Tích Giữ Gìn Ngũ Căn
Pañcabhikkhuvatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 360–361 Kinh Pháp Cú, phẩm Tỷ-kheo, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Lành thay phòng hộ mắt...
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài trú tại Kỳ Viên, liên quan đến năm thầy Tỳ-kheo.
Khi Phật ở tại Kỳ Viên có năm thầy Tỳ-kheo, mỗi thầy tự điều phục một trong năm giác quan. Một hôm, các thầy gặp nhau bàn cãi. Thầy thì nói:
- Chỉ có giác quan của tôi khó điều phục.
Thầy khác cũng nói:
- Chỉ có tôi là người tự chế ngự giác quan khó nhất.
Rốt cuộc các thầy cùng nhau đến bạch Phật:
- Bạch Thế Tôn, mỗi người trong chúng con tự chế ngự một giác quan, và cứ tưởng giác quan mình chế ngự khó hơn hết. Hôm nay chúng con xin Ngài xác định người nào trong chúng con điều phục giác quan khó nhất.
Đức Phật thận trọng tránh không cho biết thầy Tỳ-kheo nào kém hơn các huynh đệ mình. Ngài dạy:
- Này các Tỳ-kheo, tất cả các căn đều khó canh phòng. Nhưng không phải đây là lần đầu các ông thất bại trong việc canh phòng ngũ căn. Trong một kiếp quá khứ, các ông cũng thất bại trong việc kềm chế ngũ căn. Vì các ông không nghe lời khuyên của bậc thiện tri thức nên đã bị hại.
Chuyện quá khứ:
1A. Thành Hoa Thị
Theo lời yêu cầu của năm thầy Tỳ-kheo, đức Phật kể rằng trong một kiếp quá khứ, Ngài là vị lãnh đạo năm ông quan cận thần đi đến thành Hoa Thị để nhận ngôi báu, sau khi toàn thể hoàng tộc vua bị quỷ Dạ xoa hại sạch. Trên đường đi, bọn quỷ Dạ xoa quyến rũ họ bằng đủ mọi âm thanh, hình ảnh, mùi hương, thức ăn ngon và gái đẹp. Bồ tát lúc ấy khôn ngoan không để bị đắm trước và căn dặn năm ông quan chớ bị để quyến rũ. Nhưng họ đều bỏ rơi khí giới đầu hàng trước sức cám dỗ của Dạ xoa, và rốt cuộc bị ám hại. Chỉ riêng Ngài kềm chế được mình, không mềm lòng trước cạm bẫy, không màng đến con quỷ Dạ xoa với vẻ đẹp sắc nước hương trời đeo theo Ngài bén gót, và thẳng tiến an toàn đến thành Hoa Thị, trở thành một vị quốc vương.
Khi nhận lễ đăng quang, ngồi trên ngai vàng dưới chiếc lọng trắng, nhìn lại vẻ uy nghiêm và sự vinh hiển của mình, Ngài tự mình: "Người ta nên sử dụng sức mạnh của ý chí mình". Ngài nói kệ:
Kiên trì tuân phục Hiền Trí,
Lòng can đảm chẳng lung lay,
Khỏi bị Dạ xoa khống chế,
Vì ta không sợ không lo.
Qua cơn hiểm nguy gian khó,
Đến nơi ta được an toàn.
Phật kết luận: "Năm ông quan thuở ấy là các ông, người đến được thành Hoa Thị an toàn và làm vua chính là Ta".
Ngài nói thêm:
- Một Tỳ-kheo cần phải canh phòng cẩn mật tất cả các căn, vì chủ thu hút căn mới thoát được khổ não.
Ngài nói kệ:
360Lành thay, phòng hộ mắt!
Lành thay, phòng hộ tai!
Lành thay, phòng hộ mũi!
Lành thay, phòng hộ lưỡi!
361Lành thay, phòng hộ thân!
Lành thay, phòng hộ lời!
LÀnh thay, phòng hộ ý!
Lành thay, phòng tất cả!
Tỳ- kheo phòng tất cả,
Thoát được mọi khổ đau.
Pañcabhikkhuvatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Cakkhunā saṃvaroti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañca bhikkhū ārabbha kathesi.
