Chú giải Pháp Cú · Kệ 142 · Dhp 142

Tích Đại Thần San Tá Tí

Santatimahāmattavatthu

Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 142 Kinh Pháp Cú, phẩm Hình Phạt, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.

Đọc kệ 142 trong Phẩm Hình Phạt Các tích phẩm Hình Phạt

Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli

KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 142)

“Alaṅkato cepi samañ careyya1,
Santo danto niyato brahmacārī;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ,
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.”
“Ai sống tự trang sức,
Nhưng an tịnh, nhiếp phục,
Sống kiên trì, Phạm hạnh,
Không hại mọi sinh linh,
Vị ấy là Phạm chí,
Hay Sa môn, Khất sĩ.”
(Bản dịch của Ngài H.T. Minh Châu)

Kệ Pháp Cú nầy, Đức Bổn Sư đã thuyết khi Ngài ngự tại Jetavana Vihāra (Kỳ Viên Tự), đề cập đến quan Đại thần Santati (San Tá Tí).

Một thời nọ, quan Đại thần nầy trở về kinh đô, sau khi vâng lịnh vua Pasenadi (Ba Tư Nặc) xứ Kosala (Kiều Tát La) đi tiểu trừ phiến loạn và bình định biên cương. Đức vua rất hài lòng, ban cho ông làm Quốc vương trong bảy ngày và thưởng cho ông một cô vũ nữ danh ca tuyệt sắc. Trong bảy ngày, ông ăn uống say sưa. Đến ngày chót, ông đeo tất cả đồ trang sức lên mình, cỡi trên lưng con tượng Samaṃ careyya (theo bản Pāḷi của CSCD./ Dhammagiri India). Báu của Vua đi ra bến tắm, bỗng gặp Đức Bổn Sư vào trong cổng thành khất thực, ông ngồi trên lưng thớt tượng gật đầu vái chào Ngài, Đức Bổn Sư mỉm cười, Trưởng lão Ānanda hỏi:

- Bạch Ngài, do nhân gì, duyên gì mà Ngài mỉm cười?

Đức Bổn Sư giải thích lý do nụ cười nầy rằng:
- Nầy Ānanda! Hãy để ý xem: hôm nay, quan đại

thần Santati mình đeo tất cả những vật trang điểm sẽ đến gặp Ta, rồi nhờ kệ ngôn tứ cú mà đắc quả A La Hán, sẽ ngồi trên không trung cao độ khoảng bảy cây thốt nốt mà Vô Dư Níp Bàn.

Đại chúng đều nghe rõ lời tiên tri của Đức Bổn Sư đã nói với Trưởng lão Ānanda. Lúc bấy giờ, những người Tà kiến nghĩ rằng: “Bà con hãy coi hành động của Sa môn Gotama (Cồ Đàm)! Ông ta tự mình dám mở miệng nói rằng: Hôm nay, một ông say rượu như vậy, trang điểm xuê xang bậc ấy mà đến gần nghe ông ta thuyết pháp rồi sẽ Níp Bàn. Hôm nay, chúng ta sẽ khiển trách ông ta về tội nói dối.”.

Nhóm người Chánh kiến thì bảo nhau: “Ôi to lớn thay là oai thần của chư Phật! Hôm nay chúng ta sẽ được trông thấy tướng hấp dẫn của Đức Phật và tướng hấp dẫn của quan Đại thần Santati.”.

Quan đại thần Santati cả ngày đùa giỡn nước tại bến tắm, rồi đi đến vườn Ngự Uyển, ngồi trong nhà đãi khách. Cô vũ nữ bước vào giữa sân khấu để biểu diễn tài nghệ ca vũ của mình. Vì đã nhịn ăn suốt bảy ngày để bảo vệ thân hình duyên dáng của mình để trình diễn, nên ngày ấy khi đang ca vũ cho quan Đại thần xem, trong bụng cô, gió độc bén như những dao nhỏ khởi lên, cắt xén thịt của quả tim cô. Bỗng nhiên, cô vũ nữ ngã xuống chết ngay, miệng há hốc, mắt mở trao tráo.

