Tích Đức Nhẫn Nhục Chinh Phục Sự Tàn Ác.
Sāriputtattheravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 389–390 Kinh Pháp Cú, phẩm Bà-la-môn, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Chớ có đập Phạm Chí ...
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Kỳ Viên, liên quan đến Tôn giả Xá-lợi-phất.
Một ngày nọ, các thiện tín ngồi chung lại và ca ngợi đức hạnh của Tôn giả Xá-lợi-phất:
- Vị Tôn giả thầy chúng ta, thật là đức nhẫn cao đến nỗi dù ai mắng chửi hay đánh đập, Ngài cũng không giận.
Lúc ấy, có một Bà-la-môn ngoại đạo hỏi:
- Ai mà không hề giận dữ?
- Thầy chúng tôi, Tôn giả Xá-lợi-phất.
- Chắc hẳn chưa ai chọc giận được ông ấy?
- Chưa hề có chuyện ấy đâu, Bà-la-môn.
- Được rồi, tôi sẽ chọc giận ông ta.
- Ông cứ thử xem.
- Tin tôi đi, tôi biết cách nên hành động như thế nào với ông ta.
Hôm sau, Tôn giả vào thành khất thực. Ông Bà-la-môn đi theo sau lưng Tôn giả tống một quả đấm vũ bão vào lưng Ngài. Tôn giả chỉ hỏi: "Cái gì thế?" mà không hề quay lại dòm và tiếp tục đi. Trước thái độ ấy, ông Bà-la-môn cảm thấy ân hận tràn ngập: "Ô! Thật là tôn quí thay đức hạnh của Tôn giả!".
Ông ta sụp xuống dưới chân Ngài:
- Xin Ngài hãy tha lỗi cho tôi.
- Chuyện gì vậy?
- Tôi muốn thử Ngài nên đã đấm vào lưng Ngài.
- Được, tôi không giận ông.
- Nếu Ngài sẵn lòng tha lỗi cho tôi, xin từ đây hãy chỉ đến nhà tôi thọ thực thôi.
Và ông đỡ lấy bát Tôn giả, đưa Ngài về nhà cúng dường bữa trưa. Tôn giả vui vẻ trao bát.
Vài kẻ ngoại cuộc thấy vậy rất tức tối.
- Tên ngoại đạo ấy đã đánh thầy chúng ta, một vị đáng lý không ai được xúc phạm, tội ấy không thể tha thứ. Chúng ta phải giết hắn.
Họ nắm đất, đá, gậy gộc, kéo đến đứng trước cửa nhà người Bà-la-môn. Khi Tôn giả thọ thực xong trở ra, Ngài để bát cho người Bà-la-môn ôm, những người kia thấy ông ta đi ra với Tôn giả, bèn kêu:
- Bạch Tôn giả, xin Ngài ra lệnh cho ông Bà-la-môn trở lại.
- Này các đạo hữu, các ông muốn gì?
- Tên Bà-la-môn ấy đã đánh Ngài, và chúng con muốn xử hắn đích đáng.
- Sao? Ông ấy đánh ta hay đánh các ông?
- Thưa, đánh Ngài.
- Nếu vậy, ông ấy đã xin lỗi ta, các ông về đi.
Tôn giả khuyên các Phật tử, và cho phép ông Bà-la-môn về, Tôn giả trở lại tinh xá.
Các vị Tỳ-kheo hết sức bất bình.
- Thế này là sao? Một người Bà-la-môn đánh Tôn giả Xá-lợi-phất mà Ngài lại đến chính nhà của người ấy thọ thực! Ông ta đánh cả Tôn giả rồi thì còn kính trọng ai nữa? Ông sẽ đánh người này người nọ lung tung cho coi.
Đức Thế Tôn nghe chuyện, bảo các thầy Tỳ-kheo:
- Này các Tỳ-kheo, không có việc người Bà-la-môn đánh Bà-la-môn, chỉ có Bà-la-môn phàm tục đánh vị Bà-la-môn thánh quả. Bởi vị nào đã chứng quả A-na-hàm hoàn toàn dứt trừ hết mọi giận dữ.
Ngài nói kệ:
389Chớ có đập Phạm Chí!
Phạm Chí chớ đập lại!
Xấu thay đập Phạm Chí!
Đập trả lại xấu hơn!
390Đối vị Bà-la-môn,
Đây không lợi ích nhỏ,
Khi ý không ái luyến,
Tâm hại được chặn đứng,
Chỉ khi ấy khổ diệt.
Sāriputtattheravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Na brāhmaṇassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattheraṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiṃ kira ṭhāne sambahulā manussā “aho amhākaṃ, ayyo, khantibalena samannāgato, aññesu akkosantesu vā paharantesu vā kopamattampi natthī”ti therassa guṇe kathayiṃsu. Atheko micchādiṭṭhiko brāhmaṇo “ko esa na kujjhatī”ti pucchi. “Amhākaṃ thero”ti. “Naṃ kujjhāpento na bhavissatī”ti? “Natthetaṃ, brāhmaṇā”ti. “Tena hi ahaṃ naṃ kujjhāpessāmī”ti? “Sace sakkosi, kujjhāpehī”ti. So “hotu, jānissāmissa kattabba”nti theraṃ bhikkhāya paviṭṭhaṃ disvā pacchābhāgena gantvā piṭṭhimajjhe mahantaṃ pāṇippahāramadāsi. Thero “kiṃ nāmeta”nti anoloketvāva gato. Brāhmaṇassa sakalasarīre ḍāho uppajji. So “aho guṇasampanno, ayyo”ti therassa pādamūle nipajjitvā “khamatha me, bhante”ti vatvā “kiṃ eta”nti ca vutte “ahaṃ vīmaṃsanatthāya tumhe pahari”nti āha. “Hotu khamāmi te”ti. “Sace me, bhante, khamatha, mama geheyeva nisīditvā bhikkhaṃ gaṇhathā”ti therassa pattaṃ gaṇhi, theropi pattaṃ adāsi. Brāhmaṇo theraṃ gehaṃ netvā parivisi.
Manussā kujjhitvā “iminā amhākaṃ niraparādho ayyo pahaṭo, daṇḍenapissa mokkho natthi, ettheva naṃ māressāmā”ti leḍḍudaṇḍādihatthā brāhmaṇassa gehadvāre aṭṭhaṃsu. Thero uṭṭhāya gacchanto brāhmaṇassa hatthe pattaṃ adāsi. Manussā taṃ therena saddhiṃ gacchantaṃ disvā, “bhante, tumhākaṃ pattaṃ gahetvā brāhmaṇaṃ nivattethā”ti āhaṃsu. Kiṃ etaṃ upāsakāti? Brāhmaṇena tumhe pahaṭā, mayamassa kattabbaṃ jānissāmāti. Kiṃ pana tumhe iminā pahaṭā, udāhu ahanti? Tumhe, bhanteti. “Maṃ esa paharitvā khamāpesi, gacchatha tumhe”ti manusse uyyojetvā brāhmaṇaṃ nivattāpetvā thero vihārameva gato. Bhikkhū ujjhāyiṃsu “kiṃ nāmetaṃ sāriputtatthero yena brāhmaṇena pahaṭo, tasseva gehe nisīditvā bhikkhaṃ gahetvā āgato. Therassa pahaṭakālato paṭṭhāya idāni so kassa lajjissati, avasese pothento vicarissatī”ti. Satthā āgantvā “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā”ti pucchitvā “imāya nāmā”ti vutte, “bhikkhave, brāhmaṇo brāhmaṇaṃ paharanto nāma natthi, gihibrāhmaṇena pana samaṇabrāhmaṇo pahaṭo bhavissati, kodho nāmesa anāgāmimaggena samugghātaṃ gacchatī”ti vatvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
“Na brāhmaṇassa pahareyya, nāssa muñcetha brāhmaṇo;
Dhī brāhmaṇassa hantāraṃ, tato dhī yassa muñcati.
“Na brāhmaṇassetadakiñci seyyo, yadā nisedho manaso piyehi;
Yato yato hiṃsamano nivattati, tato tato sammatimeva dukkha”nti.
Tattha pahareyyāti “khīṇāsavabrāhmaṇohamasmī”ti jānanto khīṇāsavassa vā aññatarassa vā jātibrāhmaṇassa na pahareyya. Nāssa muñcethāti sopi pahaṭo khīṇāsavabrāhmaṇo assa paharitvā ṭhitassa veraṃ na muñcetha, tasmiṃ kopaṃ na kareyyāti attho. Dhī brāhmaṇassāti khīṇāsavabrāhmaṇassa hantāraṃ garahāmi. Tato dhīti yo pana taṃ paharantaṃ paṭipaharanto tassa upari veraṃ muñcati, taṃ tatopi garahāmiyeva.
