Rằm, mùng một có phải kiêng cắt tóc, cắt móng tay, mượn tiền không?

Ba việc kiêng có trong kinh không

Câu trả lời cho cả ba việc là trong các bài kinh Nikāya, tức năm bộ kinh gốc bằng tiếng Pāli, ngôn ngữ gốc của kinh, mà người viết đã tra, không thấy điều kiêng nào trong ba việc này. Không thấy điều kiêng cắt tóc vào ngày rằm, không thấy điều kiêng cắt móng tay vào ngày mùng một, và không thấy điều kiêng cho mượn tiền vào ngày rằm hay mùng một. Ba việc này thuộc về phong tục dân gian mà nhiều gia đình vẫn giữ, và trong các bài kinh đã tra, không thấy Đức Phật dạy điều này.

Người viết nói rõ điều này với thái độ tôn trọng người giữ phong tục, vì giữ phong tục là quyền của mỗi gia đình và không phải là việc đáng chê. Điều bài viết làm chỉ là phân biệt rõ đâu là phong tục và đâu là lời kinh, để bạn đọc không nhầm phong tục thành luật của đạo Phật rồi sinh lo lắng khi lỡ phạm phải.

Ngày trai giới theo kinh là ngày gì

Ngày rằm và mùng một, theo phong tục, gắn với ngày trai giới, tiếng Pāli là uposatha, ngày giữ giới, ngày Bố-tát. Ngày trai giới không phải là ngày cữ việc đời thường mà là ngày người Phật tử tự nguyện giữ giới thêm chặt trong một ngày một đêm, học theo đời sống của bậc A-la-hán, tức bậc Thánh đã giải thoát.

Kinh Trai Giới Tóm Tắt nói về quả của ngày trai giới như sau:

“Này các Tỷ-kheo, ngày trai giới thành tựu tám chi phần, được thực hành thời có được quả lớn, có lợi ích lớn, có rực rỡ lớn; có biến mãn lớn.” (AN 8.41:2.1; Pāli: Aṭṭhaṅgasamannāgato, bhikkhave, uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāro)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, quả lớn ở đây đến từ việc giữ tám chi phần, tức tám điều giữ gìn trong ngày trai giới, chứ không đến từ việc kiêng làm một việc đời thường nào. Một người cả ngày chỉ lo kiêng cắt tóc mà không giữ giới nào thêm thì chưa thực hành ngày trai giới theo nghĩa của kinh, còn một người cắt tóc bình thường nhưng giữ đủ tám chi phần thì đã thực hành đúng ngày trai giới.

Một chi phần của ngày trai giới

Để bạn đọc hình dung ngày trai giới là gì, kinh nêu một chi phần cụ thể như sau:

“Hôm nay, đêm này và ngày nay, ta cũng đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình.” (AN 8.41:2.5; Pāli: Ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi)

Chữ Pāli cho biết tàm quý là lajjī, người biết xấu hổ trước điều xấu. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, chi phần này cho thấy ngày trai giới là ngày tự giữ bản thân thêm chặt: từ bỏ sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết xấu hổ trước điều xấu, có lòng từ và sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh. Đây là một việc làm cụ thể và tích cực, khác hẳn với việc chỉ kiêng một việc vặt rồi ngồi lo sợ cả ngày.

Trang Mùng 1, ngày rằm Phật tử nên làm gì? Ngày Bố-tát theo kinh và phần phong tục nói đầy đủ phần nên làm gì vào ngày rằm, và trang Giữ bát quan trai giới: một ngày một đêm học theo bậc A-la-hán nói kỹ về tám chi phần của ngày trai giới. Bài viết này không lặp lại hai phần ấy mà chỉ trả lời câu hỏi kiêng cữ.

Từng việc kiêng được xét riêng

Cắt tóc vào ngày rằm: trong các bài kinh đã tra, không thấy điều kiêng này, nên một người lỡ cắt tóc vào ngày rằm thì không phạm một điều nào trong các kinh đã tra. Cắt móng tay vào ngày mùng một cũng vậy, và việc cắt móng tay là việc vệ sinh thân thể bình thường. Cho mượn tiền vào ngày rằm cũng vậy, và việc cho mượn tiền hay không là quyết định dựa trên khả năng và sự tin cậy, chứ không phải dựa trên ngày âm lịch.

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh: chú Khải có lần cho người em mượn tiền đúng ngày rằm để lo việc gấp, sau đó chú nghe người khác nói cho mượn tiền ngày rằm thì xui nên cứ áy náy mãi, đến khi chú biết trong các bài kinh đã tra không thấy điều kiêng này thì chú nhẹ lòng và chỉ còn xét việc em chú có trả đúng hẹn hay không.

Trang Xem ngày, coi đất, phong thủy: kinh nói gì, và điều đó có nghĩa gì với người tại gia bàn thêm về việc xem ngày theo kinh, và bạn đọc có thể đọc thêm trang ấy để hiểu thêm về việc chọn ngày trong đời sống tại gia.

Ngày rằm nên hiểu thế nào cho đúng

Kinh Trai Giới Tóm Tắt kết lại về ngày trai giới như sau:

“Này các Tỷ-kheo, ngày trai giới thành tựu tám chi phần được thực hành như vậy, thời có được quả lớn, có lợi ích lớn, có rực rỡ lớn, có biến mãn lớn.” (AN 8.41:10.1; Pāli: Evaṁ upavuttho kho, bhikkhave, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāroti)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, câu kết này nhắc lại rằng quả lớn đến từ việc thực hành tám chi phần, chứ không đến từ việc sợ phạm kiêng. Ngày rằm vì vậy nên được hiểu là ngày để thực hành, ngày để giữ giới thêm chặt và ngày để tâm được an ổn, chứ không phải là ngày để sợ hãi trước những việc đời thường như cắt tóc, cắt móng tay hay cho mượn tiền.

Một gia đình vẫn giữ phong tục kiêng cữ thì cứ giữ theo phong tục của gia đình, nhưng nên biết rằng đó là phong tục, không phải là luật kinh, để không sinh lo lắng và không trách mắng người khác khi người khác không giữ cùng một phong tục.

Hỏi nhanh

Rằm có phải kiêng cắt tóc không?

Không. Trong các bài kinh người viết đã tra, không thấy điều kiêng cắt tóc vào ngày rằm hay mùng một.

Mùng một có phải kiêng cắt móng tay không?

Không. Trong các bài kinh đã tra, không thấy điều kiêng cắt móng tay, và cắt móng tay là việc vệ sinh bình thường.

Ngày rằm có nên cho mượn tiền không?

Trong các bài kinh đã tra, không thấy điều kiêng việc này. Cho mượn hay không nên xét theo khả năng và sự tin cậy, chứ không xét theo ngày âm lịch.

Kinh nói gì về ngày trai giới?

Kinh nói về ngày trai giới (uposatha), ngày giữ tám chi phần, và ngày trai giới được thực hành thì có quả lớn, có lợi ích lớn (AN 8.41, đoạn 2.1). Theo phong tục, ngày rằm và mùng một được coi là ngày trai giới.

Câu chốt: Ngày rằm không phải là ngày để sợ phạm kiêng; ngày trai giới là ngày để thực hành, giữ giới thêm chặt trong một ngày một đêm.