Quan Đại thần bảo thủ hạ:
- Hãy xem coi nàng ra sao?
Thủ hạ đáp:
- Thưa chủ, nàng đã tắt thở!

Nghe nói vậy, quan Đại thần Santati cảm thấy khổ sầu không thể tả. Mặc dầu đã uống rượu suốt cả bảy ngày, giờ phút ấy rượu tiêu mất hết, hầu như trong đầu ông không còn lấy một giọt.

Ông than rằng: “Mối sầu nầy, không ai khác có thể làm cho ta nguôi ngoai được ngoại trừ Đức Như Lai.”.

Xế chiều hôm ấy, cùng đoàn quân hộ giá, quan Đại thần Santati đến bái yết Đức Bổn Sư và bạch rằng:

- Bạch Ngài, lòng con mang nặng mối sầu dường ấy, chỉ có Ngài có thể giải khổ được cho con mà thôi, nên con đến đây, xin Ngài từ bi làm chỗ nương nhờ cho con!

Đức Bổn Sư khuyên giải quan Đại thần rằng:

- Hôm nay ông đến đây vì nghĩ rằng: Đức Bổn Sư có thể dập tắt lửa sầu của ta được. Quả thật, vì phụ nữ nầy, cũng vì cái chết của cô ta mà ông đã đổ bao dòng suối lệ, nếu dồn chung lại thì còn nhiều hơn là nước trong bốn đại trùng dương.

Nói rồi, Ngài ngâm kệ rằng:
“Yaṃ pubbe taṃ visosehi,
Pacchā te māhu kiñcanaṃ;
Majjhe ce no gahessasi,
Upasanto carissasīti.”

“Dĩ vãng từ trước quên đi,
Hậu lai chưa đến, can chi mà hòng?
Hiện tại cứ để Tâm không,
Vô cầu, Vô chấp, bền lòng an vui.”

Cuối bài kệ, quan Đại thần Santati đắc quả A La Hán, tự quán xét thấy tuổi thọ của mình đã hết, bèn xin với Đức Bổn Sư:

- Bạch Ngài, xin phép Ngài cho con được Níp Bàn.

Mặc dầu biết quan Đại thầy Santati đã tạo thiện nghiệp gì, nhưng Đức Bổn Sư suy xét: “Những người Tà kiến đã tụ tập nơi đây để bắt quả tang Ta nói dối, sẽ không gặp được dịp may. Những người Chánh kiến cũng tụ tập nơi đây để được mục kích tướng hảo quang minh của quan Đại thần Santati. Sau khi nghe tiền nghiệp của ông ta sẽ hoan hỷ trong các việc làm phước.”.

Đức Bổn Sư bảo:

- Vậy thì, ông hãy bày tỏ tiền nghiệp của ông cho Ta nghe trước đã! Ông đừng đứng dưới đất mà kể chuyện; hãy đứng trên hư không cao độ bảy cây thốt nốt mà kể chuyện cho Ta nghe!

Quan đại thần đáp:
- Lành thay, bạch Ngài!

Đảnh lễ Đức Bổn Sư xong rồi, ông bay lên cao độ một cây thốt nốt, lại đảnh lễ Ngài, rồi lần lượt bay lên cao độ bảy cây thốt nốt, ngồi kiết già giữa hư không, nói rằng:

- Bạch Ngài, xin Ngài hãy nghe câu chuyện tiền nghiệp của con!

“Cách đây chín mươi mốt kiếp trái đất, vào thời Đức Phật Vipassī (Tỳ Bà Thi), con được sanh trong một gia đình lễ giáo cư ngụ trong thành Bandhumatī (Ban Thú Má Ti). Con có ý nghĩ: “Làm thế nào để đừng tạo nghiệp gì chia rẽ, hoặc là áp bức kẻ khác?”. Suy nghĩ tiếp nữa, con thấy: “Chỉ có đi cổ động (Ghosanakammaṃ) kêu gọi người ta làm phước là hơn hết!”. Kể từ đó về sau, con chuyên môn làm có một việc ấy, là đi đốc xúi đại chúng: “Hãy làm phước, hãy thọ trì Bát giới vào những ngày Bát Quan trai, hãy bố thí Trai Tăng, hãy nghe thuyết pháp. Không có chi sánh bằng Tam Bảo, nhất là Phật Bảo, hãy tôn kính Tam Bảo!”.

