Tích Thiện Nam Má Ha Ka Lá
Mahākālaupāsakavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 161 Kinh Pháp Cú, phẩm Tự Ngã, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 161)
“Attanā hi kataṃ pāpaṃ,
Atrajaṃ1 attasambhavaṃ;
Abhimatthati dummedhaṃ,
Vajiraṃva’mhayaṃ maṇiṃ.”
“Điều ác tự mình làm,
Tự mình sanh, mình tạo,
Nghiền nát kẻ ngu si,
Như kim cương, ngọc báu.”
(Bản dịch của Ngài H.T. Minh Châu)
Kệ Pháp Cú nầy, Đức Thế Tôn thuyết khi ngự tại
Jetavana Vihāra (Kỳ Viên Tự), đề cập đến Cận sự nam Mahākāḷa (Má Ha Ka Lá) đã đắc quả Tu Đà Hườn.
Tương truyền rằng: Cận sư nam Mahākāḷa đã thọ trì giới Bát quan trai đủ tám ngày trong tháng, mới thức nghe Pháp suốt đêm trong chùa.
Một hôm cũng vào ngày Trai giới, có bọn trộm đạo đã đánh cắp tài sản của một gia tộc nọ, ở gần tịnh xá Kỳ Viên vào lúc ban đêm. Trong khi chúng di chuyển vật trộm đi, gia chủ phát giác được liền báo động, cùng nhau rượt đuổi theo bọn trộm cướp. Chúng quăng bỏ những tang vật rồi bỏ chạy thoát thân. Riêng vị gia chủ vẫn theo truy lùng bọn trộm, chúng chạy tán loạn khắp bốn hướng, có một tên chạy về hướng tịnh xá Kỳ Viên. Atta – Abhimanthati (theo bản Pāḷi của CSCD. / Dhammagiri. India)
Bấy giờ, đêm gần mãn, Cận sự nam Mahākāḷa sau khi nghe Pháp trọn đêm, đã ra bờ hồ súc miệng rửa mặt, tên trộm ấy chạy đến hồ, quăng bỏ túi đồ trước mặt ông Thiện nam rồi bỏ chạy luôn. Những người đuổi theo bọn ăn trộm, chạy trờ tới, thấy tang vật bị lấy cắp, đổ tội cho ông Thiện nam: “Mầy đã khoét vách đột nhập vào nhà chúng ta mà trộm cắp đồ đạc, lại làm bộ đi nghe thuyết pháp.”. Họ túm lấy ông Thiện nam đánh đập ông đến chết rồi vứt xác ông một bên mà trở về nhà.
Sáng sớm, các Tỳ khưu trẻ cùng các Sa di đi ra hồ múc nước, thấy xác ông Thiện nam như thế, bảo nhau rằng:
- Cận sự nam Mahākāḷa nghe Pháp trong tịnh xá suốt cả đêm, nay chết như thế thật là bất ngờ oan uổng quá!
Các Tỳ khưu trình lên Đức Thế Tôn về sự việc nầy. Bậc Đạo Sư đáp rằng:
- Đúng như vậy, nầy các Tỳ khưu! Ông ta chết bất xứng trong kiếp nầy, nhưng lại tương xứng với nghiệp ác đã tạo trong quá khứ.
Chư Tăng cung thỉnh Bậc Đạo Sư thuyết giảng Bổn Sự về tiền nghiệp của Mahākāḷa.
Thuở quá khứ, có một bọn cướp gần bìa rừng, thuộc vùng biên địa của Quốc vương Bārāṇasī, để giữ an toàn cho sơn dân nơi ấy, Đức vua đặt một viên quan trấn giữ nơi bìa rừng, có phận sự đưa người từ bên nầy rừng sang bên kia rừng, hay từ bên kia rừng sang bên nầy rừng.
Một hôm, có chàng thanh niên cùng cô vợ xinh đẹp, khả ái của mình, đánh xe đến nơi bìa rừng ấy. Quan Tổng trấn nhìn thấy giai nhân, bỗng sanh lòng luyến ái, khi người chồng ngỏ ý rằng:
- Xin tướng quân hộ tống chúng tôi qua truông.
- Bây giờ là phi thời rồi, thôi để sáng mai, bản chức sẽ hộ tống ông bà đi sớm!
- Bẩm quan! Bây giờ vẫn còn sớm, xin Ngài hộ tống chúng tôi đi ngay.
- Thôi bạn ạ! Mời hai ông bà trở lại tư dinh của bản chức dùng cơm và nghỉ lại qua đêm.
Tuy không muốn ở lại, nhưng chàng thanh niên cũng đành chịu. Quan Trấn thủ hướng dẫn chàng đánh xe trở lại đồn trấn của mình, ông sắp xếp vật thực cho chàng thanh niên dùng.
