavārato muttamattāva vegena taṃ gharaṃ gantvā “kuhiṃ me sahāyikā”ti pucchi. “Kuhiṃ naṃ passissasi, tassā imasmiṃ ṭhāne jātajātadārake yakkhinī āgantvā khādati, tasmā kulagehaṃ gatā”ti. Sā “yattha vā tattha vā gacchatu, na me muccissatī”ti veravegasamussāhitamānasā nagarābhimukhī pakkhandi. Itarāpi nāmaggahaṇadivase naṃ dārakaṃ nhāpetvā nāmaṃ katvā, “sāmi, idāni sakagharaṃ gacchāmā”ti puttamādāya sāmikena saddhiṃ vihāramajjhe gatamaggena gacchantī puttaṃ sāmikassa datvā vihārapokkharaṇiyā nhātvā sāmike nhāyante uttaritvā puttassa thaññaṃ pāyamānā ṭhitā yakkhiniṃ āgacchantiṃ disvā sañjānitvā, “sāmi, vegena ehi, ayaṃ sā yakkhinī, vegena ehi, ayaṃ sā yakkhinī”ti uccāsaddaṃ katvā yāva tassa āgamanaṃ saṇṭhātuṃ asakkontī nivattetvā antovihārābhimukhī pakkhandi.
Tasmiṃ samaye satthā parisamajjhe dhammaṃ desesi. Sā puttaṃ tathāgatassa pādapiṭṭhe nipajjāpetvā “tumhākaṃ mayā esa dinno, puttassa me jīvitaṃ dethā”ti āha. Dvārakoṭṭhake adhivattho sumanadevo nāma yakkhiniyā anto pavisituṃ nādāsi. Satthā ānandattheraṃ āmantetvā “gaccha, ānanda, taṃ yakkhiniṃ pakkosāhī”ti āha. Thero pakkosi. Itarā “ayaṃ, bhante, āgacchatī”ti āha. Satthā “etu, mā saddamakāsī”ti vatvā taṃ āgantvā ṭhitaṃ “kasmā evaṃ karosi, sace tumhe mādisassa buddhassa sammukhībhāvaṃ nāgamissatha, ahinakulānaṃ viya acchaphandanānaṃ viya kākolūkānaṃ viya ca kappaṭṭhitikaṃ vo veraṃ abhavissa, kasmā veraṃ paṭiveraṃ karotha. Verañhi averena upasammati, no verenā”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ;
Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano”ti.
Tattha na hi verenāti yathā hi kheḷasiṅghāṇikādīhi asucīhi makkhitaṃ ṭhānaṃ teheva asucīhi dhovantā suddhaṃ niggandhaṃ kātuṃ na sakkonti, atha kho taṃ ṭhānaṃ bhiyyosomattāya asuddhatarañceva duggandhatarañca hoti; evameva akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto verena veraṃ vūpasametuṃ na sakkoti, atha kho bhiyyo bhiyyo verameva karoti. Iti verāni nāma verena kismiñci kāle na sammanti, atha kho vaḍḍhantiyeva. Averena ca sammantīti yathā pana tāni kheḷādīni asucīni vippasannena udakena dhoviyamānāni nassanti, taṃ ṭhānaṃ suddhaṃ hoti sugandhaṃ; evameva averena khantimettodakena yoniso manasikārena paccavekkhaṇena verāni vūpasammanti paṭippassambhanti abhāvaṃ gacchanti. Esa dhammo sanantanoti esa averena verūpasamanasaṅkhāto porāṇako dhammo; sabbesaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ gatamaggoti.
Gāthāpariyosāne yakkhinī sotāpattiphale patiṭṭhahi. Sampattaparisāyapi dhammadesanā sātthikā ahosi.
