Kinh Liễu Tri Phẫn Nộ
Kodhapariññā Sutta
Cùng khuôn với các kinh Liễu Tri đứng trước, lần này nói về phẫn nộ, kèm bài kệ sáu dòng về chúng sanh bị phẫn nộ phẫn uất.
Trước khi đọc kinh
Tóm lại
- Không thắng tri, không liễu tri phẫn nộ, tâm không ly tham, không từ bỏ thì không thể diệt khổ.
- Thắng tri, liễu tri phẫn nộ, tâm ly tham, từ bỏ thì có thể diệt khổ.
- Kệ: bị phẫn nộ phẫn uất thì chúng sanh đi ác thú; bậc thiền quán, chánh trí từ bỏ phẫn nộ thì không trở lại đời này.
Kinh Liễu Tri Phẫn Nộ (Kodhapariññā Sutta) là kinh thứ mười hai trong Chương Một Pháp của Kinh Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka). Bài giữ khuôn các kinh Liễu Tri đứng trước, thay đối tượng bằng phẫn nộ (kodha): ai không thắng tri, không liễu tri phẫn nộ thì không thể diệt khổ; ai thắng tri, liễu tri phẫn nộ thì có thể. Bài kệ sáu dòng giống bài kệ của kinh Phẫn Nộ (Iti 4): chúng sanh bị phẫn nộ phẫn uất thì đi ác thú; bậc thiền quán, chánh trí từ bỏ phẫn nộ ấy thì không bao giờ trở lại đời này.
Thuật ngữ Pāli trong kinh
- kodha
- phẫn nộ, cơn giận
- abhijānaṁ
- thắng tri, biết trực tiếp bằng trí
- parijānaṁ
- liễu tri, hiểu thấu trọn vẹn
- virājayaṁ
- ly tham, lìa sự dính mắc
- pajahaṁ
- từ bỏ
- kuddha
- bị phẫn nộ chi phối, đang giận
- duggati
- đường đi xấu, ác thú
- vipassī
- người quán thấy rõ, bậc thiền quán
Kinh Liễu Tri Phẫn Nộ
1Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến, và tôi đã được nghe:
Này các Tỷ-kheo, ai không thắng tri không liễu tri Phẫn nộ, ở đây tâm không ly tham, không từ bỏ, không có thể diệt trừ khổ đau. Này các Tỷ-kheo, ai thắng tri liễu tri Phẫn nộ, ở đây tâm ly tham, từ bỏ có thể diệt được khổ đau.
Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này được nói đến.Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Kodhaṁ, bhikkhave, anabhijānaṁ aparijānaṁ tattha cittaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya. Kodhañca kho, bhikkhave, abhijānaṁ parijānaṁ tattha cittaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāyā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati:This was said by the Buddha, the Perfected One: that is what I heard. “Mendicants, without directly knowing and completely understanding anger, without dispassion for it and giving it up, you can’t end suffering. By directly knowing and completely understanding anger, having dispassion for it and giving it up, you can end suffering.” The Buddha spoke this matter. On this it is said:
2Với phẫn nộ phẫn uất,
Chúng sanh đi ác thú,
Bậc thiền quán, chánh trí,
Từ bỏ phẫn nộ ấy,
Từ bỏ, không bao giờ
Trở lại tại đời này.“Yena kodhena kuddhāse,
sattā gacchanti duggatiṁ;
Taṁ kodhaṁ sammadaññāya,
pajahanti vipassino;
Pahāya na punāyanti,
imaṁ lokaṁ kudācanan”ti.“When overcome by anger beings go to a bad place. Having rightly understood that anger, the discerning give it up. Once they’ve given it up, they never return to this world.”
3Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṁ.This too is a matter that was spoken by the Blessed One: that is what I heard.
Giải nghĩa ngắn
Kinh không định nghĩa phẫn nộ. Trong cách dùng thông thường của Phật học Nam truyền, phẫn nộ là cơn giận bùng lên; đây là cách hiểu chung, không phải câu trong kinh.
Cùng một khuôn với kinh Liễu Tri Tham (Iti 9), Liễu Tri Sân (Iti 10) và Liễu Tri Si (Iti 11). Bài kệ lặp lại bài kệ của kinh Phẫn Nộ (Iti 4).
Ví dụ đời thường để dễ hình dung (không phải lời kinh): khi giận, người ta hay nói câu mà sau đó chính mình tiếc; biết rõ lúc cơn giận đang lên là bước đầu để không bị nó dẫn đi.
Ghi chú về chữ: bản Minh Châu ở kinh này viết “từ bỏ có thể diệt được khổ đau”, không có dấu phẩy sau “từ bỏ”; ý vẫn là “ly tham, từ bỏ, thì có thể diệt được khổ đau”. Phần văn kinh bên dưới giữ nguyên chữ in của bản dịch.
Kinh Liễu Tri Phẫn Nộ cho thấy: nhìn thấu cơn giận thì cơn giận không còn dẫn mình đi.
Viết bởi Diệu Hạnh
Nguồn trích dẫn
- Phật Thuyết Như Vậy 12 (Kodhapariññā Sutta, Itivuttaka 12). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, Iti 12 trên SuttaCentral.
- Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
- Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (Tiểu Bộ Kinh, Kinh Phật Thuyết Như Vậy, Chương Một Pháp; bản trên phatphapungdung.com, lấy ngày 24/10/2026). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.
- Tên kinh tiếng Việt do Hoan Hỉ đặt theo tên Pāli; bản dịch của HT. Thích Minh Châu không đặt tên riêng cho từng kinh trong Phật Thuyết Như Vậy.