Quan Trấn thủ có một viên ngọc quí, ông sai gia nhân lén bỏ vào nơi kín đáo trong xe của khách, rồi đến rạng đông hôm sau, quan cho hô hoán lên rằng: “Hồi hôm, có bọn ăn trộm đã lẻn vào tư dinh.”. Nhưng người nhà của quan lại báo cáo:
- Bẩm quan, bọn ăn trộm đã lấy mất viên Bảo ngọc rồi.
Sau khi bố trí binh lính phòng thủ các cổng làng, quan ra lịnh rằng:
- Hãy lục soát những người từ trong làng đi ra.
Chàng thanh niên cùng vợ đã chuẩn bị đi từ sáng sớm, khi gia nhân của quan Trấn thủ khám xét xe chàng, tìm thấy viên Bảo Ngọc trong xe ấy, ghép tội chàng rằng:
- Ngươi đã đánh cắp viên ngọc nầy rồi toan trốn đi phải chăng?
Chúng liền bắt trói và đánh đập chàng thanh niên, đem trình lên quan Trấn thủ:
- Thưa chủ! Tôi đã bắt được kẻ trộm Bảo Ngọc, chính là gã thanh niên nầy.
- Bản chức là quan Trấn thủ nơi nầy. Bản chức đã tiếp đãi nó trọng hậu, cho nghỉ lại qua đêm trong đồn. Thế mà nó lại liên hệ với bọn cướp, đánh cắp Bảo Ngọc của bản chức như thế. Các ngươi hãy đánh chết nó đi.
Thế là gia nhân của quan Trấn thủ đánh chàng thanh niên cho đến chết, ném xác chàng vào rừng. Quan Trấn thủ chiếm đoạt vợ chàng thanh niên bằng cách như thế. Do ác nghiệp ấy, khi mệnh chung, y bị đọa vào Địa ngục A Tỳ, bị lửa thiêu đốt trong thời gian dài đếm năm không kể xiết, khi thoát khỏi Địa ngục, quả còn sư sót của ác nghiệp ấy, khiến cho y bị đánh chết vô cớ đã một trăm kiếp rồi.
Sau khi thuyết xong tiền tích của Mahākāḷa, Ngài kết luận rằng:
- Nầy các Tỳ khưu, những chúng sanh nầy tự mình đã tạo ác nghiệp như thế, mới bị ác nghiệp nghiền nát trong bốn ác đạo như thế.
Nói rồi, Đức Bổn Sư ngâm kệ rằng:
“Attanā hi kataṃ pāpaṃ,
Atrajaṃ attasambhavaṃ;
Abhimatthati dummedhaṃ,
Vajiraṃva’mhayaṃ maṇiṃ.”
Ác nghiệp do tự mình tạo, tự mình sinh ra, ác
nghiệp làm hại kẻ ngu dễ dàng như kim cang phá hoại bảo thạch.
(Bản dịch của T.K. Trí Đức)
CHÚ GIẢI:
Vajiraṃva’mhayaṃ maṇinti = Vajiraṃva
amhamayaṃ maṇiṃ:
* Bản Kinh Lời Vàng chép là (Vajiraṃ vasmamayaṃ): như kim cang nghiền bảo thạch.
Như trên đã nói, cũng như kim cang nguyên chất đá, do đá sản xuất ra, mà trở lại nghiền nát bảo thạch Ma ni là chỗ gọi là nguồn gốc sanh ra nó thành những mảnh vụn vằn manh mún, hết dùng xài được như thế nào, thì cũng như thế ấy, nghiệp ác tự mình làm, tự mình sanh ra, tự mình sản xuất, nghiền nát, phá hoại kẻ ngu si, vô trí trong bốn đường ác đạo.
Cuối thời Pháp, các Tỳ khưu hiện diện đều đắc Thánh quả, nhất là Tu Đà Hườn quả.
Suốt đêm nghe Pháp ở Kỳ Viên,
Vừa sáng tinh sương bị giết liền,
Xác vứt bên hồ sen trước cổng,
Tăng vào hỏi Phật nghiệp tiền khiên.
Phật bảo: “Thiện nam chết chẳng oan,
Đời xưa trấn ải, ý quyền quan,
Phao vu, giết hiếp người vô tội,
Để chiếm vợ người mượn đưa đàng!”
Kẻ ác tự mình gieo ác nhân,
Tự nhiên ác quả đến ngay thân.
Người ngu ác nghiệp nghiền tan nát,
Như ngọc Kim cương nát bảo trân.
DỨT TÍCH THIỆN NAM MAHĀKĀḶA
Mahākālaupāsakavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Attanā hi kataṃ pāpanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mahākālaṃ nāma sotāpannaupāsakaṃ ārabbha kathesi.