Lúc con đang đi lớn tiến kêu gọi đại chúng như thế, Phụ vương của Đức Phật, là Đức vua trong thành Bandhumatī nghe tiếng truyền rao của con, bèn cho gọi con vào cung phán hỏi:

- Nầy khanh, khanh đi rao truyền tin chi vầy?

- Tâu bệ hạ! Hạ thần đi truyền bá, ân đức Tam Bảo, đốc thúc đại chúng tạo phước nghiệp.

Nghe vậy, Đức vua phán hỏi: “Khanh đi bằng phương tiện gì?”.

- Tâu bệ hạ! Hạ thần đi bộ.

- Nầy khanh, khanh đi bộ như vậy coi không được. Khanh hãy trang điểm với vòng hoa nầy và cưỡi trên lưng ngựa mà đi!

Đức vua đã ban cho con một vòng hoa quý như xâu chuỗi ngọc và một con ngựa thuần hóa. Khi con gìn giữ những lộc Vua ban mà đi cổ động như thế, rồi Đức vua lại cho gọi con vào cung phán hỏi: “Khanh còn đi cổ động chăng?”. Và khi biết việc con làm, Đức vua phán rằng:

- Nầy khanh, khanh cưỡi ngựa đi cũng chưa xứng đáng, hãy ngồi lên xe nầy mà đi!

Rồi Đức vua ban cho con một cỗ xe kéo bằng bốn con tuấn mã. Lần thứ ba, Đức vua lại nghe tiếng con cổ động, cho gọi vào và phán hỏi: “Khanh đi làm công tác chi vậy?”. Con đáp xong, Đức vua phán rằng:

- Nầy khanh, cỗ xe tứ mã cũng chưa xứng đáng với khanh.

Đức vua ân tứ cho con một huy chương lớn với nhiều tài sản và ban thêm một thớt tượng. Từ đó, con mang đầy mình những đồ trang sức và ngồi trên lưng tượng mà đi cổ động cho Chánh Pháp suốt tám muôn năm. Trong thời gian đó, từ thân con xông ra mùi hương Chiên Đàn, từ miệng con phát ra mùi thơm của hoa sen. Đây là nghiệp của con đã tạo vậy.”.

Sau khi kể hết tiền nghiệp của mình, quan Đại thần vẫn ngồi yên trên hư không, nhập vào đề mục Lửa mà viên tịch. Trong thân Ngài, một ngọn lửa bốc lên thiêu hết máu thịt, chỉ còn lại những Ngọc Xá Lợi trắng muốt như những hoa lài. Đức Bổn Sư trải vải sạch ra hứng, những Ngọc Xá Lợi rơi xuống đó. Những Xá Lợi nầy, tôn trí vào những Thánh tháp xây dựng ở những ngã tư đường, đại chúng đến lễ bái ắt sẽ được hưởng phước báo.

Các vị Tỳ khưu ngồi trong giảng đường, đề khởi câu chuyện nầy:

- Nầy các đạo hữu, Đại thần Santati chỉ nghe có một bài kệ tứ cú mà đắc quả A La Hán, mình vẫn còn trang điểm xuê xang, ngồi giữa hư không mà tịch diệt. Thử hỏi, chúng ta nên gọi ông là một Sa môn, như một vị Tỳ khưu, hoặc là chỉ gọi ông là một Bà la môn thôi?

Đức Bổn Sư ngự đến hỏi:
- Nầy các Tỳ khưu, hôm nay các người ngồi chung

bàn chuyện chi đây?

- Bạch Ngài, chuyện nầy…

Nghe vậy, Đức Thế Tôn dạy rằng:

- Nầy các Tỳ khưu, con trai của Ta đáng gọi là Sa môn mà cũng đáng gọi là Bà la môn nữa!

