Chú giải Pháp Cú · Kệ 240 · Dhp 240

Tích Đại Đức Tissa Giữ Y

Tissattheravatthu

Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 240 Kinh Pháp Cú, phẩm Cấu Uế, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.

Đọc kệ 240 trong Phẩm Cấu Uế Các tích phẩm Cấu Uế

Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli

KỆ NGÔN: (Pháp Cú câu 240)

“Ayasā'va malaṃ samuṭṭhitaṃ,
Taduṭṭhāya taṃ'eva khādati .
Evaṃ atidhonacārinaṃ,
Sakakammāni nayanti duggatiṃ .”
“Như sét do sắt sanh,
Trở lại ăn thân sắt,
Ác nghiệp mình tự tạo,
Dẫn mình đến cõi ác.”

Kệ Pháp Cú nầy được Đức Bổn Sư thuyết lên khi Ngài ngự tại Jetavana, đề cập đến Đại Đức Tissa.

Tương truyền rằng: Một thiện gia tử con nhà lễ giáo, sau khi xuất gia thọ Cụ túc giới, được gọi là Đại Đức Tissa.

Thời gian sau, Đại Đức an cư mùa mưa trong một ngôi chùa miền quê và được dâng tấm vải thô dài tám tấc (hattha). Khi mãn mùa an cư, xong lễ Tự Tứ rồi, Đại Đức mang tấm vải ấy gởi người chị. Người chị lại nghĩ rằng: “Tấm vải nầy không xứng với em trai ta.” . Nàng dùng dao rọc vải ra từng mảnh, rồi bỏ vào cối giã nhuyễn, sau đó se chỉ lại, gởi thợ dệt dệt thành tấm vải mịn. Phần Đại Đức Tissa đi tìm kim chỉ rồi rủ vài vị Sa di trẻ biết may y đi đến nhà chị, bảo rằng:

- Chị hãy đưa vải cho tôi, tôi sẽ may thành y để mặc.

Người chị rút tấm vải mịn chín hắc tay, trao cho Đại Đức. Đại Đức trải y ra, nói rằng:

- Tấm vải của tôi thô và chỉ có tám hắc. Còn tấm nầy mịn mà lại dài chín hắc, đây không phải là tấm vải của tôi, tôi không dùng đến nó. Hãy đưa tôi tấm vải mà tôi đã trao cho chị.

- Bạch Ngài! Đó chính là tấm vải của Ngài, Ngài hãy lấy đi.

Đại Đức không chịu nhận, khi ấy người chị mới bày tỏ sự thật các việc mình làm và dâng vải đến Đại Đức rằng:

- Bạch Ngài, tấm vải nầy thuộc về Ngài, xin Ngài cứ lấy đi.

Đại Đức mang vải về chùa, khiến Sa di may y. Chị Ngài cúng dường vật thực đến các vị Sư may y. Khi y may xong, nàng còn dâng cúng thêm một bữa ăn thịnh soạn.

Đại Đức nhìn lá y mới sanh tâm ưa thích nó lắm, nghĩ thầm rằng: “Ngày mai ta sẽ mặc tấm y nầy.” . Đại Đức xếp y lại, phơi y trên sào phơi y.

Đêm ấy, Đại Đức bị trúng thực, đau bụng mà chết, tái sanh làm con rận trong chiếc lá y ấy. Người chị hay tin Đại Đức chết, nàng khóc than lăn lộn dưới chân chư Tỳ Khưu.

Sau khi hỏa táng xác Đại Đức Tissa xong, chư Tăng quyết định: “Vì Đại Đức không có người nuôi bịnh nên chiếc y nầy thuộc về Tăng chúng. Vậy chúng ta hãy bắt thăm đi.” .

Con rận trong lá y chạy lăng xăng qua lại, kêu rằng:

- Mấy ông nầy cướp đoạt tài sản của ta.

Mặc dầu đang an tọa trong Hương thất, Đức Thế Tôn với thiên nhĩ, nghe được tiếng kêu thét của con rận, Ngài dạy Đại Đức Ānanda rằng:

- Này Ānanda! Hãy bảo chư Tỳ Khưu giữ chiếc y của Tissa lại, qua bảy ngày sau hãy chia nhau.

Đại Đức Ānanda làm theo lời Đức Bổn Sư dạy.

Đến ngày thứ bảy, con rận chết tái sanh lên cung trời Đẩu Suất, qua ngày thứ tám Đức Bổn Sư ra lịnh:

- Các Tỳ Khưu hãy chia nhau lá y của Tissa đi.

