“Ngàn ngọn nến thắp từ một ngọn nến”: câu này từ đâu?
Đây là một trong những câu “Phật dạy” được yêu thích nhất. Chúng tôi không tìm thấy câu này trong kinh tạng Pāli. Tuy vậy, tinh thần chia sẻ ánh sáng thì kinh có nói, bằng những hình ảnh khác.
Câu nói lưu hành
Bản tiếng Việt hay gặp: “Hàng ngàn ngọn nến có thể được thắp sáng từ một ngọn nến duy nhất, và đời sống của ngọn nến ấy không bị rút ngắn. Hạnh phúc không bao giờ vơi đi khi được chia sẻ.” Câu này thường xuất hiện trong thiệp chúc, bài nói chuyện về lòng tốt, kèm chữ “Đức Phật”.
Tra trong kinh Pāli
Chúng tôi không tìm thấy câu này trong Tạng Kinh Pāli, kể cả Pháp Cú và Kinh Tập là hai tập hay được trích nhất. Hình ảnh quen thuộc trong kinh Pāli là ngọn đèn dầu (telapajjota). Người nghe Pháp xong thường tán thán: Đức Thế Tôn đã soi sáng Pháp “như người mang đèn dầu vào nơi tối để người có mắt nhìn thấy hình sắc” (Trường Bộ 31, đoạn 35.3). Ngọn đèn ở đây là để người khác tự thấy, không phải để thắp lây sang đèn khác.
Vì vậy kết luận đúng mực là: câu “ngàn ngọn nến” không tìm thấy trong kinh tạng Pāli.
Điều kinh Pāli thật sự dạy về chia sẻ
Ý “chia sẻ điều tốt không làm mình nghèo đi” thì kinh Pāli có, theo cách riêng. Trong phẩm Tham Ái của Pháp Cú:
Pháp thí, thắng mọi thí!
Pháp Cú 354
Pháp vị, thắng mọi vị!
Pháp hỷ, thắng mọi hỷ!
Ái diệt, thắng mọi khổ!
Và tại vườn nai ở Isipatana, tức Lộc Uyển, gần thành Ba-la-nại (Bārāṇasī), Đức Phật bảo các vị Tỷ-kheo:
Này các Tỷ-kheo, hãy du hành vì hạnh phúc cho quần chúng, vì an lạc cho quần chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Chớ có đi hai người một chỗ.
Tương Ưng Bộ 4.5 (SN 4.5), đoạn 2.3–2.4
“Đừng để hai người cùng đi một lối” là để Pháp đến được nhiều nơi nhất. Đây có lẽ là hình ảnh gần nhất với “ngàn ngọn nến” mà kinh Pāli có: một người hiểu Pháp, đi đến một làng, rồi làng ấy có người hiểu Pháp.
Còn ý “hạnh phúc không vơi khi chia sẻ” gần với tâm hỷ (muditā), niềm vui trước điều tốt của người khác, một trong bốn tâm vô lượng mà chính Kinh Kālāma cũng nhắc đến.
Phần nào có trong kinh, phần nào không
- Có trong kinh Pāli: quà tặng Pháp đứng trên mọi quà tặng (Dhp 354); lời sai đi hoằng pháp vì lợi ích nhiều người (SN 4.5); ngọn đèn dầu soi trong bóng tối (DN 31).
- Không tìm thấy trong kinh tạng Pāli: câu “ngàn ngọn nến… hạnh phúc không vơi khi chia sẻ”.
Một ví dụ
Thử hình dung một chị kế toán chỉ cho cô đồng nghiệp mới cách làm báo cáo mà chị mất ba năm mới thạo. Chị không mất gì: chị vẫn giỏi như cũ, còn văn phòng có thêm một người giỏi. Cô đồng nghiệp ấy sau này lại chỉ cho người khác. Kinh Pāli không gọi đó là ngọn nến, nhưng gọi việc chia sẻ hiểu biết chân chánh là món quà cao nhất.
Một gợi ý nhỏ
Tuần này, bạn thử chia sẻ một điều tốt mình biết với một người cần nó: một bài kinh ngắn, một cách thở giúp bình tâm, hay chỉ một lời khích lệ. Nếu chia sẻ câu “ngàn ngọn nến”, bạn có thể ghi “lời hay” thay vì “Phật dạy”. Bài Ba-la-mật bố thí nói thêm về các loại quà tặng.
Viết bởi Chánh Tín
Nguồn trích dẫn
- Pháp Cú, phẩm Tham Ái, kệ 334–359, Dhp 334–359 trên SuttaCentral.
- Tương Ưng Bộ 4.5, Kinh Bẫy Lưới Của Ma (Mārapāsa Sutta, thứ hai), SN 4.5 trên SuttaCentral.
- Trường Bộ 31, Kinh Thi-ca-la-việt (Sigālaka Sutta), DN 31 trên SuttaCentral.
- Tăng Chi Bộ 3.65, Kinh Kālāma (Kesamutti Sutta), AN 3.65 trên SuttaCentral.
- Các đoạn kinh trích trong khung: bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu (bản trên SuttaCentral), trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.
- Các câu kinh dẫn ngắn trong thân bài do Hoan Hỉ dịch từ bản Pāli, đối chiếu bản tiếng Anh của Bhikkhu Sujato.