Nói rồi, Đức Bổn Sư thuyết pháp và ngâm bài kệ sau đây:

“Alaṅkato cepi samañ careyya,
Santo danto niyato brahmacārī;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ,
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.”

Người nào nghiêm giữ thân tâm, chế ngự khắc phục ráo riết, thường tu Phạm hạnh, không dùng dao gậy gia hại sinh linh, thì chính người ấy là Bà la môn, là Sa môn, là Tỳ khưu vậy.

(Bản dịch của Ngài T.K. Trí Đức)

CHÚ GIẢI:

Alaṅkato: người mặc y phục tốt đẹp và đeo đồ trang sức lộng lẫy. Theo lý nầy thì một người phục sức, trang điểm lộng lẫy, nhưng nếu có nếp sống bình thản, an tịnh dục vọng, nhiếp phục Lục căn, Đạo quả kiên cố, Phạm hạnh tròn đủ (Saṭṭhacariyāya), đã buông bỏ đao trượng (dao, gậy), không còn làm hại một chúng sanh nào khác nữa, người như thế gọi là Bà la môn cũng phải vì đã xa lìa ác pháp, gọi là Sa môn cũng phải vì đã bình định các ác pháp mà gọi Tỳ khưu cũng phải vì đã đoạn tuyệt với các phiền não.

Cuối thời Pháp, nhiều Tỳ khưu chứng đắc Thánh quả, nhất là Tu Đà Hườn quả.

Ân sủng Vua ban đủ bảy ngày,
Ngũ trần toại hưởng mặc vui say,
Bỗng nhiên nhận thấy Vô thường, Khổ,
Giấc mộng kê vàng, thức tỉnh ngay!
Tình yêu vũ nữ quá đậm đà,
Nàng chết, lòng ông thật xót xa,
Phật dạy: Vì nàng, ông đổ lệ,
Nước trong bốn biển chẳng nhiều qua!
Chư Tăng thắc mắc hỏi nhau rằng:
La Hán Đại thần mặc xuê xang,
Tịch diệt giữa trời, ta phải gọi:
Bà la môn, Khất sĩ hay chăng?
Phật dạy: Người ăn mặc rất sang,
Nhưng Tâm an tịnh, chế ngự căn,
Kiên trì sống cuộc đời Phạm hạnh,
Đáng gọi Bà la môn Thánh Tăng.”

DỨT TÍCH ĐẠI THẦN SAN TÁ TÍ

Santatimahāmattavatthu

Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka

Alaṅkato cepīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto santatimahāmattaṃ ārabbha kathesi.

So hi ekasmiṃ kāle rañño pasenadikosalassa paccantaṃ kupitaṃ vūpasametvā āgato. Athassa rājā tuṭṭho satta divasāni rajjaṃ datvā ekaṃ naccagītakusalaṃ itthiṃ adāsi. So satta divasāni surāmadamatto hutvā sattame divase sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito hatthikkhandhavaragato nhānatitthaṃ gacchanto satthāraṃ piṇḍāya pavisantaṃ dvārantare disvā hatthikkhandhavaragatova sīsaṃ cāletvā vanditvā pakkāmi. Satthā sitaṃ katvā “ko nu kho, bhante, sitapātukaraṇe hetū”ti ānandattherena puṭṭho sitakāraṇaṃ ācikkhanto āha – “passānanda, santatimahāmattaṃ, ajja sabbābharaṇapaṭimaṇḍitova mama santikaṃ āgantvā catuppadikagāthāvasāne arahattaṃ patvā sattatālamatte ākāse nisīditvā parinibbāyissatī”ti. Mahājano therena saddhiṃ kathentassa satthu vacanaṃ assosi. Tattha micchādiṭṭhikā cintayiṃsu – “passatha samaṇassa gotamassa kiriyaṃ, mukhappattameva bhāsati, ajja kira esa evaṃ surāmadamatto yathālaṅkatova etassa santike dhammaṃ sutvā parinibbāyissati, ajjeva taṃ musāvādena niggaṇhissāmā”ti. Sammādiṭṭhikā cintesuṃ – “aho buddhānaṃ mahānubhāvatā, ajja buddhalīḷañceva santatimahāmattalīḷañca daṭṭhuṃ labhissāmā”ti.

