Tích Du Sĩ Subhadda
Subhaddaparibbājakavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 254–255 Kinh Pháp Cú, phẩm Cấu Uế, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú câu 254-255)
254. “Ākāse padaṃ natthi
Samaṇo natthi bāhire
Papañcābhiratā pajā
Nippapañcā tathāgatā .”
“Hư không không dấu vết
Ngoại đạo không Sa môn
Chúngs anh thích hư vọng
Như Lai vọng diệt trừ.”
255. “Ākāse padaṃ natthi
Samaṇo natthi bāhire
Saṅkhārā sassatā natthi
Natthi Buddhānaṃ iñjitaṃ.”
“Hư không không dấu vết
Ngoại đạo không Sa môn
Hữu vi không thường trú
Chư Phật không loạn động.”
(HT Thích Minh Châu)
Pháp Cú nầy Đức Thế Tôn thuyết ra khi Ngài ngự tại rừng Ta la xứ Kusināra, đề cập đến su dĩ Subhadda, khi Ngài ngọa thiền trên giường của xứ Malla, tại Upavattana.
Tương truyền rằng: Trong thời quá khứ, khi em trai của Subhadda trong một mùa lúa đã làm phước cúng dường chín lần những sản phẩm đầu tiên thì chính Subhadda không thích làm phước, nên cứ trì hoãn mãi, nhưng rốt cuộc cũng làm phước. Do đó, ông không gặp được Đức Phật trong thời giác ngộ đầu tiên và thời giác ngộ khoảng giữa của Ngài. Tuy nhiên vào lúc Hậu Thời Giác, khi Đức Bổn Sư sắp Níp Bàn, Subhadda tự nghĩ:
- Ta vẫn thắc mắc về ba nghi vấn mà ta chưa hỏi Sa môn Gotama, vì ta cho là ông ta còn trẻ quá. Nhưng giờ đây, là thời Sa môn Gotama sắp viên tịch, nếu ta không hỏi ông thì sau nầy ta phải hối tiếc.
Khi ông vào gần Đức Bổn Sư, Đại Đức Ānanda tìm lời ngăn cản ông, nhưng Đức Bổn Sư đã cho phép ông được dịp may gặp Ngài. Ngài bảo:
- Nầy Ānanda đừng cản ngăn Subhadda, hãy để cho thầy ấy vào gặp Như Lai.
Nghe vậy, Subhadda vén màn bước vào trong, ngồi tại chân giường và hỏi Đức Bổn Sư ba câu rằng:
- Thưa Sa Môn Gotama, trên hư không có dấu vết gì chăng? Ngoài Phật giáo có Sa Môn chăng? Pháp hữu vi có thường tồn chăng?
Đức Thế Tôn chỉ rõ nhưng vật ấy là không thật hữu rồi Ngài dạy hai kệ ngôn rằng:
254. “Ākāse padaṃ natthi
Samaṇo natthi bāhire
Papañcābhiratā pajā
Nippapañcā tathāgatā .”
255. “Ākāse padaṃ natthi
Samaṇo natthi bāhire
“Hư không không dấu vết
Ngoại đạo không Sa môn
Chúngs anh thích hư vọng
Như Lai vọng diệt trừ.”
“Hư không không dấu vết
Ngoại đạo không Sa môn
Saṅkhārā sassatā natthi
Natthi Buddhānaṃ iñjitaṃ .”
Hữu vi không thường trú
Chư Phật không loạn động.”
(HT Thích Minh Châu)
CHÚ GIẢI:
Padaṃ : Trên hư không nầy không có vết tích của ai cả, ví như ta không thể làmhiển lộ vật gì không có màu sắc, hình dáng ra sao cả.
Bāhino : Ngoài Giáo Pháp của Như Lai, không có hạng Sa Môn chứng đắc Bốn Đạo và Bốn Quả.
Pajā : Chúng sanh trên thế gian nầy vui thích trong những Pháp chướng ngại cho sự giải thoát, nhất là ái dục (Taṇhā) .
Nippapañca : Như Lai không còn chướng ngại vì đã cắt đứt tật và mọi chướng ngại trong bờ giác ngộ dưới cội Bồ Đề.
Saṅkhārā : Trong ngũ uẩn, không có một uẩn nào là thường tồn cả.
Iñjitaṃ : Trong các tâm vọng động, cố chấp rằng các pháp hữu vi là thường tồn, như tâm ái dục, ngã mạn, tà kiến… Chư Phật không có một vọng tâm nào cả.
Cuối thời Pháp, du sĩ Subhadda đắc quả A Na Hàm, Tứ chúng hiện diện nơi ấy cũng hưởng được lợi ích.