Tesu kira ekeko cakkhudvārādīsu pañcasu dvāresu ekekameva rakkhi. Athekadivasaṃ sannipatitvā “ahaṃ durakkhaṃ rakkhāmi, ahaṃ durakkhaṃ rakkhāmī”ti vivaditvā “satthāraṃ pucchitvā imamatthaṃ jānissāmā”ti satthāraṃ upasaṅkamitvā, “bhante, mayaṃ cakkhudvārādīni rakkhantā attano attano rakkhanadvārameva durakkhanti maññāma, ko nu kho amhesu durakkhaṃ rakkhatī”ti pucchiṃsu. Satthā ekaṃ bhikkhumpi anosādetvā, “bhikkhave, sabbāni petāni durakkhāneva, api ca kho pana tumhe na idāneva pañcasu ṭhānesu asaṃvutā, pubbepi asaṃvutā, asaṃvutattāyeva ca paṇḍitānaṃ ovāde avattitvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇitthā”ti vatvā “kadā, bhante”ti tehi yācito atīte takkasilajātakassa vatthuṃ vitthāretvā rakkhasīnaṃ vasena rājakule jīvitakkhayaṃ patte pattābhisekena mahāsattena setacchattassa heṭṭhā rājāsane nisinnena attano sirisampattiṃ oloketvā “vīriyaṃ nāmetaṃ sattehi kattabbamevā”ti udānavasena udānitaṃ –
“Kusalūpadese dhitiyā daḷhāya ca,
Anivattitattābhayabhīrutāya ca;
Na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase,
Sa sotthibhāvo mahatā bhayena me”ti. (jā. 1.1.132) –
Imaṃ gāthaṃ dassetvā “tadāpi tumheva pañca janā takkasilāyaṃ rajjagahaṇatthāya nikkhantaṃ mahāsattaṃ āvudhahatthā parivāretvā maggaṃ gacchantā antarāmagge rakkhasīhi cakkhudvārādivasena upanītesu rūpārammaṇādīsu asaṃvutā paṇḍitassa ovāde avattitvā olīyantā rakkhasīhi khāditā jīvitakkhayaṃ pāpuṇittha. Tesu pana ārammaṇesu susaṃvuto piṭṭhito piṭṭhito anubandhantiṃ devavaṇṇiṃ yakkhiniṃ anādiyitvā sotthinā takkasilaṃ gantvā rajjaṃ patto rājā ahamevā”ti jātakaṃ samodhānetvā, “bhikkhave, bhikkhunā nāma sabbāni dvārāni saṃvaritabbāni. Etāni hi saṃvaranto eva sabbadukkhā pamuccatī”ti vatvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
“Cakkhunā saṃvaro sādhu, sādhu sotena saṃvaro;
Ghānena saṃvaro sādhu, sādhu jivhāya saṃvaro.
“Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;
Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;
Sabbattha saṃvuto bhikkhu, sabbadukkhā pamuccatī”ti.
Tattha cakkhunāti yadā hi bhikkhuno cakkhudvāre rūpārammaṇaṃ āpāthamāgacchati, tadā iṭṭhārammaṇe arajjantassa aniṭṭhārammaṇe adussantassa asamapekkhanena mohaṃ anuppādentassa tasmiṃ dvāre saṃvaro thakanaṃ pidahanaṃ gutti katā nāma hoti. Tassa so evarūpo cakkhunā saṃvaro sādhu. Esa nayo sotadvārādīsupi. Cakkhudvārādīsuyeva pana saṃvaro vā asaṃvaro vā nuppajjati, parato pana javanavīthiyaṃ esa labbhati. Tadā hi asaṃvaro uppajjanto assaddhā akkhanti kosajjaṃ muṭṭhasaccaṃ aññāṇanti akusalavīthiyaṃ ayaṃ pañcavidho labbhati. Saṃvaro uppajjanto saddhā khanti vīriyaṃ sati ñāṇanti kusalavīthiyaṃ ayaṃ pañcavidho labbhati.