Satthā taṃ itthiṃ āha – “etissā tava puttaṃ dehī”ti. “Bhāyāmi, bhante”ti. “Mā bhāyi, natthi te etaṃ nissāya paripantho”ti āha. Sā tassā puttamadāsi. Sā taṃ cumbitvā āliṅgetvā puna mātuyeva datvā rodituṃ ārabhi. Atha naṃ satthā “kimeta”nti pucchi. “Bhante, ahaṃ pubbe yathā vā tathā vā jīvikaṃ kappentīpi kucchipūraṃ nālatthaṃ, idāni kathaṃ jīvissāmī”ti. Atha naṃ satthā “mā cintayī”ti samassāsetvā taṃ itthimāha – “imaṃ netvā attano gehe nivāsāpetvā aggayāgubhattehi paṭijaggāhī”ti. Sā taṃ netvā piṭṭhivaṃse patiṭṭhāpetvā aggayāgubhattehi paṭijaggi, tassā vīhipaharaṇakāle musalaggena muddhaṃ paharantaṃ viya upaṭṭhāsi. Sā sahāyikaṃ āmantetvā “imasmiṃ ṭhāne vasituṃ na sakkomi, aññattha maṃ patiṭṭhāpehī”ti vatvā musalasālāya udakacāṭiyaṃ uddhane nibbakose saṅkārakūṭe gāmadvāre cāti etesu ṭhānesu patiṭṭhāpitāpi idha me musalena sīsaṃ bhindantaṃ viya upaṭṭhāti, idha dārakā ucchiṭṭhodakaṃ otārenti, idha sunakhā nipajjanti, idha dārakā asuciṃ karonti, idha kacavaraṃ chaḍḍenti, idha gāmadārakā lakkhayoggaṃ karontīti sabbāni tāni paṭikkhipi. Atha naṃ bahigāme vivittokāse patiṭṭhāpetvā tattha tassā aggayāgubhattādīni haritvā paṭijaggi. Sā yakkhinī evaṃ cintesi – “ayaṃ me sahāyikā idāni bahūpakārā, handāhaṃ kiñci paṭiguṇaṃ karomī”ti. Sā “imasmiṃ saṃvacchare subbuṭṭhikā bhavissati, thalaṭṭhāne sassaṃ karohi, imasmiṃ saṃvacchare dubbuṭṭhikā bhavissati, ninnaṭṭhāneyeva sassaṃ karohī”ti sahāyikāya āroceti. Sesajanehi katasassaṃ atiudakena vā anodakena vā nassati, tassā ativiya sampajjati. Atha naṃ sesajanā, “amma, tayā katasassaṃ neva accodakena, na anudakena nassati, subbuṭṭhidubbuṭṭhibhāvaṃ ñatvā kammaṃ karosi, kiṃ nu kho eta”nti pucchiṃsu. “Amhākaṃ sahāyikā yakkhinī subbuṭṭhidubbuṭṭhibhāvaṃ ācikkhati, mayaṃ tassā vacanena thalesu ninnesu sassāni karoma, tena no sampajjati. Kiṃ na passatha? Nibaddhaṃ amhākaṃ gehato yāgubhattādīni hariyamānāni, tāni etissā harīyanti, tumhepi etissā aggayāgubhattādīni haratha, tumhākampi kammante olokessatī”ti. Athassā sakalanagaravāsino sakkāraṃ kariṃsu. Sāpi tato paṭṭhāya sabbesaṃ kammante olokentī lābhaggappattā ahosi mahāparivārā. Sā aparabhāge aṭṭha salākabhattāni paṭṭhapesi. Tāni yāvajjakālā dīyantiyevāti.
Kāḷayakkhinīvatthu catutthaṃ.
I. 4. “Not Hatred for Hatred”
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
5. For not by hatred are hatreds ever quenched here in this world.
By love rather are they quenched. This is an eternal law.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to a certain barren woman.
It appears that a certain householder’s son, on the death of his father, did all the farm and household work by himself alone and took care of his mother to boot. Now his mother said to him, “Dear son, I will fetch you a young woman to wife.” “Dear mother, speak not thus; my sole desire is to care for you so long as you shall live.” “Dear son, you alone are doing all the farm and household work, and I am not satisfied to have it so; let me fetch you a young woman to wife.” He protested time and again, and then held his peace.
The mother left the house, intending to go to a certain family and fetch home the daughter of that family. Her son asked her, “To what family are you going?” “To such and such a family.” He would not let her go to the family she had in mind, but told her of a family he liked better. So she went to the family he fancied, selected a wife for her son, and having set the day, installed her in her son’s house. The woman turned out to be barren.
Then said the mother to the son, “Son, you had me fetch you a wife you yourself selected. Now she turns out to be barren. Without children a family dies out, and the line is not continued. Therefore let me fetch you another young woman to wife.” “Enough said, dear mother,” replied the son; but the mother repeated her request time and again. The barren wife heard the talk and thought to herself, “It is certain that sons cannot disobey the words of their mothers and fathers. Now if she fetches him a wife who is fruitful, they will treat me like a slave. Suppose I were to fetch him a young woman of my own selection?”