Etadakiñci seyyoti yaṃ khīṇāsavassa akkosantaṃ vā apaccakkosanaṃ, paharantaṃ vā appaṭipaharaṇaṃ, etaṃ tassa khīṇāsavabrāhmaṇassa na kiñci seyyo, appamattakaṃ seyyo na hoti, adhimattameva seyyoti attho. Yadā nisedho manaso piyehīti kodhanassa hi kodhuppādova manaso piyo nāma. Kodho hi panesa mātāpitūsupi buddhādīsupi aparajjhati. Tasmā yo assa tehi manaso nisedho kodhavasena uppajjamānassa cittassa niggaho, etaṃ na kiñci seyyoti attho. Hiṃsamanoti kodhamano. So tassa yato yato vatthuto anāgāmimaggena samugghātaṃ gacchanto nivattati. Tato tatoti tato tato vatthuto sakalampi vaṭṭadukkhaṃ nivattatiyevāti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sāriputtattheravatthu sattamaṃ.
XXVI. 7. The Patient subdues the Violent
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
389. No one should strike at a Brahman, nor should a Brahman let fly at his assailant.
Woe be to him that strikes a Brahman! Woe be to that Brahman who lets fly at his assailant!
390. It is no small advantage to a Brahman if he restrain his mind from things that are dear to him;
As fast as the intent to injure declines, so fast indeed does suffering subside.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to Elder Sāriputta.
The story goes that once upon a time several men gathered together at a certain place and rehearsed the noble qualities of the Elder, saying, “Oh, our noble master is endowed with patience to such a degree that even when men abuse him and strike him, he never gets the least bit angry!” Thereupon a certain Brahman who held false views asked, “Who is this that never gets angry?” “Our Elder.” “It must be that nobody ever provoked him to anger.” “That is not the case, Brahman.” “Well then, I will provoke him to anger.” “Provoke him to anger if you can!” “Trust me!” said the Brahman; “I know just what to do to him.”
Just then the Elder entered the city for alms. When the Brahman saw him, he stepped up behind him and struck him a tremendous blow with his fist in the back. “What was that?” said the Elder, and without so much as turning around to look, continued on his way. The fire of remorse sprang up within every part of the Brahman’s body. “Oh, how noble are the qualities with which the Elder is endowed!” exclaimed the Brahman. And prostrating himself at the Elder’s feet, he said, “Pardon me, Reverend Sir.” “What do you mean?” asked the Elder. “I wanted to try your patience and struck you.” “Very well, I pardon you.” “If, Reverend Sir, you are willing to pardon me, hereafter sit and receive your food only in my house.” So saying, the Brahman took the Elder’s bowl, the Elder yielding it willingly, and conducting him to his house, served him with food.
The bystanders were filled with anger. “This fellow,” said they, “struck with his staff our noble Elder, who is free from all offense; he must not be allowed to get away; we will kill him right here and now.” And taking clods of earth and sticks and stones into their hands, they stood waiting at the door of the Brahman’s house. As the Elder rose from his seat to go, he placed his bowl in the hand of the Brahman. When the bystanders saw the Brahman going out with the Elder, they said, “Reverend Sir, order this Brahman who has taken your bowl to turn back.” “What do you mean, lay disciples?” “That Brahman struck you and we are going to do for him after his deserts.” “What do you mean? Did he strike you or me?” “You, Reverend Sir.” “If he struck me, he begged my pardon; go your way.” So saying, he dismissed the bystanders, and permitting the Brahman to turn back, the Elder went back again to the monastery.
The monks were highly offended. “What sort of thing is this!” they exclaimed; “a Brahman struck the Elder Sāriputta a blow, and the Elder straightway went back to the house of the very Brahman who struck him and accepted food at his hands! From the moment he struck the Elder, for whom will he any longer have any respect? He will go about pounding everybody right and left.” At that moment the Teacher drew near. “Monks,” said he, “what is the subject that engages your attention now as you sit here all gathered together?” “This was the subject we were discussing.” Said the Teacher,” Monks, no Brahman ever strikes another Brahman; it must have been a householder-Brahman who struck a monk-Brahman; for when a man attains the Fruit of the Third Path, all anger is utterly destroyed in him.” So saying, he expounded the Law, pronouncing the following Stanzas,
389. No one should strike at a Brahman, nor should a Brahman let fly at his assailant.
Woe be to him that strikes a Brahman! Woe be to that Brahman who lets fly at his assailant!
390. It is no small advantage to a Brahman if he restrain his mind from things that are dear to him;
As fast as the intent to injure declines, so fast indeed does suffering subside.
- Text: N iv. 145-149.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.