Tích Hatthaka Trớ Trêu
Hatthakavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 264–265 Kinh Pháp Cú, phẩm Pháp Trụ, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú câu 264-265)
264. “Na muṇḍakena samaṇo
Abbato alikaṃ bhaṇaṃ
Yechālobhasamāpanno
Samaṇo kiṃbhavissati .”
“Không tự chế, nói láo
Dầu cạo tóc trọc đầu
Ai còn đầy dục ái
Sao được gọi Sa môn.”
265. “Yo ca sameti pāpāni
Aṇuṃ thūlāni sabbaso
Samitattā hi pāpānaṃ
Samaṇo'ti pavucceti .”
“Ai trừ tiệt điều ác
Không luận nhỏ hay lớn
Điều phục được ác pháp
Xứng danh là Sa môn.”
(HT Thích Minh Châu)
Pháp Cú nầy được Đức Bổn Sư thuyết ra khi Ngài ngự tại Jetavana, đề cập đến Hatthaka.
Tương truyền rằng: Mỗi khi tranh luận với ngoại đạo mà đuối lý thì Hatthaka đề nghị rằng:
- Mấy người hãy đến nơi đó, vào giờ đó, rồi chúng ta sẽ tiếp tục bàn cãi với nhau.
Thế rồi, vào giờ đó thầy đến nơi hẹn trước và nói với mọi người rằng:
- Hãy coi đó, nhóm ngoại đạo quá sợ tôi nên không dám đến, thấy chưa. Như vậy, đủ chứng minh rằng họ chịu thua.
Hatthaka dùng cách trớ trêu như vậy mà xử sự với đối phương mỗi lần tranh luận khi bị đuối lý, lẽ ra thì Hatthaka nên nhận mình thua.
Đức Bổn Sư nghe chuyện Hatthaka trớ trêu như thế, bèn cho gọi đến và phán hỏi rằng:
- Nầy Hatthaka ! Nghe nói thầy đã hành động như thế có thật chăng?
- Bạch Ngài! Có thật như vậy.
- Tại sao thầy làm như vậy? Người nói dối như thế, nếu đi đây đi đó với cái đầu trọc thì không xứng danh là bậc Sa môn. Người nào làm yên lặng các ác pháp dầu nhỏ hoặc lớn, người ấy mới thật sự là một Sa môn.
Nói rồi, Đức Bổn Sư thuyết lên kệ ngôn rằng:
264. “Na muṇḍakena samaṇo
Abbato alikaṃ bhaṇaṃ
Yechālobhasamāpanno
Samaṇo kiṃbhavissati .”
265. “Yo ca sameti pāpāni
Aṇuṃ thūlāni sabbaso
Samitattā hi pāpānaṃ
Samaṇo'ti pavucceti .”
“Không tự chế, nói láo
Dầu cạo tóc trọc đầu
Ai còn đầy dục ái
Sao được gọi Sa môn.”
“Ai trừ tiệt điều ác
Không luận nhỏ hay lớn
Điều phục được ác pháp
Xứng danh là Sa môn.”
CHÚ GIẢI:
Muṇḍakena : Chỉ với đầu trọc thôi.
Abbato : Trống rỗng, không có Giới luật và pháp
hành đầu đà chi cả.
Alikaṃ bhaṇaṃ : Nói vọng ngữ trong những cảnh giới thiền chưa đạt đến, lòng còn đầy tham xan, chỉ đạt tới cảnh ái dục thì làm sao gọi là Sa môn.
Sameti : Người nào làm yên lặng các ác pháp, dầu nhỏ hoặc lớn, người ấy mới đáng gọi là Sa môn.
Cuối thời Pháp, nhiều người chứng đắc Thánh Quả, nhất là quả Tu Đà Hườn.
Tên Hatthaka thật đúng thay
Miệng mồm tráo trở tợ bàn tay
Đến nơi hẹn trước người tranh luận
Để nói: “Người thua, sợ đến đây.”
Phật quở: “Tỳ Khưu nghịch lối nầy
Tăng già cả đám chịu nhơ lây
Sa môn phải nói lời chân thật
Đầu trọc không, chưa đủ gọi thầy.”
DỨT TÍCH HATTHAKA TRỚ TRÊU
Hatthakavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Na muṇḍakena samaṇoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto hatthakaṃ ārabbha kathesi.
So kira vādakkhitto “tumhe asukavelāya asukaṭṭhānaṃ nāma āgaccheyyātha, vādaṃ karissāmā”ti vatvā puretarameva tattha gantvā “passatha, titthiyā mama bhayena nāgatā, esova pana nesaṃ parājayo”tiādīni vatvā vādakkhitto aññenaññaṃ paṭicaranto vicarati. Satthā “hatthako kira evaṃ karotī”ti sutvā taṃ pakkosāpetvā “saccaṃ kira tvaṃ, hatthaka, evaṃ karosī”ti pucchitvā “sacca”nti vutte, “kasmā evaṃ karosi? Evarūpañhi musāvādaṃ karonto sīsamuṇḍanādimatteneva samaṇo nāma na hoti. Yo pana aṇūni vā thūlāni vā pāpāni sametvā ṭhito, ayameva samaṇo”ti vatvā imā gāthā abhāsi –
“Na muṇḍakena samaṇo, abbato alikaṃ bhaṇaṃ;
Icchālobhasamāpanno, samaṇo kiṃ bhavissati.
“Yo ca sameti pāpāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso;
Samitattā hi pāpānaṃ, samaṇoti pavuccatī”ti.
Tattha muṇḍakenāti sīsamuṇḍanamattena. Abbatoti sīlavatena ca dhutaṅgavatena ca virahito. Alikaṃ bhaṇanti musāvādaṃ bhaṇanto asampattesu ārammaṇesu icchāya pattesu ca lobhena samannāgato samaṇo nāma kiṃ bhavissati? Sametīti yo ca parittāni vā mahantāni vā pāpāni vūpasameti, so tesaṃ samitattā samaṇoti pavuccatīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Hatthakavatthu chaṭṭhaṃ.
XIX. 6. It is not Tonsure that makes the Monk
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
264-265. No tonsure can make a monk...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to Hatthaka.
The story goes that whenever Hatthaka was defeated in an argument, he would say, “Pray come to such and such a place at such and such a time, and we will resume the discussion.” He would then precede his opponent to the appointed place and say, “See! the heretics are so afraid of me that they dare not meet me; this is a confession of defeat on their part.” This and much else of the same sort he would say. These were the tactics he invariably employed with one opponent after another, whenever he met defeat. The Teacher, hearing that Hatthaka was doing thus and so, sent for him and asked him, “Hatthaka, is the report true that you are doing thus and so?” “It is true,” replied Hatthaka. Then said the Teacher, “Why do you do so? A man who utters such falsehoods has no right to the name of monk merely because he goes about with his head tonsured. But he that conquers sins both small and great, is a monk indeed.” So saying, he pronounced the following Stanzas,
264. No tonsure can make a monk of a man who is undisciplined, who speaks falsehood;
If a man be affected with desire and cupidity, how can he be a monk?
265. But he that overcomes sins both small and great, wholly and entirely,
He is rightly called, from victory over sins, a monk.
- Text: N iii. 390-391.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 4, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.