Santatimahāmattopi nhānatitthe divasabhāgaṃ udakakīḷaṃ kīḷitvā uyyānaṃ gantvā āpānabhūmiyaṃ nisīdi. Sāpi itthī raṅgamajjhaṃ otaritvā naccagītaṃ dassetuṃ ārabhi. Tassā sarīralīḷāya dassanatthaṃ sattāhaṃ appāhāratāya taṃ divasaṃ naccagītaṃ dassayamānāya antokucchiyaṃ satthakavātā samuṭṭhāya hadayamaṃsaṃ kantitvā agamaṃsu. Sā taṅkhaṇaññeva mukhena ceva akkhīhi ca vivaṭehi kālamakāsi. Santatimahāmatto “upadhāretha na”nti vatvā “niruddhā, sāmī”ti ca vuttamatteyeva balavasokena abhibhūto taṅkhaṇaññevassa sattāhaṃ pītasurā tattakapāle udakabindu viya parikkhayaṃ agamāsi. So “na me imaṃ sokaṃ aññe nibbāpetuṃ sakkhissanti aññatra tathāgatenā”ti balakāyaparivuto sāyanhasamaye satthu santikaṃ gantvā vanditvā evamāha – “bhante, ‘evarūpo me soko uppanno, taṃ me tumhe nibbāpetuṃ sakkhissathā’ti āgatomhi, paṭisaraṇaṃ me hothā”ti. Atha naṃ satthā “sokaṃ nibbāpetuṃ samatthasseva santikaṃ āgatosi. Imissā hi itthiyā imināva ākārena matakāle tava rodantassa paggharitaassūni catunnaṃ mahāsamuddānaṃ udakato atirekatarānī”ti vatvā imaṃ gāthamāha –

“Yaṃ pubbe taṃ visosehi, pacchā te māhu kiñcanaṃ;
Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasī”ti. (su. ni. 955, 1105; cūḷani. jatukaṇṇimāṇavapucchāniddesa 68);

Gāthāpariyosāne santatimahāmatto arahattaṃ patvā attano āyusaṅkhāraṃ olokento tassa appavattanabhāvaṃ ñatvā satthāraṃ āha – “bhante, parinibbānaṃ me anujānāthā”ti. Satthā tena katakammaṃ jānantopi “musāvādena niggaṇhanatthaṃ sannipatitā micchādiṭṭhikā okāsaṃ na labhissanti, ‘buddhalīḷañceva santatimahāmattalīḷañca passissāmā’ti sannipatitā sammādiṭṭhikā iminā katakammaṃ sutvā puññesu ādaraṃ karissantī”ti sallakkhetvā “tena hi tayā katakammaṃ mayhaṃ kathehi, kathento ca bhūmiyaṃ ṭhito akathetvā sattatālamatte ākāse ṭhito kathehī”ti āha. So “sādhu, bhante”ti satthāraṃ vanditvā ekatālappamāṇaṃ uggamma orohitvā puna satthāraṃ vanditvā uggacchanto paṭipāṭiyā sattatālappamāṇe ākāse pallaṅkena nisīditvā “suṇātha me, bhante, pubbakamma”nti vatvā āha –

