Tích Chư Tỳ Khưu Tu Thiền Quán
Pañcasatavipassakabhikkhuvatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 170 Kinh Pháp Cú, phẩm Thế Gian, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 170)
“Yathā pubbuḷakaṃ, passe,
Yathā passe marīcikaṃ;
Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ,
Maccurājā na passati.”
“Hãy nhìn như bọt nước,
Hãy nhìn như cảnh huyển!
Quán nhìn đời như vậy,
Thần chết không bắt gặp.”
(Ngài HT Minh Châu)
Kệ Pháp Cú nầy Đức Bổn Sư thuyết ra khi Ngài trú tại Jetavana, đề cập đến 500 vị Tỳ Khưu tu quán.
Tương truyền rằng: Có 500 vị Tỳ Khưu học để mục nghiệp xứ nơi Đức Thế Tôn được thành thạo phương cách hành để chứng đạt A La Hán. Chư Tỳ Khưu ấy đến đảnh lễ Đức Thế Tôn, rồi ra đi tìm trú xứ thanh vắng hành Sa môn Pháp. Trãi qua thời gian dài, các vị ấy chẳng chứng đạt được chi, bàn luận cùng nhau rằng:
- Chúng ta hãy trở về học đề mục nghiệp xứ khác.
Cả 500 vị Tỳ Khưu cùng nhau trở lại thành Sāvatthī, đến Tịnh xá Jetavana để yết kiến Bậc Đạo Sư. Trên đường về, chư Tỳ Khưu bị một trận mưa lớn, cùng nhau vào ẩn trú trong hang động, nhìn ra ngoài trời thấy những bong bóng nước nổi rồi tan, trước đó chư vị còn trông thấy những ảo ảnh, nay lại thấy bọt nước hiển hiện. Cả 500 vị lấy đề mục nầy mà quán niệm rằng: “Thân nầy cũng giống như bọt nước kia, bởi vì có trạng thái sanh diệt nhanh chóng như thế”.
Bậc Đạo Sư ngồi nơi Hương Thất, với tâm mình Ngài biết rõ sự suy tư của chư Tỳ Khưu ấy, Ngài phóng hào quang từ Hương Thất đến các vị ấy, như hiện ra trước mắt, thuyết lên kệ ngôn rằng:
170. Như ta nhìn bọt nước. Như ta nhìn ảo ảnh. Nếu người kia nhìn thế gian nầy như vậy Tử Thần không còn thấy người ấy nữa.
“Yathā pubbuḷakaṃ, passe,
Yathā passe marīcikaṃ;
Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ,
Maccurājā na passati.”
“Hãy nhìn như bọt nước,
Hãy nhìn như cảnh huyển!
Quán nhìn đời như vậy,
Thần chết không bắt gặp.”
(Ngài HT Minh Châu)
CHÚ GIẢI:
Marīcikaṃ: tức ảo ảnh. Thật vậy, ảo ảnh hiện lên từ xa có thể có hình dáng như căn nhà… là vật không có hình thể, là vật rỗng không (thường xuất hiện) đối với người đến gần. Vì thế, có lời giải rằng: Tử thần không thể thấy được người hằng quán xét ở đời như uẩn…Ví như người nhìn bọt nước, bởi do ý nghĩa sanh rồi diệt (và) vì như người nhìn thấy ảo ảnh, do nó là pháp tự nhiên rỗng không như vậy.
Dứt kệ ngôn, cả 500 vị Tỳ Khưu chứng đạt A La Hán Quả tại chính nơi mình đứng.
Vào rừng hành chẳng đắc vô sanh
Tăng lữ quay về hỏi Phật rành.
Trưa nắng theo đường nhìn ảo ảnh,
Đến chùa, mưa đổ, quán phù sanh.
Phóng quang, Phật dạy: Bọt trôi sông
Xét với thân nầy thể cũng đồng,
Chợ bể, lầu sò, toàn ảo mộng,
Từ thần, bậc trí, quán như không.
DỨT TÍCH CHƯ TỲ KHƯU TU THIỀN QUÁN
Pañcasatavipassakabhikkhuvatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Yathā pubbuḷakanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate vipassake bhikkhū ārabbha kathesi.
Te kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā ghaṭentā vāyamantā appavisesā “visesetvā kammaṭṭhānaṃ gahessāmā”ti satthu santikaṃ āgacchantā antarāmagge marīcikammaṭṭhānaṃ bhāventāva āgamiṃsu. Tesaṃ vihāraṃ paviṭṭhakkhaṇeyeva devo vassi. Te tattha tattha pamukhesu ṭhatvā dhārāvegena uṭṭhahitvā bhijjante pubbaḷake disvā “ayampi attabhāvo uppajjitvā bhijjanatthena pubbuḷakasadisoyevā”ti ārammaṇaṃ gaṇhiṃsu. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova te bhikkhū oloketvā tehi saddhiṃ kathento viya obhāsaṃ pharitvā imaṃ gāthamāha –
“Yathā pubbuḷakaṃ passe, yathā passe marīcikaṃ;
Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī”ti.
Tattha marīcikanti mayūkhaṃ. Te hi dūratova gehasaṇṭhānādivasena upaṭṭhitāpi upagacchantānaṃ agayhūpagā rittakā tucchakāva. Tasmā yathā uppajjitvā bhijjanatthena pubbuḷakaṃ rittatucchādibhāveneva passeyya, evaṃ khandhādilokaṃ avekkhantaṃ maccurājā na passatīti attho.
Desanāvasāne te bhikkhū ṭhitaṭṭhāneyeva arahattaṃ pāpuṇiṃsūti.
Pañcasatavipassakabhikkhuvatthu tatiyaṃ.
XIII. 3. Five Hundred Monks attain Insight
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
170. As a bubble...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to five hundred monks who obtained Insight.
It appears that five hundred monks obtained a Subject of Meditation from the Teacher, retired to the forest, and devoted themselves to meditation. But although they strove and struggled with might and main, they were unable to develop Specific Attainment. Thereupon they thought to themselves, “We will obtain a Subject of Meditation better suited to our needs.” With this thought in mind, they set out to return to the Teacher. On the way they saw a mirage. Concentrating their attention on the mirage, they developed Specific Attainment. The moment they entered the precincts of the monastery, it began to rain. Standing here and there on the terraces, they watched the bubbles formed by the force of the downpour, rising and bursting. Thereupon the following thought occurred to them, “Even as a bubble, so also does this personality of ours rise and burst.” Immediately they concentrated their attention on this thought. The Teacher, sitting in the Perfumed Chamber, sent forth a luminous image of himself, and as it were looking into the faces of those monks, spoke with them, pronouncing the following Stanza,
170. As a bubble, as a mirage, so should one view the world;
If a man so look upon the world, the King of Death sees him not.
At the conclusion of the lesson those monks, even in the place wherein they stood, attained Arahatship.
- Cf. story iv. 2. Text: N iii. 165-166.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.