Kāyena saṃvaroti ettha pana pasādakāyopi copanakāyopi labbhati. Ubhayampi panetaṃ kāyadvārameva. Tattha pasādadvāre saṃvarāsaṃvaro kathitova. Copanadvārepi taṃvatthukā pāṇātipātaadinnādānakāmesumicchācārā. Tehi pana saddhiṃ akusalavīthiyaṃ uppajjantehi taṃ dvāraṃ asaṃvutaṃ hoti, kusalavīthiyaṃ uppajjantehi pāṇātipātāveramaṇiādīhi saṃvutaṃ. Sādhu vācāyāti etthāpi copanavācāpi vācā. Tāya saddhiṃ uppajjantehi musāvādādīhi taṃ dvāraṃ asaṃvutaṃ hoti, musāvādāveramaṇiādīhi saṃvutaṃ. Manasā saṃvaroti etthāpi javanamanato aññena manena saddhiṃ abhijjhādayo natthi. Manodvāre pana javanakkhaṇe uppajjamānehi abhijjhādīhi taṃ dvāraṃ asaṃvutaṃ hoti, anabhijjhādīhi saṃvutaṃ hoti. Sādhu sabbatthāti tesu cakkhudvārādīsu sabbesupi saṃvaro sādhu. Ettāvatā hi aṭṭha saṃvaradvārāni aṭṭha ca asaṃvaradvārāni kathitāni. Tesu aṭṭhasu asaṃvaradvāresu ṭhito bhikkhu sakalavaṭṭamūlakadukkhato na muccati, saṃvaradvāresu pana ṭhito sabbasmāpi vaṭṭamūlakadukkhā muccati. Tena vuttaṃ – “sabbattha saṃvuto bhikkhu, sabbadukkhā pamuccatī”ti.
Desanāvasāne te pañca bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Pañcabhikkhuvatthu paṭhamaṃ.
XXV. 1. Guard the Doors of the Senses
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
360. Restraint of the eye is good, restraint of the ear is good,
Restraint of the nose is good, restraint of the tongue is good.
361. Restraint of the body is good, restraint of speech is good,
Restraint of the mind is good, restraint in all things is good.
The monk who practices restraint in all things, obtains release from all suffering.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to five monks.
It appears that each of these five monks guarded one of the five doors of the senses. One day they met and began to argue with each other, saying, “It is I who guard the door which is difficult to guard! It is I who guard the door which is difficult to guard!” Finally they said, “We can learn the Truth of this matter by questioning the Teacher.” So they approached the Teacher and asked him the following question, “Reverend Sir, each one of us is guarding one of the five doors of the senses, and each one of us imagines that the particular door which he is guarding is the door of all other doors which is the most difficult to guard. Now we should like to have you tell us which one of us is guarding the door that is the most difficult to guard.”
The Teacher carefully avoided placing anyone of the monks in a position inferior to that of his fellows and said in reply, “Monks, all of these doors are difficult to guard. But this is not the first time you have failed to control yourselves in these five particulars. In a previous state of existence also you failed to exercise restraint over your senses, and because you failed to exercise restraint over your senses, and because you refused to comply with the admonition of wise men, met destruction.” “When was that, Reverend Sir?” asked the five monks.
1 a. Story of the Past: Takkasilā Jātaka
Complying with their request, the Teacher related in detail the Takkasilā Jātaka, telling them how, in the distant past, after the household of a king had been destroyed by ogresses, the Great Being, having received the ceremonial sprinkling of a king, seated on the royal throne under the white parasol, surveying his own majesty and glory, thinking to himself, “Men should exert the power of their will,” breathed forth the following Solemn Utterance:
Because with firm courage I abode steadfast in the admonition of good men, because I showed nor fear nor dread,
Therefore came I not into the power of the ogresses. Through great peril came I to safety.
Having recited this Stanza, the Teacher summarized the Jātaka as follows: “At that time you were the five men who, when the Great Being went forth to take the kingdom of Takkasilā, stood round about him with weapons in your hands, guarding the road. But when, as you journeyed by the way, the ogresses tempted you with objects pleasing to the senses of sight and sound and smell and taste and touch, then you threw off all restraint, then you disregarded the admonitions of the Wise Man, then you yielded to the seductions of the ogresses; and they devoured you, and you were utterly destroyed. The Wise Man who restrained himself and yielded not to their temptations, who paid no attention to the ogress of celestial beauty that followed close upon his heels, and who reached Takkasilā in safety and became king, was I myself.”
Having thus summed up the Jātaka, the Teacher said, “A monk should guard all the doors of the senses, for only by guarding the doors of the senses can he obtain release from all suffering.” So saying, he pronounced the following Stanzas,
360. Restraint of the eye is good, restraint of the ear is good,
Restraint of the nose is good, restraint of the tongue is good.
361. Restraint of the body is good, restraint of speech is good,
Restraint of the mind is good, restraint in all things is good.
The monk who practices restraint in all things, obtains release from all suffering.
- The Story of the Past is a brief outline of Jātaka 96: i. 395-401. The title given to this Jātaka in Fausböll’s edition is Telapatta: but it is referred to, both at Dh. cm. iv. 8317 and at Jātaka, i. 47001 as the Takkasilā Jātaka. Text: N iv. 83-86.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.