Ito ekanavutikappe vipassīsammāsambuddhakāle ahaṃ bandhumatinagare ekasmiṃ kule nibbattitvā cintesiṃ – “kiṃ nu kho paresaṃ chedaṃ vā pīḷaṃ vā akaraṇakamma”nti upadhārento dhammaghosakakammaṃ disvā tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ karonto mahājanaṃ samādapetvā “puññāni karotha, uposathadivasesu uposathaṃ samādiyatha, dānaṃ detha, dhammaṃ suṇātha, buddharatanādīhi sadisaṃ aññaṃ nāma natthi, tiṇṇaṃ ratanānaṃ sakkāraṃ karothā”ti ugghosento vicarāmi. Tassa mayhaṃ saddaṃ sutvā buddhapitā bandhumatimahārājā maṃ pakkosāpetvā, “tāta, kiṃ karonto vicarasī”ti pucchitvā, “deva, tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ pakāsetvā mahājanaṃ puññakammesu samādapento vicarāmī”ti vutte, “kattha nisinno vicarasī”ti maṃ pucchitvā “padasāva, devā”ti mayā vutte, “tāta, na tvaṃ evaṃ vicarituṃ arahasi, imaṃ pupphadāmaṃ pilandhitvā assapiṭṭhe nisinnova vicarā”ti mayhaṃ muttādāmasadisaṃ pupphadāmaṃ datvā dantaṃ assaṃ adāsi. Atha maṃ raññā dinnaparihārena tatheva ugghosetvā vicarantaṃ puna rājā pakkosāpetvā, “tāta, kiṃ karonto vicarasī”ti pucchitvā “tadeva, devā”ti vutte, “tāta, assopi te nānucchaviko, idha nisīditvā vicarā”ti catusindhavayuttarathaṃ adāsi. Tatiyavārepi me rājā saddaṃ sutvā pakkosāpetvā, “tāta, kiṃ karonto vicarasī”ti pucchitvā “tadeva, devā”ti vutte, “tāta, rathopi te nānucchaviko”ti mayhaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ mahāpasādhanañca datvā ekañca hatthiṃ adāsi. Svāhaṃ sabbābharaṇapaṭimaṇḍito hatthikkhandhe nisinno asīti vassasahassāni dhammaghosakakammaṃ akāsiṃ, tassa me ettakaṃ kālaṃ kāyato candanagandho vāyati, mukhato uppalagandho vāyati. Idaṃ mayā katakammanti.

Evaṃ so attano pubbakammaṃ kathetvā ākāse nisinnova tejodhātuṃ samāpajjitvā parinibbāyi. Sarīre aggijālā uṭṭhahitvā maṃsalohitaṃ jhāpesi, sumanapupphāni viya dhātuyo avasissiṃsu. Satthā suddhavatthaṃ pasāresi, dhātuyo tattha patiṃsu. Tā patte pakkhipitvā catumahāpathe thūpaṃ kāresi “mahājano vanditvā puññabhāgī bhavissatī”ti. Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, “āvuso, santatimahāmatto gāthāvasāne arahattaṃ patvā alaṅkatapaṭiyattoyeva ākāse nisīditvā parinibbuto, kiṃ nu kho etaṃ ‘samaṇo’ti vattuṃ vaṭṭati udāhu brāhmaṇo”ti. Satthā āgantvā “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā”ti pucchitvā “imāya nāmā”ti vutte, “bhikkhave, mama puttaṃ ‘samaṇo’tipi vattuṃ vaṭṭati, ‘brāhmaṇo’tipi vattuṃ vaṭṭatiyevā”ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

Alaṅkato cepi samaṃ careyya,
Santo danto niyato brahmacārī;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ,
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhū”ti.

Tattha alaṅkatoti vatthābharaṇehi paṭimaṇḍito. Tassattho – vatthālaṅkārādīhi alaṅkato cepi puggalo kāyādīhi samaṃ careyya, rāgādivūpasamena santo indriyadamanena danto catumagganiyamena niyato seṭṭhacariyāya brahmacārī kāyadaṇḍādīnaṃ oropitatāya sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ. So evarūpo bāhitapāpattā brāhmaṇotipi samitapāpattā samaṇotipi bhinnakilesattā bhikkhūtipi vattabboyevāti.

Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

Santatimahāmattavatthu navamaṃ.

X. 9. Santati the King’s Ministers

Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)

142. Even though a man be richly adorned, if he walk in peace,
If he be quiet, subdued, restrained, and chaste,
And if he refrain from injuring any living being,
That man is a Brahman, that man is a hermit, that man is a monk.

This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to the king’s minister Santati.