So the barren wife went to a certain family and selected a young woman for him. But she immediately encountered the opposition of the young woman’s parents, who said to her, “Woman, what say you?” The barren wife replied, “I am a barren woman, and without children a family dies out. If your daughter gives birth to a son, she will be mistress of the family and the wealth thereof. Therefore give your daughter to me for my husband.” She finally prevailed upon them to grant her request, and taking the young woman with her, installed her in her husband’s house.
Then this thought occurred to her, “If my rival gives birth to a son or a daughter, she alone will be mistress of the household. I must see to it that she shall not give birth to a child.” So the barren wife said to her rival, “As soon as you have conceived a child in your womb, pray let me know.” “Very well,” replied her rival. In accordance with her promise, as soon as she had conceived, she told her fellow-wife.
Now the barren wife was accustomed to give her rival a meal of rice-porridge regularly every day with her own hand. So along with the food she gave her a drug to cause abortion. The result was that her rival had a miscarriage. Again the second time the fruitful wife conceived a child and informed the barren wife. And again her fellow-wife did as before and brought about a miscarriage.
The women who lived in the neighborhood asked the fruitful wife, “Is not your rival putting an obstacle in your way?” When she told them the facts, they said to her, “You foolish woman, why did you do this? This woman was afraid you would get the upper hand. So she mixed a preparation to bring about a miscarriage and gave it to you. Do not tell her again.” Accordingly the third time the fruitful wife said nothing to her rival. But the barren wife, seeing her belly, said to her, “Why did you not tell me that you had conceived a child?” Said the fruitful wife, “It was you who brought me here, and twice you have caused me to suffer a miscarriage; why should I tell you?”
“Now I am lost,” thought the barren wife. From that time on she watched to catch her rival off her guard. When the babe in the womb was fully matured, she took advantage of an opportunity, mixed a drug, and gave it to her. But because the babe in her womb was fully mature, an abortion was out of the question, and the result was that the child lodged across the neck of the womb. Immediately the mother suffered acute pains and feared that her hour had come.
“You have killed me!” she cried. “It was you alone that brought me here; it was you alone that killed my three children. Now I also am going to die. When I have passed out of this existence, may I be reborn as an ogress able to devour your children.” And having made this Earnest Wish, she died, and was reborn in that very house as a cat. The husband seized the barren wife, and saying to her, “It was you who destroyed my family,” beat her soundly with elbows, knees, and otherwise. As the result of the beating she received, she sickened and died, and was reborn in that very house as a hen.
So the fruitful wife was reborn as a cat, and the barren wife was reborn as a hen. The hen laid eggs, and the cat came and ate them. This happened three times. Said the hen, “Three times have you eaten my eggs, and now you are seeking an opportunity to eat me too. When I have passed out of this existence, may I be able to eat you and your offspring.” And having made this Earnest Wish, she passed out of that existence, and was reborn as a leopardess. The cat was reborn as a doe.
So the barren wife, at the end of her existence as a hen, was reborn as a leopardess; and the fruitful wife, at the end of her existence as a cat, was reborn as a doe. Thrice the doe brought forth young, and thrice the leopardess went and devoured the doe’s offspring. When the doe came to die, she said, “Thrice this beast has devoured my offspring, and now she purposes to devour me too. When I have passed out of this existence, may I be able to devour her and her offspring.” And having made this Earnest Wish, she was reborn as an ogress. When the leopardess passed out of that existence, she was reborn at Sāvatthi as a young woman of station.
So the fruitful wife, at the end of her existence as a doe, was reborn as an ogress; and the barren wife, at the end of her existence as a leopardess, was reborn at Sāvatthi as a young woman of station. When the latter grew up, she was married and went to live with her husband’s family in a little settlement near the gate of the city. After a time she gave birth to a son. The ogress disguised herself as a dear friend of the young woman and went to see her. “Where is my friend?” said the ogress. “In the inner room; she has just given birth to a child.” “Did she give birth to a son or a daughter? I should like to see her.” So saying, the ogress went in. While pretending to be looking at the child, she seized him, devoured him, and then went out. Again a second time she devoured a child of the young wife in the same way.
The third time the young wife was great with child she addressed her husband, “Husband, in this place an ogress has devoured two sons of mine and escaped. This time I intend to go to the house of my parents to give birth to my child.”
Now at this time that ogress was away doing her turn at drawing water. (For Vessavaṇa’s ogresses take their turn at drawing water from lake Anotatta, passing it along from the source. At the expiration of four or five months they are released; the others die of exhaustion.) The moment the ogress was released from her turn at drawing water she went quickly to the young wife’s house and inquired, “Where is my friend?” “Where you will not see her. There is an ogress that devours every child she bears in this house, and therefore, she has gone to the house of her parents.” “She may go wherever she likes, but she will not escape from me.” Spurred on by an impulse of hatred, the ogress dashed towards the city.