Chư Tỳ Khưu vâng lịnh. Thế rồi trong Giảng đường, chư Tỳ Khưu cùng nhau bàn luận rằng: “Tại sao Đức Bổn Sư bảo phải giữ y lại bảy ngày, đến ngày thứ tám mới cho phép sử dụng?” .

Đức Bổn Sư ngự đến hỏi:

- Này các Tỳ Khưu! Hôm nay các thầy ngồi đây thảo luận về vấn đề gì?

- Bạch Thế Tôn, về chuyện như vầy… như vầy…

Nghe vậy, Đức Thế Tôn giải rằng:

- Này các Tỳ Khưu! Thầy Tissa đã tái sanh làm con rận trong chiếc y của mình. Khi các thầy chia y ấy, con rận chạy lăng xăng, la lên rằng: “Những ông nầy cướp giật y của tôi.” Nếu các thầy lấy chiếc y ấy, nó sẽ phát sanh tâm oán hận rồi phải sa địa ngục. Do đó, ta bảo giữ y lại sau bảy ngày rồi hãy chia. Bây giờ Tissa đã thọ sanh về cõi trời Tusitā rồi, cho nên ta cho phép thầy sử dụng chiếc y ấy.

- Bạch Ngài! Thật là đáng sợ cho tâm tham ái (taṇhā)

- Thật vậy! Này các Tỳ Khưu, đối với các chúng sanh, tham ái thật là đáng sợ. Như sét sanh từ sắt lại ăn mòn ngay cả sắt, làm cho hư hoại, trở thành vật vô dụng như thế nào thì tham ái (taṇhā) sau khi sanh khởi giữa những chúng sanh, làm cho họ phải rơi vào đọa xứ địa ngục, đẩy họ xuống họ xuống hố diệt vong như thế ấy.

Nói rồi Ngài ngâm lên kệ ngôn:

CHÚ GIẢI:

Ayasā : Ayato : Do nơi, từ nơi sắt.
Samuṭṭhāya : Samuṭṭhāhitvā : Sau khi pháp sanh

lên.

Taduṭṭhāya : Sau khi sanh lên từ nơi đó.
Atidhonacārinaṃ : Tiếng Dhonā chỉ những người

khôn ngoan, sáng suốt, biết dùng trí tuệ quán tưởng rồi mới thọ tứ sự. Atidhonacārinaṃ là những người vi phạm giới quán tưởng.

Đại ý bài kệ nầy nói rằng: Ví như sét từ nơi sắt sinh ra, lúc sinh ra như vậy rồi, sét sẽ trở lại ăn mòn sắt.

Cũng như thế, những người thọ tứ vật dụng mà không quán tưởng. Trong khi thọ dụng mà không quán tưởng, họ đã tạo ra ác nghiệp từ nơi ấy, do họ phát khởi lên ngã sở, ngã mạn. Chính nó đưa nó đến khổ cảnh.

Cuối thời Pháp nhiều vị Tỳ Khưu chứng đắc Thánh Quả, nhất là quả Tu Đà Hườn.

Chuyển kiếp còn tham giữ lá y
Bảy hôm làm rận quả sân si
Thầy thương đợi đến Trời Đẩu Suất
Bạn sợ e sa ngục Đại Tỳ
Kẻ thế vẫn tưởng: Sanh hữu hạn
Người tu chưa biết: Tử vô kỳ
Lâm chung một phút quên tưởng niệm
Khổ cảnh luân hồi, khó thoát ly.

DỨT TÍCH ĐẠI ĐỨC TISSA GIỮ Y

Tissattheravatthu

Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka

Ayasāva malanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tissattheraṃ nāma bhikkhuṃ ārabbha kathesi.