For once upon a time Santati returned from suppressing disorder on King Pasenadi Kosala’s frontier, and the king was so pleased that he turned over his kingdom to him for seven days and gave him a woman who danced and sang. For seven days Santati steeped himself in liquor, and on the seventh day, adorned with all the adornments, he mounted the back of the state elephant and set out for the bathing-place. As he passed out of the gateway, he saw the Teacher entering the city for alms. Remaining seated as he was on the back of the elephant, he nodded his head by way of salute to the Teacher and passed on.

The Teacher smiled. “Why do you smile, Reverend Sir?” asked Elder Ānanda. Said the Teacher, explaining the reason for his smile, “Ānanda, just look at the king’s minister Santati! This very day, adorned as he is with all the adornments, he will come into my presence, and at the conclusion of a Stanza consisting of four verses he will attain Arahatship. He will then assume a sitting posture at a height of seven palm-trees above the earth and will then and there pass into Nibbāna.”

The populace heard the words that passed between the Teacher and the Elder. Those of the crowd who held false views thought to themselves, “Look at the way the monk Gotama acts! Whatever comes into his head he speaks with his mouth! This very day, so he says, that drunken sot, adorned as he is with all the adornments, will come into his presence and listen to the Law and pass into Nibbāna! But that is precisely what will not happen; this very day we shall catch him in a lie.” On the other hand the orthodox thought to themselves, “Oh how great and how marvelous is the supernatural power of the Buddhas! To-day we shall have the privilege of beholding the grace of the Buddha and the grace of the king’s minister Santati.”

Santati the king’s minister spent a portion of the day at the bathing-place sporting in the water, and then entered his pleasure garden and sat down in his drinking-hall. Straightway that woman came down to the center of the stage and began to display her skill in dancing and singing. Now she had fasted for seven days that she might display more perfect grace of body; and the result was that on that particular day, as she was displaying her skill in dancing and singing, knife-like pains arose in her belly and as it were cut the flesh of her heart asunder. And then and there with open mouth and open eyes she died.

Said Santati the king’s minister, “Look to the lady!” “She is dead, master,” was the reply. As soon as Santati the king’s minister heard those words, he was overwhelmed with mighty sorrow; and in an instant the liquor he had drunk during the preceding week vanished away like a drop of water on a red-hot potsherd. Said he to himself, “With the single exception of the Teacher, who is likely to be able to extinguish this my sorrow?”

So in the evening, surrounded by his force of men, he went to the Teacher; and having saluted him, spoke as follows, “Reverend Sir, such and such sorrow has come upon me. I have come to you because I know that you will be able to extinguish my sorrow. Be my refuge.” Then said the Teacher to him, “You have indeed come into the presence of one who is able to extinguish your sorrow. On the numberless occasions when this woman has died in this very manner and you have wept over her, you have shed tears more abundant than all the water contained in the Four Great Oceans.” So saying, he pronounced the following Stanza,

What is past, – let that seem best. Before thee let there be nothing.
And if thou wilt not grasp what lies between, thou shalt walk in peace.

At the conclusion of the Stanza, Santati the king’s minister attained Arahatship, together with the Supernatural Faculties. Thereupon he surveyed his own aggregate of life, and perceiving that he had but a little while to live, said to the Teacher, “Reverend Sir, permit me to pass into Nibbāna.” The Teacher, although he himself knew what had been Santati’s meritorious deed in a previous state of existence, bethought himself, “The heretics who have gathered themselves together for the purpose of catching me in a lie will not succeed in doing so; and the orthodox who have assembled with the thought in their minds, ‘We shall behold the grace of the Buddha and the grace of Santati the king’s minister,’ when they hear about the meritorious deed he performed in a previous state of existence, will increase in esteem for works of merit.”

