Phật Thuyết Như Vậy 37 · Iti 37

Kinh Hoan Hỷ

Somanassa Sutta

Kinh này nói rằng Tỷ-kheo đầy đủ hai pháp sẽ an trú với nhiều lạc hỷ trong hiện tại và nỗ lực một cách đúng đắn để diệt tận các lậu hoặc.

Trước khi đọc kinh

Tóm lại

  • Tỷ-kheo đầy đủ hai pháp an trú với nhiều lạc hỷ ngay trong hiện tại.
  • Hai pháp ấy là hứng khởi trước trường hợp đáng phấn khởi và như lý tinh cần đối với phấn khởi.
  • Vị Tỷ-kheo nhiệt tình, cẩn trọng và có trí tuệ có thể đạt đến đoạn diệt các khổ đau.

Kinh Hoan Hỷ nằm trong bộ Phật Thuyết Như Vậy, một tập hợp các bài kinh ngắn thuộc kinh Nikāya, tức năm bộ kinh gốc bằng tiếng Pāli. Bài kinh mở đầu bằng lời dạy gửi đến các Tỷ-kheo về hai pháp, rồi kết lại bằng một bài kệ nhắc lại cùng một ý.

Chữ somanassa, niềm hoan hỷ, gắn với đời sống an trú nhiều lạc hỷ mà kinh nói đến. Kinh nêu sự hứng khởi trước những trường hợp đáng phấn khởi và sự tinh cần đúng đắn đối với phấn khởi ấy. Phần kệ nói về vị Tỷ-kheo nhiệt tình, cẩn trọng, quán xuyến sự vật bằng trí tuệ, sống đời sống an tịnh và có thể đạt đến đoạn diệt các khổ đau.

Thuật ngữ Pāli trong kinh
saṁvejanīyesu
trong những trường hợp đáng phấn khởi
saṁvejanena
bằng sự hứng khởi
yoniso
một cách đúng đắn
padhānena
bằng sự tinh cần
āsavānaṁ
các lậu hoặc
paññāya
bằng trí tuệ

Kinh Hoan Hỷ

1Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến, và tôi đã được nghe:

Đầy đủ hai pháp, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ngay trong hiện tại an trú với nhiều lạc hỷ, như lý nỗ lực để diệt tận các lậu hoặc. Thế nào là hai? Với sự hứng khởi đối với những trường hợp đáng phấn khởi, và như lý tinh cần đối với phấn khởi. Thành tựu hai pháp này, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ngay trong hiện tại sống với nhiều lạc hỷ, như lý nỗ lực để diệt tận các lậu hoặc.

Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này đã được nói đến.
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāya. Katamehi dvīhi? Saṁvejanīyesu ṭhānesu saṁvejanena, saṁviggassa ca yoniso padhānena. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāyā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati:This was said by the Buddha, the Perfected One: that is what I heard. “Mendicants, when a mendicant has two qualities they’re full of joy and happiness in this very life, and they have laid the groundwork for ending the defilements. What two? Being inspired at inspiring places, and making a suitable effort when inspired. When a mendicant possesses these two qualities they’re full of joy and happiness in this very life, and they have laid the groundwork for ending the defilements.” The Buddha spoke this matter. On this it is said:

2Bậc có trí phấn khởi,
Trường hợp đáng phấn khởi,
Vị Tỷ-kheo nhiệt tình,
Thông minh và cẩn trọng,
Quán xuyến nhìn sự vật,
Với trí tuệ Bát-nhã,
Nhiệt tình trú như vậy,
Sống đời sống an tịnh,
Không bồng bột hăng say,
Chú lực tâm tịnh chỉ,
Có thể đạt chứng được,
Đoạn diệt các khổ đau.
“Saṁvejanīyaṭṭhānesu,
saṁvijjetheva paṇḍito;
Ātāpī nipako bhikkhu,
paññāya samavekkhiya.
Evaṁ vihārī ātāpī,
santavutti anuddhato;
Cetosamathamanuyutto,
khayaṁ dukkhassa pāpuṇe”ti.
“At inspiring places an astute person should be inspired; a keen and alert mendicant should examine with wisdom. A mendicant living like this, with keen energy, peaceful not restless, devoted to serenity of heart, attains the ending of suffering.”

3Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṁ.This too is a matter that was spoken by the Blessed One: that is what I heard.

Giải nghĩa ngắn

Phấn khởi trong kinh không phải là cảm xúc bồng bột nhất thời. Kinh gắn phấn khởi với những trường hợp đáng phấn khởi, tức là những điều thật sự đáng làm tâm chấn động và thức tỉnh. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, phấn khởi mà không có đối tượng rõ ràng thì dễ trở thành hăng hái suông, còn phấn khởi đúng chỗ thì mở ra sự nỗ lực bền bỉ.

Tinh cần đúng đắn là phần giữ cho phấn khởi không trôi qua vô ích. Kinh nói vị Tỷ-kheo nhiệt tình và cẩn trọng, quán xuyến sự vật bằng trí tuệ, sống đời sống an tịnh và không bồng bột hăng say. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, sự cẩn trọng ở đây chính là điều giữ cho nỗ lực đi đúng hướng thay vì chạy theo cảm xúc ban đầu.

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh (không phải lời kinh): một người nghe pháp cảm thấy phấn khởi rồi về nhà sắp xếp thời gian thực hành đều đặn mỗi ngày thay vì chỉ giữ cảm xúc nhất thời ấy trong vài hôm.

Lạc hỷ và nỗ lực diệt tận các lậu hoặc đi cùng nhau trong kinh, không tách rời. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, đời sống an trú nhiều lạc hỷ không phải là đời sống buông xuôi, mà là đời sống trong đó nỗ lực đã đi đúng hướng nên tâm được nhẹ nhàng.

Phấn khởi đúng chỗ và tinh cần đúng cách đưa đến đời sống an tịnh và đoạn diệt khổ đau.

Viết bởi Diệu Hạnh

Nguồn trích dẫn

  1. Phật Thuyết Như Vậy 37 (Somanassa Sutta, Itivuttaka 37). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, Iti 37 trên SuttaCentral.
  2. Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
  3. Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (Tiểu Bộ Kinh, Kinh Phật Thuyết Như Vậy, Chương Hai Pháp; bản trên phatphapungdung.com, lấy ngày 24/10/2026). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.
  4. Tên kinh tiếng Việt do Hoan Hỉ đặt theo tên Pāli; bản dịch của HT. Thích Minh Châu không đặt tên riêng cho từng kinh trong Phật Thuyết Như Vậy.

Đọc tiếp