So kira māsassa aṭṭhadivasesu uposathiko hutvā vihāre sabbarattiṃ dhammakathaṃ suṇāti. Atha rattiṃ corā ekasmiṃ gehe sandhiṃ chinditvā bhaṇḍakaṃ gahetvā lohabhājanasaddena pabuddhehi sāmikehi anubaddhā gahitabhaṇḍaṃ chaḍḍetvā palāyiṃsu. Sāmikāpi te anubandhiṃsuyeva, te disā pakkhandiṃsu. Eko pana vihāramaggaṃ gahetvā mahākālassa rattiṃ dhammakathaṃ sutvā pātova pokkharaṇitīre mukhaṃ dhovantassa purato bhaṇḍikaṃ chaḍḍetvā palāyi. Core anubandhitvā āgatamanussā bhaṇḍikaṃ disvā “tvaṃ no gehasandhiṃ chinditvā bhaṇḍikaṃ haritvā dhammaṃ suṇanto viya vicarasī”ti taṃ gahetvā pothetvā māretvā chaḍḍetvā agamiṃsu. Atha naṃ pātova pānīyaghaṭaṃ ādāya gatā daharasāmaṇerā disvā “vihāre dhammakathaṃ sutvā sayitaupāsako ayuttaṃ maraṇaṃ labhatī”ti vatvā satthu ārocesuṃ. Satthā “āma, bhikkhave, imasmiṃ attabhāve kālena appatirūpaṃ maraṇaṃ laddhaṃ, pubbe katakammassa pana tena yuttameva laddha”nti vatvā tehi yācito tassa pubbakammaṃ kathesi –
Atīte kira bārāṇasirañño vijite ekassa paccantagāmassa aṭavimukhe corā paharanti. Rājā aṭavimukhe ekaṃ rājabhaṭaṃ ṭhapesi, so bhatiṃ gahetvā manusse orato pāraṃ neti, pārato oraṃ āneti. Atheko manusso abhirūpaṃ attano bhariyaṃ cūḷayānakaṃ āropetvā taṃ ṭhānaṃ agamāsi. Rājabhaṭo taṃ itthiṃ disvāva sañjātasineho tena “aṭaviṃ no, sāmi, atikkāmehī”ti vuttepi “idāni vikālo, pātova atikkāmessāmī”ti āha. So sakālo, sāmi, idāneva no nehīti. Nivatta, bho, amhākaṃyeva gehe āhāro ca nivāso ca bhavissatīti. So neva nivattituṃ icchi. Itaro purisānaṃ saññaṃ datvā yānakaṃ nivattāpetvā anicchantasseva dvārakoṭṭhake nivāsaṃ datvā āhāraṃ paṭiyādāpesi. Tassa pana gehe ekaṃ maṇiratanaṃ atthi. So taṃ tassa yānakantare pakkhipāpetvā paccūsakāle corānaṃ paviṭṭhasaddaṃ kāresi. Athassa purisā “maṇiratanaṃ, sāmi, corehi haṭa”nti ārocesuṃ. So gāmadvāresu ārakkhaṃ ṭhapetvā “antogāmato nikkhamante vicinathā”ti āha. Itaropi pātova yānakaṃ yojetvā pāyāsi. Athassa yānakaṃ sodhentā attanā ṭhapitaṃ maṇiratanaṃ disvā santajjetvā “tvaṃ maṇiṃ gahetvā palāyasī”ti pothetvā “gahito no, sāmi, coro”ti gāmabhojakassa dassesuṃ. So “bhatakassa vata me gehe nivāsaṃ datvā bhattaṃ dinnaṃ, maṇiṃ gahetvā gato, gaṇhatha naṃ pāpapurisa”nti pothāpetvā māretvā chaḍḍāpesi. Idaṃ tassa pubbakammaṃ. So tato cuto avīcimhi nibbattitvā tattha dīgharattaṃ paccitvā vipākāvasesena attabhāvasate tatheva pothito maraṇaṃ pāpuṇi.
Evaṃ satthā mahākālassa pubbakammaṃ dassetvā, “bhikkhave, evaṃ ime satte attanā katapāpakammameva catūsu apāyesu abhimatthatī”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attajaṃ attasambhavaṃ;
Abhimatthati dummedhaṃ, vajiraṃvasmamayaṃ maṇi”nti.
Tattha vajiraṃvasmamayaṃ maṇinti vajiraṃva asmamayaṃ maṇiṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā pāsāṇamayaṃ pāsāṇasambhavaṃ vajiraṃ tameva asmamayaṃ maṇiṃ attano uṭṭhānaṭṭhānasaṅkhātaṃ pāsāṇamaṇiṃ khāditvā chiddaṃ chiddaṃ khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ katvā aparibhogaṃ karoti, evameva attanā kataṃ attani jātaṃ attasambhavaṃ pāpaṃ dummedhaṃ nippaññaṃ puggalaṃ catūsu apāyesu abhimatthati kantati viddhaṃsetīti.