On the day appointed for the naming of the child the mother bathed him, gave him a name, and then said to her husband, “Husband, now we will go back to our own home.” Accordingly she took the boy in her arms and set out with her husband along the path leading through the grounds of the monastery. When they reached the monastery pool, the young wife gave the boy to her husband and bathed in the pool. When she had finished her bath, her husband bathed in the pool. While the husband was bathing, the wife remained near, giving suck to her child.
Just then the ogress drew near. The young wife saw her coming and recognized her. Immediately she screamed with a loud voice, “Husband! husband! come quickly! come quickly! here is that ogress!” Not daring to wait until her husband came, she turned and dashed into the monastery.
Now at this time the Teacher was preaching the Law in the midst of the congregation. The young wife laid her boy at the feet of the Tathāgata and said, “I give you this child; spare the life of my son.” The deity Sumana, who resided in the embattled chamber over the gate, prevented the ogress from entering. The Teacher addressed the Elder Ānanda, saying, “Go, Ānanda, summon that ogress within.” The Elder summoned her within. The young wife said, “Here she comes, Reverend Sir.” Said the Teacher, “Let her come; make no noise.”
When the ogress came and stood before him, the Teacher said, “Why have you so done? Had you not come face to face with a Buddha like me, you would have cherished hatred towards each other for an aeon, like the Snake and the Mongoos, who trembled and quaked with enmity, like the Crows and the Owls. Why do you return hatred for hatred? Hatred is quenched by love, not by hatred.” And when he had thus spoken, he pronounced the following Stanza,
5. For not by hatred are hatreds ever quenched here in this world.
By love rather are they quenched. This is an eternal law.
At the conclusion of the Stanza the ogress was established in the Fruit of Conversion.
The Teacher said to the woman, “Give your child to this ogress.” “I am afraid to, Reverend Sir.” “Fear not. You have no reason to be alarmed because of her.” The young wife gave her child to the ogress. The ogress kissed and caressed him, gave him back again to his mother, and began to weep. The Teacher asked her, “Why do you weep?” “Reverend Sir, in the past I have managed somehow or other to get a living, but I have never had enough to eat. Now how am I to live?” Then the Teacher comforted her, saying, “Do not worry.” And turning to the mother, he said, “Take this ogress home with you, let her live in your own house, and feed her with the choicest rice-porridge.”
So the young wife took the ogress home with her, lodged her on the central rafter of the hut, and fed her with the choicest rice-porridge. Now when the rice was threshed and the flail was raised, she feared that it would strike her head. So she said to her friend, “I shall not be able to live here any longer; lodge me elsewhere.” She was lodged successively in the flail-hut, the water-chatty, the bake-house, the storeroom for nimbs, the dust-heap, and the village gate. But she refused to live in any of these places, saying, “Here the flail rises as if it would split my head in two; here boys empty out slops; here dogs lie down; here boys attend to nature’s needs; here they throw away sweepings; here village boys practice fortune-telling.” So they lodged her in a quiet place by herself outside of the village, and there they brought her the choicest rice-porridge.
The ogress said to her friend, “This year there will be abundance of rain; therefore plant your crops in a dry place. This year there will be a drought; therefore plant your crops in a moist place.” Other people’s crops were destroyed either by excessive moisture or by drought, but the crops of the young wife flourished above measure.
People asked the young wife, “Woman, your crops are destroyed neither by excessive moisture nor by drought. When you plant your crops, you seem to know in advance whether the season will be wet or dry. How is this?” The young wife replied, “I have a friend, an ogress, who tells me whether the season will be wet or dry; and I plant my crops according to her directions on high or low ground. Don’t you see? Every day the choicest rice-porridge and other kinds of food are carried out of our house; to her are they carried. Do you also carry the choicest rice-porridge and other kinds of food to her, and she will look after your crops also.”
Straightway all the residents of the city rendered honor to her. On her part, from that time forth, she looked after the crops of all. And she received abundant gifts and a large retinue. Subsequently she established the Eight Ticket-foods, which are kept up even to this present day.
- With this story cf. Stories xxi. 2 and x. 8 a and Jātakas 510 and 513. Text: N i. 45-53.
- Panchatantra, Book v, Frame-story, Harvard Oriental Series, xiv., p. 131.
- Panchatantra, Book iii, Frame-story, ibidem, p. 90.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 1, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.