Tích Thợ Săn Gặp Thiền Sư
Kokasunakhaluddakavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 125 Kinh Pháp Cú, phẩm Ác, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 125)
“Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,
Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,
Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto.”
“Hại người không ác tâm,
Người thanh tịnh, không uế,
Tội ác đến kẻ ngu,
Như ngược gió tung bụi.”
(Bản dịch của Ngài H.T. Minh Châu)
Kệ Pháp Cú nầy, Đức Bổn Sư đã thuyết khi Ngài ngự tại Kỳ Viên Tự (Jetavana Vihāra), đề cập đến tên thợ săn Kô Ká (Koka).
Tương truyền rằng: Tảng sáng sớm một ngày nọ, tên thợ săn nầy mang cung tên và dắt theo bầy chó săn đi vào rừng. Dọc đường anh ta gặp một Tỳ khưu Đầu đà thường khất thực, đang đi bát, liền nổi giận nói thầm rằng: “Ta gặp đồ xui xẻo, chắc bữa nay sẽ không được chút chi cả!”, rồi anh ta đi luôn.
Còn vị Trưởng lão vào làng khất thực, độ cơm xong, đi trở về chùa. Tên thợ săn đi loanh quanh trong rừng không được chi cả, khi trở về lại gặp vị Trưởng lão. Anh ta đã giận sẵn, càng giận thêm: “Hôm nay vì gặp đồ xui xẻo nầy mà ta đi vào rừng không săn được chút chi cả. Bây giờ trở về lại gặp thứ kỳ đà cản mũi nầy nữa, ta sẽ xuỵt chó cho cắn nó mới được.”. Anh ta ra hiệu lịnh rồi thả chó ra.
Vị Trưởng lão van lơn: “Đừng làm vậy, nầy Thiện nam.”.
Thợ săn đáp: “Hôm nay ta xuất hành bị mi cản mũi mà ta săn không có thịt chi cả. Bây giờ trở về, lại bị mi cản mũi nữa, nên ta phải xuỵt chó cho cắn chết mi đi!”. Nói rồi ông ta thúc giục đàn chó xốc tới.
Vị Trưởng lão lật đật trèo lên một nhánh cây cao khỏi đầu người, ngồi tránh chó. Đàn chó bao vây quanh gốc cây.
Thợ săn Kô Ká đi đến nói:
- Dầu mi có trèo lên cây, mi cũng không thoát khỏi tay ta.
Anh ta bắn một mũi tên vào gót chân vị Trưởng lão. Trưởng lão lại van xin:
- Ông đừng làm vậy.
Thợ săn bất chấp lời van xin của Trưởng lão, cứ tiếp tục bắn tên. Vị Trưởng lão bị trúng tên ở một gót chân, phải rút chân lên và chân kia vẫn phải thòng xuống. Tên thợ săn lại nhắm chân đó buông tên, không đếm xỉa gì đến lời van xin của người tu hành khổ hạnh, tên thợ săn bắn trúng cả hai gót chân của Trưởng lão. Trưởng lão cảm thấy trong mình phát nóng lên như bị lửa đốt. Vì thọ khổ quá mạnh. Trưởng lão không giữ được Chánh niệm, vô ý để rơi chiếc y trên (Uttarasaṅgaṃ), chiếc y rơi xuống ngay đầu gã thợ săn Kô Ká và trùm luôn cả mình anh ta.
Bầy chó tưởng là vị Trưởng lão té xuống, áp lại chui đầu vào chiếc y, kéo lôi chủ mình và cắn xé tận xương. Khi nạn nhân đã chết, đàn chó chui ra đứng ngoài lá y. Khi ấy Trưởng lão bẻ một nhánh cây khô liệng xuống, đàn chó nhìn lên thấy Trưởng lão, biết rằng chúng đã cắn lầm chủ của chúng, liền bỏ chạy vào rừng.