Therefore the Teacher said to Santati the king’s minister, “Well then, rehearse to us all the meritorious deeds you did in a previous state of existence. Do not, however, rehearse it to us standing on the ground, but rehearse it to us poised in the air at a height of seven palm-trees above the ground.” “Very well,” replied Santati the king’s minister. So saluting the Teacher, he rose into the air to the height of one palm-tree and then descended to the ground. Then he saluted the Teacher once more, and rising gradually to the height of seven palm-trees above the ground, he seated himself cross-legged in the air, and said, “Listen, Reverend Sirs, to the meritorious deed I performed in a previous state of existence.” So saying, he related the following

9 a. Story of the Past: The preacher of the Law and the King

Ninety-one cycles of time ago, in the dispensation of the Buddha Vipassī, I was reborn in a certain household in a city named Bandhumati. And the following thought occurred to me, “What labor will do away with the want and sufferings of others?” While I was pondering this thought, I observed the labors of those who went about proclaiming the Law, and from that time forth I labored at that very task. I incited others to perform works of merit, and I performed works of merit myself. On fast-days I took upon myself the obligations of the fast-day; I gave alms; I listened to the Law. And I went about proclaiming, “There are no jewels comparable to the Three Jewels which are named the Buddha, the Law, and the Order; therefore do honor to the Three Jewels.”

Now the great King Bandhumati, father of the Buddha, hearing my voice, sent for me and asked me, “Friend, on what business are you going about?” I replied, “Your majesty, I am going about proclaiming the virtues of the Three Jewels, and inciting the populace to perform works of merit.” “What vehicle do you use on your travels?” asked the king. I replied, “I travel about on my two legs, your majesty.” Thereupon the king said, “Friend, it is not fitting that you should go about in that fashion. Deck yourself with this string of flowers and seat yourself on the back of a horse and go about in this fashion.” So saying, he gave me a string of flowers similar in appearance to a string of pearls, and at the same time he gave me a horse.

After the king had done me this kindness, I went about as before proclaiming the Law. Thereupon the king summoned me again and asked me, “Friend, on what business are you going about?” “The same as before, your majesty,” I replied. “Friend,” said the king, “a horse is not good enough for you; sit herein as you go about.” So saying, he presented me with a chariot drawn by four Sindh horses. Again the third time the king heard my voice, whereupon he sent for me and asked me, “Friend, on what business are you going about?” “The same as before, your majesty,” I replied. “Friend,” said the king, “a chariot is not good enough for you.” And forthwith he presented me with great wealth and a splendid set of jewels, and at the same time he gave me an elephant. Accordingly I decked myself with all my jewels and seated myself on the back of the elephant, and in this manner for eighty thousand years I went about performing the meritorious work of proclaiming the Law. And during all that time there was diffused from my body the fragrance of sandal and from my mouth the fragrance of the lotus. This was my meritorious deed in a previous state of existence. End of Story of the Past.

As Santati the king’s minister thus related the story of his meritorious deed in a previous state of existence, sitting cross-legged in the air, he applied himself to meditation on the element of fire; and having thus induced a state of trance, he entered therein and straightway passed into Nibbāna. Instantly flames of fire burst from his body and consumed his flesh and blood, and his relics floated down like jasmine flowers. The Teacher spread out a pure white cloth, and his relics fell therein, and the Teacher deposited them at a crossing of four highways, caused a shrine to be erected over them and said, “By doing reverence to these relics the populace will earn much merit.” The monks started up a discussion in the Hall of Truth, “Santati the king’s minister attained Arahatship at the conclusion of the Stanza, and though adorned and dressed in state, sitting cross-legged in the air, passed into Nibbāna. Ought one to speak of him as a ‘hermit’ or as a ‘Brahman’?” At that moment the Teacher entered and asked the monks, “Monks, what is it that engages your attention as you sit here all gathered together?” When they told him, he said, “Monks, it is proper to speak of my son as a ‘hermit,’ and it is equally proper to speak of him as a ‘Brahman.’ ” So saying, he preached the Law by pronouncing the following Stanza,

Cf. the similar story of Prince Abhaya, xiii. 4. Text: N iii. 78-84.
Ed. note: Sn 949. The translation here hardly does justice to the verse: Let what is past dry up, let there be nothing for the future, if you do not grasp at the present, you will live in complete peace.

Biên tập trang: Tuệ Minh

Nguồn trích dẫn

Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 3, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.