Kinh Cảm Thọ Thứ Nhất
Paṭhamavedanā Sutta
Kinh Cảm Thọ Thứ Nhất nêu ba cảm thọ là lạc thọ, khổ thọ và bất khổ bất lạc thọ, và dạy đệ tử Phật quán tri các cảm thọ cùng sự hiện hữu của chúng để tâm được diệt.
Trước khi đọc kinh
Tóm lại
- Ba cảm thọ mà kinh nêu là lạc thọ, khổ thọ và bất khổ bất lạc thọ.
- Đệ tử Phật quán tri các cảm thọ và sự hiện hữu của các cảm thọ.
- Tại nơi các cảm thọ diệt, con đường đưa đến diệt hiện ra và vị ấy không ham muốn, tịch tịnh.
Kinh Cảm Thọ Thứ Nhất nằm trong bộ Phật Thuyết Như Vậy, một tập hợp các bài kinh ngắn thuộc kinh Nikāya, tức năm bộ kinh gốc bằng tiếng Pāli. Bài kinh mang số hiệu Iti 52 và mở đầu bằng lời dạy gửi đến các Tỷ-kheo, tức các vị xuất gia trong Tăng đoàn, về ba cảm thọ. Phần văn xuôi nằm ở đoạn 1.1 đến 2.6, bài kệ nằm ở đoạn 3.1 đến 4.4, và lời kết nằm ở đoạn 5.1 đến 5.2.
Chữ vedanā, cảm thọ, chỉ cảm giác lạc, khổ hay bất khổ bất lạc mà bài kệ nhắc đến. Bài kệ gắn việc quán tri cảm thọ với ba phẩm chất là định tĩnh, tỉnh giác và chánh niệm. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, quán tri ở đây là biết rõ cảm thọ đang có mặt và biết sự hiện hữu của nó, chứ không phải suy nghĩ vòng quanh câu chuyện gây ra cảm thọ.
Thuật ngữ Pāli trong kinh
- vedanā
- cảm thọ
- sukhā
- lạc
- dukkhā
- khổ
- adukkhamasukhā
- bất khổ bất lạc
- samāhito
- định tĩnh
- sampajāno
- tỉnh giác
- sato
- chánh niệm
- sāvako
- đệ tử
- pajānāti
- quán tri
- nirujjhanti
- diệt
Kinh Cảm Thọ Thứ Nhất
1Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến và tôi đã được nghe:
Này các Tỷ-kheo, có ba cảm thọ này. Thế nào là ba? Lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này các Tỷ-kheo, có ba cảm thọ này.
Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này được nói đến.Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Tisso imā, bhikkhave, vedanā. Katamā tisso? Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā— imā kho, bhikkhave, tisso vedanā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati:This was said by the Buddha, the Perfected One: that is what I heard. “Mendicants, there are these three feelings. What three? Pleasant, painful, and neutral feeling. These are the three feelings.” The Buddha spoke this matter. On this it is said:
2Định tĩnh và tỉnh giác,
Chánh niệm đệ tử Phật,
Quán tri các cảm thọ,
Và hiện hữu các thọ.
Tại đấy, tâm được diệt,
Con đường đưa đến diệt,
Tỷ-kheo nhờ diệt thọ,
Không ham muốn, tịch tịnh.“Samāhito sampajāno,
sato buddhassa sāvako;
Vedanā ca pajānāti,
vedanānañca sambhavaṁ.
Yattha cetā nirujjhanti,
maggañca khayagāminaṁ;
Vedanānaṁ khayā bhikkhu,
nicchāto parinibbuto”ti.“Stilled, aware, a mindful disciple of the Buddha understands feelings, the cause of feelings, where they cease, and the path that leads to their ending. With the ending of feelings, a mendicant is hungerless, quenched.”
3Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṁ.This too is a matter that was spoken by the Blessed One: that is what I heard.
Giải nghĩa ngắn
Kinh không chia cảm thọ thành tốt và xấu để giữ cái này bỏ cái kia, mà nêu đủ ba loại và dạy quán tri cả ba. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, thái độ này quan trọng vì cảm thọ lạc cũng có thể trói buộc khi người ta bám vào nó, còn cảm thọ khổ cũng có thể được thấy rõ mà không cần chống lại nó.
Bài kệ nói tại nơi các cảm thọ diệt thì con đường đưa đến diệt hiện ra, và vị Tỷ-kheo nhờ diệt thọ mà không ham muốn, tịch tịnh. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, diệt ở đây không phải làm cho cảm giác biến mất bằng ý chí, mà là cảm thọ không còn dẫn tâm đi theo ham muốn nữa.
Ví dụ của người viết (không phải lời kinh), không phải chuyện trong kinh: một người uống một ngụm trà nóng và nhận ra cảm giác dễ chịu chỉ kéo dài vài giây rồi đổi thành cảm giác bình thường, và khi thấy sự đổi thay ấy thì người ấy không còn cố giữ mãi ngụm trà đầu tiên.
Kinh gắn quán tri với định tĩnh, tỉnh giác và chánh niệm, và ba phẩm chất này đi cùng nhau trong bài kệ. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, định tĩnh giữ tâm không tán loạn, tỉnh giác biết rõ điều đang xảy ra, và chánh niệm giữ tâm ở lại với cảm thọ đang có mặt thay vì chạy theo chuyện khác.
Quán tri ba cảm thọ trong định tĩnh, tỉnh giác và chánh niệm là đường đến diệt thọ và tịch tịnh.
Viết bởi Diệu Hạnh
Nguồn trích dẫn
- Phật Thuyết Như Vậy 52 (Paṭhamavedanā Sutta, Itivuttaka 52). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, Iti 52 trên SuttaCentral.
- Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
- Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (Tiểu Bộ Kinh, Kinh Phật Thuyết Như Vậy, Chương Ba Pháp; bản trên phatphapungdung.com, lấy ngày 24/10/2026). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.
- Tên kinh tiếng Việt do Hoan Hỉ đặt theo tên Pāli; bản dịch của HT. Thích Minh Châu không đặt tên riêng cho từng kinh trong Phật Thuyết Như Vậy.