Eko kira sāvatthivāsī kulaputto pabbajitvā laddhūpasampado tissattheroti paññāyi. So aparabhāge janapadavihāre vassūpagato aṭṭhahatthakaṃ thūlasāṭakaṃ labhitvā vutthavasso pavāretvā taṃ ādāya gantvā bhaginiyā hatthe ṭhapesi. Sā “na me eso sāṭako bhātu anucchaviko”ti taṃ tikhiṇāya vāsiyā chinditvā hīrahīraṃ katvā udukkhale koṭṭetvā pavisetvā pothetvā vaṭṭetvā sukhumasuttaṃ kantitvā sāṭakaṃ vāyāpesi. Theropi suttañceva sūciyo ca saṃvidahitvā cīvarakārake daharasāmaṇere sannipātetvā bhaginiyā santikaṃ gantvā “taṃ me sāṭakaṃ detha, cīvaraṃ kāressāmī”ti āha. Sā navahatthaṃ sāṭakaṃ nīharitvā kaniṭṭhabhātikassa hatthe ṭhapesi. So taṃ gahetvā vitthāretvā oloketvā “mama sāṭako thūlo aṭṭhahattho, ayaṃ sukhumo navahattho. Nāyaṃ mama sāṭako, tumhākaṃ esa, na me iminā attho, tameva me dethā”ti āha. “Bhante, tumhākameva eso, gaṇhatha na”nti? So neva icchi. Athassa attanā katakiccaṃ sabbaṃ ārocetvā, “bhante, tumhākamevesa, gaṇhatha na”nti adāsi. So taṃ ādāya vihāraṃ gantvā cīvarakammaṃ paṭṭhapesi.

Athassa bhaginī cīvarakārānaṃ atthāya yāgubhattādīni sampādesi. Cīvarassa niṭṭhitadivase pana atirekasakkāraṃ kāresi. So cīvaraṃ oloketvā tasmiṃ uppannasineho “sve dāni naṃ pārupissāmī”ti saṃharitvā cīvaravaṃse ṭhapetvā taṃ rattiṃ bhuttāhāraṃ jirāpetuṃ asakkonto kālaṃ katvā tasmiṃyeva cīvare ūkā hutvā nibbatti. Bhaginīpissa kālakiriyaṃ sutvā bhikkhūnaṃ pādesu pavattamānā rodi. Bhikkhū tassa sarīrakiccaṃ katvā gilānupaṭṭhākassa abhāvena saṅghasseva taṃ pāpuṇāti. “Bhājessāma na”nti taṃ cīvaraṃ nīharāpesuṃ. Sā ūkā “ime mama santakaṃ vilumpantī”ti viravantī ito cito ca sandhāvi. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova dibbāya sotadhātuyā taṃ saddaṃ sutvā, “ānanda, tissassa cīvaraṃ abhājetvā sattāhaṃ nikkhipituṃ vadehī”ti āha. Thero tathā kāresi. Sāpi sattame divase kālaṃ katvā tusitavimāne nibbatti. Satthā “aṭṭhame divase tissassa cīvaraṃ bhājetvā gaṇhathā”ti āṇāpesi. Bhikkhū tathā kariṃsu.

Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ “kasmā nu kho satthā tissassa cīvaraṃ satta divase ṭhapāpetvā aṭṭhame divase gaṇhituṃ anujānī”ti. Satthā āgantvā “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā”ti pucchitvā “imāya nāmā”ti vutte, “bhikkhave, tisso attano cīvare ūkā hutvā nibbatto, tumhehi tasmiṃ bhājiyamāne ‘ime mama santakaṃ vilumpantī’ti viravantī ito cito ca dhāvi. Sā tumhehi cīvare gayhamāne tumhesu manaṃ padussitvā niraye nibbatteyya, tena cāhaṃ cīvaraṃ nikkhipāpesiṃ. Idāni pana sā tusitavimāne nibbattā, tena vo mayā cīvaragahaṇaṃ anuññāta”nti vatvā puna tehi “bhāriyā vata ayaṃ, bhante, taṇhā nāmā”ti vutte “āma, bhikkhave, imesaṃ sattānaṃ taṇhā nāma bhāriyā. Yathā ayato malaṃ uṭṭhahitvā ayameva khādati vināseti aparibhogaṃ karoti, evamevāyaṃ taṇhā imesaṃ sattānaṃ abbhantare uppajjitvā te satte nirayādīsu nibbattāpeti, vināsaṃ pāpetī”ti vatvā imaṃ gāthamāha –

“Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ,
Tatuṭṭhāya tameva khādati;
Evaṃ atidhonacārinaṃ,
Sāni kammāni nayanti duggati”nti.

Tattha ayasāvāti ayato samuṭṭhitaṃ. Tatuṭṭhāyāti tato uṭṭhāya. Atidhonacārinanti dhonā vuccati cattāro paccaye “idamatthaṃ ete”ti paccavekkhitvā paribhuñjanapaññā, taṃ atikkamitvā caranto atidhonacārī nāma. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ayato malaṃ samuṭṭhāya tato samuṭṭhitaṃ tameva khādati, evamevaṃ catupaccaye apaccavekkhitvā paribhuñjantaṃ atidhonacārinaṃ sāni kammāni attani ṭhitattā attano santakāneva tāni kammāni duggatiṃ nayantīti.