Chần chờ, chậm gặp Đức Như Lai
Những thắc mắc nầy biết hỏi ai
Phật sắp Níp Bàn, cơ hội chót
Bỏ qua, sau sẽ hận lâu dài
Phật vẫn trông chàng Sú Phách Đa
“Thinh Văn tối hậu của đời ta,
Ānanda cứ để chàng vào hỏi
Dứt hết hoài nghi đắc quả đa”
“Hư không không giữ dấu chân bay
Chẳng có Sa môn ngoài đạo nầy
Ngũ uẩn thường tồn không thể có
Tam không, Phật đã giải cho thầy!” …
DỨT TÍCH DU SĨ SUBHADDA
Subhaddaparibbājakavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Ākāseti idaṃ dhammadesanaṃ satthā kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane parinibbānamañcake nipanno subhaddaṃ paribbājakaṃ ārabbha kathesi.
So kira atīte kaniṭṭhabhātari ekasmiṃ sasse navakkhattuṃ aggadānaṃ dente dānaṃ dātuṃ anicchanto osakkitvā avasāne adāsi. Tasmā paṭhamabodhiyampi majjhimabodhiyampi satthāraṃ daṭṭhuṃ nālattha. Pacchimabodhiyaṃ pana satthu parinibbānakāle “ahaṃ tīsu pañhesu attano kaṅkhaṃ mahallake paribbājake pucchitvā samaṇaṃ gotamaṃ ‘daharo’ti saññāya na pucchiṃ, tassa ca dāni parinibbānakālo, pacchā me samaṇassa gotamassa apucchitakāraṇā vippaṭisāro uppajjeyyā”ti satthāraṃ upasaṅkamitvā ānandattherena nivāriyamānopi satthārā okāsaṃ katvā, “ānanda, mā subhaddaṃ nivārayi, pucchatu maṃ pañha”nti vutte antosāṇiṃ pavisitvā heṭṭhāmañcake nisinno, “bho samaṇa, kiṃ nu kho ākāse padaṃ nāma atthi, ito bahiddhā samaṇo nāma atthi, saṅkhārā sassatā nāma atthī”ti ime pañhe pucchi. Athassa satthā tesaṃ abhāvaṃ ācikkhanto imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi –
“Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire;
Papañcābhiratā pajā, nippapañcā tathāgatā.
“Ākāseva padaṃ natthi, samaṇo natthi bāhire;
Saṅkhārā sassatā natthi, natthi buddhānamiñjita”nti.
Tattha padanti imasmiṃ ākāse vaṇṇasaṇṭhānavasena evarūpanti paññāpetabbaṃ kassaci padaṃ nāma natthi. Bāhireti mama sāsanato bahiddhā maggaphalaṭṭho samaṇo nāma natthi. Pajāti ayaṃ sattalokasaṅkhātā pajā taṇhādīsu papañcesuyevābhiratā. Nippapañcāti bodhimūleyeva sabbapapañcānaṃ samucchinnattā nippapañcā tathāgatā. Saṅkhārāti pañcakkhandhā. Tesu hi ekopi sassato nāma natthi. Iñjitanti buddhānaṃ pana taṇhāmānādīsu iñjitesu yena saṅkhārā sassatāti gaṇheyya, taṃ ekaṃ iñjitampi nāma natthīti attho.
Desanāvasāne subhaddo anāgāmiphale patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Subhaddaparibbājakavatthu dvādasamaṃ.
Malavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Aṭṭhārasamo vaggo.
XVIII. 12. Is there a Path through the Air?
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
254. There is no path through the air...
This religious instruction was given by the Teacher with reference to the Wanderer Subhadda. It was while the Teacher was lying on the Bed of the Great Decease in the Sāl-forest of the Mallas at Upavattana in the city of Kusinārā.
The story goes that in times long past, when Subhadda’s younger brother gave alms nine times of the first-fruits of a certain crop, Subhadda himself had no desire to give alms and refused, but in the end did give alms. As the result of this, he failed to see the Teacher both in the First Period of Enlightenment and in the Second. In the Last Period of Enlightenment, however, when the Teacher was come to the time of the Great Decease, he thought to himself, “I have entertained doubts on three points and have asked the old monks to resolve my doubts for me. But because I have looked upon the monk Gotama as a novice, I have never asked him. Now, however, the time of his Great Decease is come, and if I do not ask him now, I may be sorry hereafter.” Accordingly he approached the Teacher.
Elder Ānanda sought to prevent him. But the Teacher gave him leave to approach, saying to the Elder, “Ānanda, do not keep Subhadda away; let him ask me his question.” Therefore Subhadda entered within the curtain, seated himself at the foot of the bed, and asked the Teacher the following questions, “Sir monk, is there such a thing as a path through the air? Can one be called a monk who is an outsider? Are the Aggregates eternal?” Thereupon the Teacher informed him that these things have no real existence, expounding the Law in the following Stanzas,
254. There is no path through the air; no outsider is a monk;
Mankind delights in the Hindrances; the Tathāgatas are free from the Hindrances.
255. There is no path through the air; no outsider is a monk;
The Aggregates are not eternal; there is no variableness in the Buddhas.
- This story is derived from Dīgha, ii. 148-153. Here, as elsewhere, the redactor makes such alterations in the story as serve his purpose. Text: N iii. 377-379.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.