Tích Hoàng Tử Abhaya
Abhayarājakumāravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 171 Kinh Pháp Cú, phẩm Thế Gian, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 171) “Etha passathimaṃ lokaṃ, “Hãy đến nhìn đời nầy, Cittaṃ rājarathūpamaṃ; Như xe Vua lộng lẫy,
Yattha bālā visīdanti,
Người ngu mới tham đắm,
Natthi saṅgo vijānataṃ.” Kẻ trí nào đắm say.”
(Ngài HT Minh Châu)
Kệ Pháp Cú nầy Ngài thuyết ra khi ngự tại Valuvana, gần thành Rājagaha, đề cập đến Hoàng Tử Abhaya.
Tương truyền rằng: Hoàng Tử Abhaya vâng lịnh Phụ vương ra biên cương dẹp loạn, Ngài chiến thắng được giặc, ca khúc khải hoàn hồi triều ca. Đức Vua Bimbisāra vô cùng đẹp dạ, ban thưởng cho chàng được trị ngôi trong 7 ngày, ngoài ra còn ban cho Vương Tử một nàng mỹ nữ tuyệt sắc, với tài vũ điêu luyện.
Hoàng Tử Abhaya thọ hưởng Vương Vị trọn bảy ngày, không hề rời Cung Vị mà ra ngoài. Đến ngày thứ tám, chàng mới ra sông tắm, khi đi chàng mang theo cô vũ nữ xinh đẹp ấy. Tắm xong, Hoàng Tử cùng với tùy tùng và nàng vũ nữ đến vường Thượng Uyển ngoạn cảnh và nghỉ tại nơi đó. Nàng vũ nữ đang biểu diễn nghệ thuật múa hát của mình cho Vương Tử ngự lãm, chẳng may một ngọn độc phong xâm nhập vào thân nàng, khiến nàng mệnh chung trong nháy mắt, cũng giống như nàng vũ nữ của Đại Thần Santati, ngọn độc phong bén như lưỡi dao nhỏ, cắt đứt trái tim của nàng. Hoàng Tử Abhaya vô cùng sầu não, tiếc thương nàng vũ nữ với vẻ đẹp diễm lệ của nàng. Lòng Vương Tử áo não, chàng suy nghĩ rằng:
- Ngoài Bậc Đạo Sư ra, không ai có thể làm cho ta hết sầu khổ được.
Chàng đi vào Tịnh xá Veluvana, đảnh lễ Đức Thế Tôn xong rồi ngồi vào nơi phải lẽ. Đức Thế Tôn phán hỏi rằng:
- Này Vương Tử! Vì sao ngươi lại sầu não như thế?
- Bạch Thế Tôn! Con sầu não bởi tiếc thương nàng vũ nữ diễm lệ đã chết đi.
- Này Vương Tử! Nước mắt mà ngươi khóc cho nàng ấy khi nàng chết đi. Nếu gom lại còn nhiều hơn cả nước trong bốn đại dương. Nhưng nào ngươi có thấu được đâu.
Nghe như vậy, Hoàng Tử dịu bớt cơn sầu não, biết được tâm chàng với sầu khổ, Đức Thế Tôn phán dạy tiếp rằng:
- Nầy Hoàng Tử! Ngươi chớ nên sầu khổ nữa, vì đó là nơi sa đọa của ngu nhân.
Rồi Đức Thế Tôn thuyết lên kệ ngôn:
171. Đến đây, hãy nhìn thế gian nầy, như chiếc Long xa trang hoàng lộng lẫy. Kẻ cuồng dại lặn hụp trong thế gian ấy, nhưng người thiện trí thì không luyến ái.
“Etha passathimaṃ lokaṃ,
Cittaṃ rājarathūpamaṃ;
Yattha bālā visīdanti,
Natthi saṅgo vijānataṃ.”
“Hãy đến nhìn đời nầy,
Như xe Vua lộng lẫy,
Người ngu mới tham đắm,
Kẻ trí nào đắm say”
(Ngài HT Minh Châu)
CHÚ GIẢI:
Etha passatha: Nghĩa là Đức Thế Tôn chỉ vị Hoàng Tử Abhaya.
Imaṃ lokaṃ: Nghĩa là xác thân tức là uẩn thế gian.
Cittaṃ: Nghĩa là trang điểm lộng lẫy với vải, ngọc…Ví như chiếc Long xa được trang hoàng với 7 loại ngọc.
Yattha bālā: Nghĩa là chỉ có những kẻ ngu dính mắc trong xác thân
Vijānataṃ: Nghĩa là nhưng đối với người trí hiểu biết, tức là các bậc trí không bị dính mắc vào các phiền não, vật trói buộc như ái… dù chỉ trong xác thân nầy cũng không hề có.