Trưởng lão khởi tâm áy náy: “Tại cái y của ta bao trùm, khiến cho anh ta thọ hại, không biết Giới của ta có còn lành mạnh (Arogaṃ) chăng?”.
Trưởng lão tuột xuống đất, về đảnh lễ Đức Bổn Sư, thuật lại tự sự từ đầu đến cuối rồi hỏi:
- Bạch Ngài, vì lá y của con rơi xuống mà ông thợ săn bị thiệt mạng, không biết Giới của con còn lành mạnh chăng? Không biết Phạm hạnh của con có còn tồn tại chăng?
Sau khi nghe dứt câu chuyện của vị Tỳ khưu, Đức Bổn Sư giải thích rằng:
- Nầy Tỳ khưu, Giới của thầy vẫn còn lành mạnh, Phạm hạnh của thầy vẫn có như thường. Kẻ làm hại người vô tội phải gặp tai họa. Không những bây giờ gã thợ săn bị như thế, mà thời quá khứ sau khi hại những người vô tội, kẻ ấy cũng đã bị thọ hại như thế rồi.
Tiếp theo đó, Đức Bổn Sư thuyết lên Bổn sanh như sau:
Tương truyền rằng: Trong thời quá khứ có một ông y sĩ đi khắp các làng mạc để hành nghề, nhưng không kiếm được việc chi để làm cả, bụng đói, ông đi ra khỏi cổng làng, thấy nhiều đứa trẻ đang chơi thì nghĩ thầm rằng: “Cho rắn cắn mấy đứa nhỏ nầy, rồi cho thuốc chữa, ta sẽ có cơm ăn.”. Ông y sĩ bèn kêu lũ trẻ, chỉ cho chúng thấy một con rắn nằm trong bọng cây, thò đầu ra ngoài: “Nầy các em bé, đây có con cưởng con, hãy bắt lấy nó đi.”.
Khi ấy, có một cậu bé lanh tay, chụp được cổ con rắn, nắm thật chặt, lôi rắn ra ngoài bọng cây. Khi nhận biết đó là con rắn, cậu bé kêu rú lên rồi ném rắn đi. Bất ngờ con rắn rơi ngay trên đầu gã y sĩ đang đứng gần đó. Con rắn quấn quanh cổ ông ta mổ thật mạnh một cái, khiến ông ta chết liền tại chỗ đó. Tên thợ săn chó Kô Ká trong tiền kiếp cũng từng mưu hại người vô tội rồi tự mình đi đến chỗ diệt vong như thế.
Sau khi kể tích xưa, Đức Bổn Sư thuyết pháp chỉ rõ mối liên hệ giữa tiền kiếp và hiện kiếp, rồi Ngài ngâm kệ kết luận rằng:
“Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,
Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,
Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto.”
Đem ác ý xâm phạm đến người không tà vạy, thanh
tịnh vô nhiễm, tội ác sẽ trở lại kẻ ấy, như ngược gió tung bụi.
(Bản dịch của T.K. Trí Đức)
CHÚ GIẢI:
Appaduṭṭhassa: không tội ác đối với tự thân hoặc đối với tất cả chúng sanh.
Narassa: chúng sanh.
Dussati: phạm lỗi, phạm hình luật.
Suddhassa: vô tội, không phạm lỗi.
Posassa: một lời khác để chỉ định chúng sinh như tiếng Narassa ở trên.
Anaṅgaṇassa: vô nhiễm, không phiền não, cấu uế.
Pacceti = Paṭeti: ngược trở lại.
Paṭivātaṃ: Cũng như một người đứng phía dưới
gió mà muốn tung bụi lên phía trên gió, thì tự nhiên bụi tung ra sẽ bay ngược trở lại rơi lên người đó. Khi người nào làm hại một người vô tội chẳng hạn như đánh bằng tay, thì tự nhiên người ngu ác ấy trong hiện kiếp hoặc kiếp vị lại phải thọ khổ, như bị thiêu đốt trong hỏa ngục. Đó là quả dị thục của nghiệp ác đã làm đối với người vô tội, dội ngược lại người làm ác vậy.
