Tích Các Vương Tử Licchavī Giành Kỳ Nữ
Licchavīvatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 214 Kinh Pháp Cú, phẩm Hỷ Ái, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú câu 214)
“Ratiyā jāyatī soko,
Ratiyā jāyatī bhayaṃ;
Ratiyā vippamuttassa,
Natthi soko kuto bhayaṃ.”
“Hỷ ái sinh sầu ưu,
Hỷ ái sinh sợ hãi.
Ai giải thoát hỷ ái,
Không sầu, đâu sợ hãi?”
(Ngài HT Minh Châu)
Pháp Cú nầy, Đức Bổn Sư thuyết khi Ngài trú tại ngôi Giảng đường nóc nhọn gần thành Vesāli, đề cập nhóm Vương Tử Licchavī.
Tương truyền rằng: Trong một ngày lễ hội, các vương tự Licchavī rũ nhau trang điểm lộng lẫy không ai bằng, rồi ra đi khỏi thành để đến vườn Thượng Uyển. Lúc Đức Bổn Sư vào thành đi bát, thấy các Vương Tử, Ngài gọi các Tỳ Khưu và bảo rằng:
- Nầy các Tỳ Khưu! Hãy nhìn xem các Vương Tư Licchavī kia. Các thầy nào chưa từng trông thấy Chư Thiên nơi Cung Đạo Lợi thì hãy nhìn các Vương Tử nầy.
Nói rồi, Ngài ngự đi vào thành. Các Công Tử khi đi đến Công Viên có dắt theo một nàng kỹ nữ, vì ghen tuông tranh giành quyền làm chủ cô ấy, các Vương Tử đã đánh đập nhau máu chảy thành sông. Khi ấy người ta đặt các Vương Tử trên những chiếc cáng rồi khiếng các vị ấy trở về thành.
Bây giờ, Đức Bổn Sư sau khi thọ thực xong, vừa ra khỏi cổng thành, chư Tăng trông thấy các Vương Tử bị khiên đến, thì bạch với Đức Thế Tôn rằng:
- Bạch Ngài! Các Vương Tử Licchavī từ lúc sáng sớm trang điểm lộng lẫy giống như Chư Thiên ra khỏi thành. Bây giờ vị tranh nhau cô kỹ nữ mà phải ra nông nổi nầy đây.
- Nầy các Tỳ Khưu! Sự ưu tư, sự lo sợ khi sanh lên đều nương vào hỷ ái mà sanh ra.
Rồi Ngài thuyết lên kệ ngôn rằng:
“Ratiyā jāyatī soko,
Ratiyā jāyatī bhayaṃ;
Ratiyā vippamuttassa,
Natthi soko kuto bhayaṃ.”
“Hỷ ái sinh sầu ưu,
Hỷ ái sinh sợ hãi.
Ai giải thoát hỷ ái,
Không sầu, đâu sợ hãi?”
(Ngài HT Minh Châu)
CHÚ GIẢI:
Ratiyā: Sự đam mê ngũ trần dục lạc. Kỳ dư bài kệ nầy có ý nghĩa giống như hai kệ ngôn trước.
Cuối Pháp thoại, nhiều Tỳ Khưu chứng đạt Thánh Quả, nhất là Dự Lưu Quả.
Các Vua Lực sĩ giống Chư Thiên
Ngày lễ đua nhau dạo ngự viên
Muốn hưởng ngũ trần, tranh quốc sắc
Thành toan nhất cử lập vương quyền.
Ai thua ai thắng đều mang bịnh
Kẻ thị cùng phi, thảy đảo điên
Hỷ ái coi chừng nguy hiểm lắm
Sợ no, từ nó khởi liên miên.
DỨT TÍCH CÁC VƯƠNG TỬ LICCHAVĪ
Licchavīvatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Ratiyā jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliṃ nissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharanto licchavī ārabbha kathesi.
Te kira ekasmiṃ chaṇadivase aññamaññaṃ asadisehi alaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānagamanatthāya nagarā nikkhamiṃsu. Satthā piṇḍāya pavisanto te disvā bhikkhū āmantesi – “passatha, bhikkhave, licchavayo, yehi devā tāvatiṃsā na diṭṭhapubbā, te ime olokentū”ti vatvā nagaraṃ pāvisi. Tepi uyyānaṃ gacchantā ekaṃ nagarasobhiniṃ itthiṃ ādāya gantvā taṃ nissāya issābhibhūtā aññamaññaṃ paharitvā lohitaṃ nadiṃ viya pavattayiṃsu. Atha ne mañcenādāya ukkhipitvā āgamaṃsu. Satthāpi katabhattakicco nagarā nikkhami. Bhikkhūpi licchavayo tathā nīyamāne disvā satthāraṃ āhaṃsu – “bhante, licchavirājāno pātova alaṅkatapaṭiyattā devā viya nagarā nikkhamitvā idāni ekaṃ itthiṃ nissāya imaṃ byasanaṃ pattā”ti. Satthā, “bhikkhave, soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ ratiṃ nissāya uppajjatiyevā”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Ratiyā jāyatī soko, ratiyā jāyatī bhayaṃ;
Ratiyā vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya”nti.
Tattha ratiyāti pañcakāmaguṇaratito, taṃ nissāyāti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Licchavīvatthu catutthaṃ.
XVI. 4. The Licchavi Princes and the Courtezan
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
214. From lust springs grief...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Pagoda Hall near Vesāli with reference to the Licchavi princes.
The story goes that on a certain festival day, the Licchavi princes, adorned with adornments of the greatest possible variety, departed from the city to go to the pleasure garden. As the Teacher entered the city for alms, he saw them and addressed the monks, “Monks, just look at those Licchavi princes! Those of you who have never seen the Thirty-three Deities, take a look at those princes!” So saying, the Teacher entered the city.
On the way to the pleasure garden the princes saw a certain courtezan and took her with them. Becoming jealous of each other over the courtezan, they fell to fighting with each other and set flowing as it were a river of blood. Men laid them on frame-mattresses, lifted them up, and carried them off. After the Teacher had eaten his meal, he departed from the city.
When the monks saw the Licchavi princes thus borne along, they said to the Teacher, “Reverend Sir, early in the morning the Licchavi princes departed from the city adorned and beautified like gods. Now, however, all because of a single woman, they have come to this sad plight. Said the Teacher, “Monks, whether sorrow or fear arises, it arises solely because of lust.” So saying, he pronounced the following Stanza,
214. From lust springs grief; from lust springs fear.
He that is free from lust neither sorrows nor fears.
- Text: N iii. 279-280.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.