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

Tissattheravatthu tatiyaṃ.

XVIII. 3. The Louse that would have his Own

Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)

240. Even as rust which springs from iron no sooner appears than it eats away the iron,
Precisely so in the case of transgressors, their own evil deeds bring them to an evil end.

This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to a monk named Elder Tissa.

The story goes that a certain youth of respectable family, who lived at Sāvatthi, retired from the world, became a monk, and made his full profession, becoming known as Elder Tissa. Subsequently, while he was in residence at a monastery in the country, he received a coarse cloth eight cubits in length. Having completed residence, he celebrated the Terminal Festival, and taking his cloth with him, went home and placed it in the hands of his sister. Thought his sister, “This robe-cloth is not suited to my brother.” So with a sharp knife she cut it into strips, pounded them in a mortar, whipped and beat and cleaned the shoddy, and, spinning fine yarn, had it woven into a robe-cloth. The Elder procured thread and needles, and assembling some young monks and novices who were skilled makers of robes, went to his sister and said, “Give me that cloth; I will have a robe made out of it.”

She took down a robe-cloth nine cubits in length and placed it in the hands of her youngest brother. He took it, spread it out, and said, “My robe-cloth was a coarse one, eight cubits long, but this is a fine one, nine cubits long. This is not mine; it is yours. I don’t want it. Give me the same one I gave you.” “Reverend Sir, this cloth is yours; take it.” He refused to do so. Then his sister told him everything she had done and gave him the cloth again, saying, “Reverend Sir, this one is yours; take it.” Finally he took it, went to the monastery and set the robe-makers to work. His sister prepared rice-gruel, boiled rice, and other provisions for the robe-makers, and on the day when the cloak was finished, gave them an extra allowance. Tissa looked at the robe and took a liking to it. Said he, “To-morrow I will wear this robe as an upper garment.” So he folded it and laid it on the bamboo rack.

During the night, unable to digest the food he had eaten, he died, and was reborn as a louse in that very robe. When his sister learned that he was dead, she flung herself at the feet of the monks, rolled on the ground, and wept. When the monks had performed the funeral rites over his body, they said, “Since there was no one to attend him in his sickness, this robe belongs to the Congregation of Monks; let us divide it among us.” Thereupon that louse screamed, “These monks are plundering my property!” And thus screaming, he ran this way and that.

The Teacher, even as he sat in the Perfumed Chamber, heard that sound by Supernatural Audition, and said to Elder Ānanda, “Ānanda, tell them to lay aside Tissa’s robe for seven days.” The Elder caused this to be done. At the end of seven days that louse died and was reborn in the Abode of the Tusita gods. On the eighth day the Teacher issued the following order, “Let the monks now divide Tissa’s robe and take their several portions.” The monks did so. Having so done, the monks began the following discussion: “Why was it that the Teacher caused Tissa’s robe to be put aside for seven days, and on the eighth day permitted us to divide it among us and take our several portions?”

The Teacher approached and asked, “Monks, what are you discussing now as you sit here all gathered together?” When they told him, he said, “Monks, Tissa was reborn as a louse in his own robe. When you set about to divide the robe among you, he screamed, ‘They are plundering my property.’ And thus screaming, he ran this way and that. Had you taken his robe, he would have cherished a grudge against you, and because of this sin would have been reborn in Hell. That is the reason why I directed that the robe should be laid aside. But now he has been reborn in the Abode of the Tusita gods, and for this reason I have permitted you to take the robe and divide it among you.”

Again said the monks, “Reverend Sir, a grievous matter indeed is this thing which is called Craving.” “Yes, monks,” replied the Teacher, “Craving is indeed a grievous matter among living beings here in the world. Even as rust which springs from iron eats away the iron and corrodes it and renders it useless, so also this thing which is called Craving, when it arises among living beings here in the world, causes these same living beings to be reborn in Hell and plunges them to ruin.” So saying, the Teacher pronounced the following Stanza,

240. Even as rust which springs from iron no sooner appears than it eats away the iron,
Precisely so in the case of transgressors, their own evil deeds bring them to an evil end.

Text: N iii. 341-344.

Biên tập trang: Tuệ Minh

Nguồn trích dẫn

Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.