Cuối thời Pháp, vị Tỳ khưu ấy chứng đắc quả A La Hán. Tứ chúng thính pháp cũng hưởng được sự lợi ích.
Sáng dắt chó đi, gặp trọc đầu,
Thợ săn tà kiến tự lo âu,
Đến trưa, chẳng được con chi cả,
Về gặp ông sư, quyết trả thù.
Xít chó rượt nà kẻ tu hành,
Sư trèo cây nọ để đào sanh,
Bị tên trúng gót, buông y xuống,
Chó chụp thợ săn, xé nát banh.
Vì mình vô ý hại thợ săn,
Hỏi Phật: Như con có tội chăng?
Phật bảo: Vô tâm thì chẳng tội,
Thợ săn chết bởi hắn làm nhăng!
DỨT TÍCH THỢ SĂN GẶP THIỀN SƯ
Kokasunakhaluddakavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Yo appaduṭṭhassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kokaṃ nāma sunakhaluddakaṃ ārabbha kathesi.
So kira ekadivasaṃ pubbaṇhasamaye dhanuṃ ādāya sunakhaparivuto araññaṃ gacchanto antarāmagge ekaṃ piṇḍāya pavisantaṃ bhikkhuṃ disvā kujjhitvā “kāḷakaṇṇi me diṭṭho, ajja kiñci na labhissāmī”ti cintetvā pakkāmi. Theropi gāme piṇḍāya caritvā katabhattakicco puna vihāraṃ pāyāsi. Itaropi araññe vicaritvā kiñci alabhitvā paccāgacchanto puna theraṃ disvā “ajjāhaṃ imaṃ kāḷakaṇṇiṃ disvā araññaṃ gato kiñci na labhiṃ, idāni me punapi abhimukho jāto, sunakhehi naṃ khādāpessāmī”ti saññaṃ datvā sunakhe vissajjesi. Theropi “mā evaṃ kari upāsakā”ti yāci. So “ajjāhaṃ tava sammukhībhūtattā kiñci nālatthaṃ, punapi me sammukhībhāvamāgatosi, khādāpessāmeva ta”nti vatvā sunakhe uyyojesi. Thero vegena ekaṃ rukkhaṃ abhiruhitvā purisappamāṇe ṭhāne nisīdi. Sunakhā rukkhaṃ parivāresuṃ. Luddako gantvā “rukkhaṃ abhiruhatopi te mokkho natthī”ti taṃ saratuṇḍena pādatale vijjhi. Thero “mā evaṃ karohī”ti taṃ yāciyeva. Itaro tassa yācanaṃ anādiyitvā punappunaṃ vijjhiyeva. Thero ekasmiṃ pādatale vijjhiyamāne taṃ ukkhipitvā dutiyaṃ pādaṃ olambitvā tasmiṃ vijjhiyamāne tampi ukkhipati, evamassa so yācanaṃ anādiyitvāva dvepi pādatalāni vijjhiyeva. Therassa sarīraṃ ukkāhi ādittaṃ viya ahosi. So vedanānuvattiko hutvā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ nāsakkhi, pārutacīvaraṃ bhassantampi na sallakkhesi. Taṃ patamānaṃ kokaṃ sīsato paṭṭhāya parikkhipantameva pati. Sunakhā “thero patito”ti saññāya cīvarantaraṃ pavisitvā attano sāmikaṃ luñjitvā khādantā aṭṭhimattāvasesaṃ kariṃsu. Sunakhā cīvarantarato nikkhamitvā bahi aṭṭhaṃsu.