Dứt thời Pháp, Hoàng Tử Abhaya chứng đạt Dự Lưu Quả, pháp thoại mang lại lợi ích cho thính chúng như thế.
Hoàng tử được Vua thưởng bảy ngày,
Tha hồ ngũ dục hưởng vui say!
Bất ngỡ vũ nữ nhào lăn chết,
Hoàng tử sầu bi, kiếm Phật ngay!
Phật dạy: Về nàng vũ nữ kia,
Đau lòng tử biệt với sanh lìa,
Hoàng nam đã đổ hằng sa lệ
Trong cõi luân hồi mãi đoạn chia!
Kẻ trí khi nhìn cảnh thế gian,
Như xe Vua lộng lẫy muôn vàn
Cũng không thấy bận lòng lo nghĩ
Chỉ có người ngu mới tiếc than.
DỨT TÍCH HOÀNG TỬ ABHAYA
Abhayarājakumāravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Etha passathimaṃ lokanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto abhayarājakumāraṃ ārabbha kathesi.
Tassa kira paccantaṃ vūpasametvā āgatassa pitā bimbisāro tussitvā ekaṃ naccagītakusalaṃ nāṭakitthiṃ datvā sattāhaṃ rajjamadāsi. So sattāhaṃ gehā bahi anikkhantova rajjasiriṃ anubhavitvā aṭṭhame divase nadītitthaṃ gantvā nhatvā uyyānaṃ pavisitvā santatimahāmatto viya tassā itthiyā naccagītaṃ passanto nisīdi. Sāpi taṅkhaṇaññeva santatimahāmattassa nāṭakitthī viya satthakavātānaṃ vasena kālamakāsi. Kumāro tassā kālakiriyāya uppannasoko “na me imaṃ sokaṃ ṭhapetvā satthāraṃ añño nibbāpetuṃ sakkhissatī”ti satthāraṃ upasaṅkamitvā, “bhante, sokaṃ me nibbāpethā”ti āha. Satthā taṃ samassāsetvā “tayā hi, kumāra, imissā itthiyā evameva matakāle rodantena pavattitānaṃ assūnaṃ anamatagge saṃsāre pamāṇaṃ natthī”ti vatvā tāya desanāya sokassa tanubhāvaṃ ñatvā, “kumāra, mā soci, bālajanānaṃ saṃsīdanaṭṭhānameta”nti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Etha passathimaṃ lokaṃ, cittaṃ rājarathūpamaṃ;
Yattha bālā visīdanti, natthi saṅgo vijānata”nti.
Tattha te passathāti rājakumārameva sandhāyāha. Imaṃ lokanti imaṃ khandhalokādisaṅkhātaṃ attabhāvaṃ. Cittanti sattaratanādivicittaṃ rājarathaṃ viya vatthālaṅkārādicittitaṃ. Yattha bālāti yasmiṃ attabhāve bālā evaṃ visīdanti. Vijānatanti vijānantānaṃ paṇḍitānaṃ ettha rāgasaṅgādīsu ekopi saṅgo natthīti attho.
Desanāvasāne rājakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Abhayarājakumāravatthu catutthaṃ.
XIII. 4. Prince Abhaya loses his Nautch-Girl
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
171. Come, look upon this world...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Veḷuvana with reference to Prince Abhaya.
The story goes that Prince Abhaya suppressed an uprising on the frontier, which so pleased his father Bimbisāra that when the prince returned, the King gave him a nautch-girl skilled in dancing and singing, and conferred the kingdom on him for seven days. Accordingly for seven days the prince did not leave the house, but remained within enjoying the splendor of majesty. On the eighth day he went to the bathing-place on the river and bathed. Having so done, he entered his pleasure garden, sat down, like Santati the king’s minister, and watched that nautch-girl dance and sing. As soon, however, as that nautch-girl began to dance and sing, at that moment, just as in the case of the nautch-girl belonging to Santati the king’s minister, cutting pains arose within her, and then and there she died.
Prince Abhaya was overwhelmed with sorrow at the death of his nautch-girl. Immediately the thought came to him, “With the single exception of the Teacher, there is no one who can extinguish this my sorrow.” So he approached the Teacher and said to him, “Reverend Sir, extinguish my sorrow.” The Teacher comforted him by saying, “Prince, in the round of existences without conceivable beginning, there is no counting the number of times this nautch-girl has died in this manner, and no measuring the tears you have shed as you have wept over her.” Observing that the prince’s grief was assuaged by the lesson, he said, “Prince, do not grieve; only simple-minded folk allow themselves to sink in the sea of grief.” So saying, he pronounced the following Stanza,
171. Come, look upon this world; it resembles the gaudy chariot of a king;
In it simpletons sink down, but the discerning cherish no attachment for it.
- Cf. the similar story of Santati, x. 9. Text: N iii. 166-167.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.