Desanāvasāne sampattabhikkhū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Mahākālaupāsakavatthu pañcamaṃ.
XII. 5. Killing of Mahā Kāla
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
161. The evil done by self, begotten by self, originating in self,
Grinds a fool even as a diamond grinds a hard jewel.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to a certain lay disciple named Mahā Kāla, who had attained the Fruit of Conversion.
The story goes that on the eighth day of the month Mahā Kāla took upon himself the obligations of Fast-day, and spent the entire night at the monastery listening to the Law, Now during the night some thieves broke into a certain house and began to gather up spoils. The owners, awakened by the rattling of iron vessels, set out in pursuit of the thieves. Finding that they were pursued, the thieves began to throw away what they had stolen, but the owners pursued them all the same. When the pursuers came in sight, the thieves scattered in all directions, one of them taking the road leading to the monastery.
Now early in the morning, Mahā Kāla, who had listened all night long to the preaching of the Law, was bathing his face on the bank of the monastery pool. As the thief came along, he threw his spoils down before Mahā Kāla and then continued his flight. When the men who were pursuing the thieves came up and saw the stolen goods lying before Mahā Kāla, they said to him, “So you are the man who broke into our house and stole our property! Yet here you are acting as though you had been listening to the Law!” And seizing him, they beat him to death, and having thrown his dead body aside, departed.
Early in the morning when the young monks and novices set out from the monastery with water-pots in hand, they discovered the dead body of Mahā Kāla. And straightway they reported the matter to the Teacher, saying, “This lay disciple spent the night at the monastery listening to the Law and met death contrary to his deserts.” The Teacher replied, “It is quite true, monks, that Kāla’s death was quite undeserved, if one considers only the present state of existence. But what he received was in exact conformity with an evil deed he committed in a previous state of existence.” Then, in compliance with a request of the monks, the Teacher related the following
5 a. Story of the Past: The soldier and the man with a beautiful wife
Long, long ago, the story goes, there was a certain frontier village in the country of the king of Benāres, and a forest hard by, and at the entrance to the forest a band of thieves used to lie in wait for travelers. The king accordingly posted one of his soldiers at the entrance to the forest, and for a certain consideration this soldier would escort travelers into the forest and back again.
One day a certain man, accompanied by a beautiful wife, approached the entrance to the forest in a small carriage. When the king’s soldier saw this woman, he fell in love with her. Therefore, when the man said to him, “Sir, escort us through the forest,” the soldier replied, “It is too late now; early in the morning I will escort you through the forest.” But the traveler said, “We are in good season, sir; pray escort us through the forest immediately.” “Sir, you must turn back; you will find food and lodging in our house.” The traveler did not wish to turn back, but the soldier gave a sign to his men, and they turned the carriage around. And in spite of the traveler’s protests, the soldier lodged the man and his wife in the gate-house and caused food to be prepared for them.
Now the soldier had a precious stone in his house, and this he caused to be placed in the traveler’s carriage. When it was daybreak, he caused a sound to be made as though thieves were entering his house. Immediately afterwards his men came and reported to him, “Master, your precious stone has been carried off by thieves.” Thereupon the soldier posted guards at the gates of the village and gave orders to them as follows, “Search everybody who comes out of the village.”
Early in the morning the traveler harnessed his carriage and set out. The soldier’s hirelings stopped the carriage, searched it, and finding concealed therein the very stone which they themselves had placed there, reviled the traveler, saying, “It was you who stole the jewel, and having stolen it, are now running away.” And having beaten the traveler soundly, they brought him before the headman of the village and said to him, “Master, we have caught the thief.” Said the village headman, “After my good friend had lodged him in his house and given him food to eat, he stole his jewel and tried to run away. Take away this wicked fellow.” And he had him beaten to death and his dead body cast away.
This was his deed in a previous state of existence. When he passed out of that state of existence, he was reborn in the Avīci Hell, and after suffering torment in hell for a long period of time, because the fruit of his evil deed was not yet exhausted, he was beaten to death in this manner in a hundred existences. End of Story of the Past.
When the Teacher had thus related the evil deed committed by Mahā Kāla in a previous state of existence, he said, “Monks, it is only the evil which living beings here in the world commit that crushes them in the four states of suffering.” So saying, he pronounced the following Stanza,
161. The evil done by self, begotten by self, originating in self,
Grinds a fool even as a diamond grinds a hard jewel.
- Cf. story xii. 9, and Thera-Gāthā Commentary, cxxi and ccxliv. Text: N iii. 149-152.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 3, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.