Atha nesaṃ thero ekaṃ sukkhadaṇḍakaṃ bhañjitvā khipi. Sunakhā theraṃ disvā “sāmikova amhehi khādito”ti ñatvā araññaṃ pavisiṃsu. Thero kukkuccaṃ uppādesi “mama cīvarantaraṃ pavisitvā esa naṭṭho, arogaṃ nu kho me sīla”nti. So rukkhā otaritvā satthu santikaṃ gantvā ādito paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā – “bhante, mama cīvaraṃ nissāya so upāsako naṭṭho, kacci me arogaṃ sīlaṃ, atthi me samaṇabhāvo”ti pucchi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā “bhikkhu arogaṃ te sīlaṃ, atthi te samaṇabhāvo, so appaduṭṭhassa padussitvā vināsaṃ patto, na kevalañca idāneva, atītepi appaduṭṭhānaṃ padussitvā vināsaṃ pattoyevā”ti vatvā tamatthaṃ pakāsento atītaṃ āhari –
Atīte kireko vejjo vejjakammatthāya gāmaṃ vicaritvā kiñci kammaṃ alabhitvā chātajjhatto nikkhamitvā gāmadvāre sambahule kumārake kīḷante disvā “ime sappena ḍaṃsāpetvā tikicchitvā āhāraṃ labhissāmī”ti ekasmiṃ rukkhabile sīsaṃ niharitvā nipannaṃ sappaṃ dassetvā, “ambho, kumārakā eso sāḷikapotako, gaṇhatha na”nti āha. Atheko kumārako sappaṃ gīvāyaṃ daḷhaṃ gahetvā nīharitvā tassa sappabhāvaṃ ñatvā viravanto avidūre ṭhitassa vejjassa matthake khipi. Sappo vejjassa khandhaṭṭhikaṃ parikkhipitvā daḷhaṃ ḍaṃsitvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi, evamesa koko sunakhaluddako pubbepi appaduṭṭhassa padussitvā vināsaṃ pattoyevāti.
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto”ti.
Tattha appaduṭṭhassāti attano vā sabbasattānaṃ vā aduṭṭhassa. Narassāti sattassa. Dussatīti aparajjhati. Suddhassāti niraparādhasseva. Posassāti idampi aparenākārena sattādhivacanameva. Anaṅgaṇassāti nikkilesassa. Paccetīti patieti. Paṭivātanti yathā ekena purisena paṭivāte ṭhitaṃ paharitukāmatāya khitto sukhumo rajoti tameva purisaṃ pacceti, tasseva upari patati, evameva yo puggalo apaduṭṭhassa purisassa pāṇippaharādīni dadanto padussati, tameva bālaṃ diṭṭheva dhamme, samparāye vā nirayādīsu vipaccamānaṃ taṃ pāpaṃ vipākadukkhavasena paccetīti attho.
Desanāvasāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
Kokasunakhaluddakavatthu navamaṃ.
IX. 9. The Hunter who was devoured by his own Dogs
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
125. Whosoever commits offense against the man that is offenseless,
Against the man that is free from impurity and sin,
Unto that very simpleton returns that evil deed again,
Like fine dust tossed against the wind.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Jetavana with reference to the hunter Koka.
The story goes that one day early in the morning, as Koka was on his way to the forest with bow in hand and a pack of hounds trailing after him, he met by the wayside a certain monk entering a village for alms. The sight of the monk angered him. As he continued on his way, he thought to himself, “I have met a Jonah; I shall get nothing to-day.” As for the Elder, when he had made his round of the village and eaten his breakfast, he set out to return to the monastery. Likewise the hunter, who had scoured the forest without bagging any game, set out on his return journey.
Seeing the Elder again, the hunter thought to himself, “Early this morning I met this Jonah, went to the forest, and got nothing; now he bobs up again before my very eyes; I will let my dogs eat him up.” So he gave the word to his dogs and set them on the Elder. As for the Elder, he begged the hunter for mercy, saying, “Do not so, lay disciple, I pray you.” The hunter replied, “Early this morning I met you face to face, and because of you I got nothing in the forest; now you bob up again before my very eyes; I will let my dogs eat you up, and that is all I have to say.” So saying, the hunter set his dogs on the Elder without more ado.
