Kinh Liễu Tri Si
Mohapariññā Sutta
Cùng khuôn với hai kinh Liễu Tri Tham và Liễu Tri Sân, lần này nói về si, kèm bài kệ sáu dòng về chúng sanh bị si mê.
Trước khi đọc kinh
Tóm lại
- Không thắng tri, không liễu tri si, tâm không ly tham, không từ bỏ thì không thể diệt khổ.
- Thắng tri, liễu tri si, tâm ly tham, từ bỏ thì có thể diệt khổ.
- Kệ: bị si mê thì chúng sanh đi ác thú; bậc thiền quán, chánh trí từ bỏ si thì không trở lại đời này.
Kinh Liễu Tri Si (Mohapariññā Sutta) là kinh thứ mười một, kinh đầu của phẩm thứ hai trong Chương Một Pháp của Kinh Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka). Bài giữ khuôn hai kinh Liễu Tri Tham và Liễu Tri Sân đứng trước, thay đối tượng bằng si (moha): ai không thắng tri, không liễu tri si thì không thể diệt khổ; ai thắng tri, liễu tri si thì có thể. Bài kệ sáu dòng giống bài kệ của kinh Si (Iti 3): chúng sanh bị si mê thì đi ác thú; bậc thiền quán, chánh trí từ bỏ si ấy thì không bao giờ trở lại đời này.
Thuật ngữ Pāli trong kinh
- moha
- si, sự mê mờ
- abhijānaṁ
- thắng tri, biết trực tiếp bằng trí
- parijānaṁ
- liễu tri, hiểu thấu trọn vẹn
- virājayaṁ
- ly tham, lìa sự dính mắc
- pajahaṁ
- từ bỏ
- mūḷha
- bị si che mờ, bị si mê
- duggati
- đường đi xấu, ác thú
- vipassī
- người quán thấy rõ, bậc thiền quán
Kinh Liễu Tri Si
1Điều này đã được Thế Tôn nói đến, đã được bậc A-la-hán nói đến, và tôi đã được nghe:
Này các Tỷ-kheo, ai không thắng tri, không liễu tri Si, ở đây tâm không ly tham, không từ bỏ, không có thể diệt trừ khổ đau. Này các Tỷ-kheo, ai thắng tri liễu tri Si, ở đây tâm ly tham, từ bỏ, có thể diệt được khổ đau.
Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này. Ở đây, điều này được nói đến.Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Mohaṁ, bhikkhave, anabhijānaṁ aparijānaṁ tattha cittaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya. Mohañca kho, bhikkhave, abhijānaṁ parijānaṁ tattha cittaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāyā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati:This was said by the Buddha, the Perfected One: that is what I heard. “Mendicants, without directly knowing and completely understanding delusion, without dispassion for it and giving it up, you can’t end suffering. By directly knowing and completely understanding delusion, having dispassion for it and giving it up, you can end suffering.” The Buddha spoke this matter. On this it is said:
2Với si, bị si mê,
Chúng sanh đi ác thú,
Bậc thiền quán, chánh trí
Từ bỏ si mê ấy,
Từ bỏ không bao giờ,
Trở lại tại đời này.“Yena mohena mūḷhāse,
sattā gacchanti duggatiṁ;
Taṁ mohaṁ sammadaññāya,
pajahanti vipassino;
Pahāya na punāyanti,
imaṁ lokaṁ kudācanan”ti.“When overcome by delusion beings go to a bad place. Having rightly understood that delusion, the discerning give it up. Once they’ve given it up, they never return to this world.”
3Ý nghĩa này được Thế Tôn nói đến và tôi đã được nghe.Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṁ.This too is a matter that was spoken by the Blessed One: that is what I heard.
Giải nghĩa ngắn
Kinh không định nghĩa si. Trong cách dùng thông thường của Phật học Nam truyền, si là sự mê mờ, không thấy sự việc đúng như nó là; đây là cách hiểu chung, không phải câu trong kinh.
Cùng một khuôn với kinh Liễu Tri Tham (Iti 9) và Liễu Tri Sân (Iti 10): chỉ đổi đối tượng, còn trình tự vẫn là thắng tri, liễu tri, ly tham, từ bỏ, rồi mới diệt khổ. Bài kệ lặp lại bài kệ của kinh Si (Iti 3).
Ví dụ đời thường để dễ hình dung (không phải lời kinh): đi trong nhà tối mà không bật đèn thì dễ vấp; muốn hết vấp thì trước hết phải thấy rõ căn nhà, sau đó mới nói đến chuyện đi cho đúng đường.
Ghi chú về chữ: trong kệ, bản Minh Châu đặt dấu phẩy sau “không bao giờ” (“Từ bỏ không bao giờ, Trở lại tại đời này”), khác chỗ đặt dấu của kinh Si (Iti 3); nghĩa theo Pāli không đổi. Phần văn kinh bên dưới giữ nguyên chữ in của bản dịch.
Kinh Liễu Tri Si nhắc lại thứ tự quen thuộc: biết rõ si, rồi mới bỏ được si.
Viết bởi Diệu Hạnh
Nguồn trích dẫn
- Phật Thuyết Như Vậy 11 (Mohapariññā Sutta, Itivuttaka 11). Bản Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka, Iti 11 trên SuttaCentral.
- Bản tiếng Anh: Bhikkhu Sujato dịch, SuttaCentral, phát hành theo giấy phép CC0.
- Bản tiếng Việt: HT. Thích Minh Châu dịch (Tiểu Bộ Kinh, Kinh Phật Thuyết Như Vậy, Chương Một Pháp; bản trên phatphapungdung.com, lấy ngày 24/10/2026). Bản dịch tiếng Việt của HT. Thích Minh Châu, trích đăng để phụng sự Pháp thí; nếu chủ sở hữu bản quyền có yêu cầu, xin liên hệ 0902 332 970 để điều chỉnh.
- Tên kinh tiếng Việt do Hoan Hỉ đặt theo tên Pāli; bản dịch của HT. Thích Minh Châu không đặt tên riêng cho từng kinh trong Phật Thuyết Như Vậy.