The Elder climbed a certain tree in haste, and settled himself in a fork of the tree a man’s height from the ground; the dogs closed around the tree. The hunter Koka accompanied the dogs to the tree and said to the Elder, “Don’t delude yourself with the thought that you have escaped from my clutches merely by climbing a tree.” And forthwith he pierced the sole of one of the Elder’s feet with the point of an arrow. Again the Elder begged the hunter for mercy, saying, “Do not so, I pray you.” The hunter, however, paid no attention to the Elder’s entreaty, but pierced the sole of the Elder’s foot again and again with the point of the arrow. When the sole of one of the Elder’s feet had been pierced through and through, he drew up the wounded foot and let his other foot hang down; when the sole of that foot had been pierced through and through, he drew that foot up also. When the hunter had thus pierced through and through the soles of both of the Elder’s feet in spite of the Elder’s entreaties, the Elder felt as though his body had been set on fire with torches. So intense was the pain he suffered that he was unable any longer to fix his attention; the robe which he wore as an outer garment dropped from his body, but he did not even notice that it had fallen. When the robe dropped from the Elder’s body, it fell upon the hunter Koka, covering him from head to foot.
“The Elder has fallen out of the tree,” thought the dogs. Forthwith they crept in under the robe, dragged out their own master, and devoured him, leaving only the bare bones. Once out from under the folds of the robe, the dogs stood and waited. The first thing they knew, the Elder broke off a dry stick and threw it at them. The moment the dogs saw the Elder they thought, “We have eaten our own master,” and straightway they scurried off into the forest. The Elder was greatly perplexed and disturbed. Thought he to himself, “The hunter lost his life because my robe fell and covered him; is my innocence still unimpaired?” With this thought in his mind he slipped down from the tree, went to the Teacher, and told him the whole story, beginning at the beginning. “Reverend Sir,” said he, “it was all because of my robe that this hunter lost his life; is my innocence still unimpaired? Am I still a religious?” The Teacher listened to the Elder’s words and replied, “Monk, your innocence is still unimpaired; you are still a religious; it is he who offended against the offenseless that has gone to perdition. Moreover, this is not the first time he has done this very thing. In a previous state of existence also he offended against the offenseless and went to perdition for it.” And when the Teacher had thus spoken, he illustrated the matter further by relating the following
9 a. Story of the Past: Wicked physician, boys, and poisonous snake
The story goes that in times long past a certain physician made the rounds of a village seeking employment for his services. Finding none, and overcome with hunger, he departed from that village. As he passed out of the village gate, he noticed a throng of little boys playing about the gate. As soon as the physician saw them, he thought to himself, “I will let a snake bite these boys, then I will treat their wounds; thus I shall obtain food for myself.” Accordingly he pointed to a snake that lay in the hole of a certain tree with his head thrust out and said to the boys, “Boys, there is a young Sāḷikā bird; catch him.” One of the boys immediately gripped the snake firmly by the neck and dragged him out of his hole. But as soon as he discovered that he had a snake in his hands, he screamed and threw the snake on the head of the physician, who stood close by. The snake coiled about the shoulders of the physician, bit him hard, and then and there killed him.
“Thus,” concluded the Teacher, “in a previous state of existence also this hunter Koka offended against the offenseless and went to perdition for it.” When the Teacher had related this Story of the Past, he joined the connection, and preaching the Law, pronounced the following Stanza,
125. Whosoever commits offense against the man that is offenseless,
Against the man that is free from impurity and sin,
Unto that very simpleton returns that evil deed again,
Like fine dust tossed against the wind.
- Text: N iii. 31-34.
- This story is derived from Jātaka 367: iii. 202-203. Cf. story i. la. The wicked physician and the woman.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 3, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.