Tích Tôn Giả Xá Lợi Phất Bị Mẹ Mắng.
Sāriputtattheravatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 400 Kinh Pháp Cú, phẩm Bà-la-môn, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch.
Bản Việt · Thiền viện Viên Chiếu dịch
Không hận, hết bổn phận ...
Đức Thế Tôn dạy những lời này khi Ngài đang ở tại Trúc Lâm, liên quan đến Tôn giả Xá-lợi-phất.
Khi Phật ở tại tinh xá Trúc Lâm, một hôm ngài Xá-lợi-phất dẫn năm trăm vị Tỳ-kheo đi khất thực và đến trước nhà bà mẹ Ngài trong làng Nàlaka. Bà mẹ mời chư Tăng vào nhà, chuẩn bị chỗ ngồi và trong khi dọn thức ăn cho Tôn giả, bà mắng Ngài:
- Hừm! Đồ ăn mày! Mi lang thang từ nhà này sang nhà nọ để xin cơm thừa canh cặn không được, phải liếm láp cháo dính trên vá, trên muỗng! Vậy mà mi cũng từ bỏ gia tài ức triệu để làm thầy tu. Thiệt nhục nhã cho mẹ mi! Ăn đi!
Và khi dọn thức ăn cho các thầy Tỳ-kheo, bà cũng rủa:
- Mấy người đã rũ rê con ta để làm đầy tớ cho mấy người đây hả? Ăn đi!
Tôn giả Xá-lợi-phất không nói một tiếng, nhận thức ăn, và đi về tinh xá. Khi ngài La-hầu-la đem cơm dâng Phật, đức Thế Tôn hỏi:
- Này La-hầu-la! Hôm nay ngươi đi tới đâu?
- Dạ, đến nhà của bà cô con, bạch Thế Tôn!
- Bà ấy có nói gì với thầy ngươi không?
- Bạch Thế Tôn, bà ấy mắng chửi dữ dội.
- Bà ấy nói những gì?
La-hầu-la kể lại cho đức Phật nghe câu chuyện, và Ngài hỏi:
- Rồi thầy ngươi trả lời ra sao?
- Bạch Thế Tôn, Tôn giả chẳng trả lời gì hết.
Các vị Tỳ-kheo nghe chuyện, bàn tán với nhau:
- Này chư huynh! Cao quý thay đức nhẫn của Tôn giả Xá-lợi-phất! Dù cho mẹ Ngài mắng chửi như thế đó, Ngài chẳng hề giận một chút nào.
Đức Thế Tôn nghe thế bèn dạy:
- Này các Tỳ-kheo, người nào thanh trừ được mọi dục vọng xấu, người ấy không còn sân giận.
Ngài nói kệ:
400Không hận, hết bổn phận,
Trì giới, không tham ái,
Nhiếp phục, thân cuối cùng,
Ta gọi Bà-la-môn.
Sāriputtattheravatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Akkodhananti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto sāriputtattheraṃ ārabbha kathesi.
Tadā kira thero pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ piṇḍāya caranto nālakagāme mātu gharadvāraṃ agamāsi. Atha naṃ sā nisīdāpetvā parivisamānā akkosi – “ambho, ucchiṭṭhakhādaka ucchiṭṭhakañjiyaṃ alabhitvā paragharesu uḷuṅkapiṭṭhena ghaṭṭitakañjiyaṃ paribhuñjituṃ asītikoṭidhanaṃ pahāya pabbajitosi, nāsitamhā tayā, bhuñjāhi dānī”ti. Bhikkhūnampi bhattaṃ dadamānā “tumhehi mama putto attano cūḷupaṭṭhāko kato, idāni bhuñjathā”ti vadeti. Thero bhikkhaṃ gahetvā vihārameva agamāsi. Athāyasmā rāhulo satthāraṃ piṇḍapātena āpucchi. Atha naṃ satthā āha – “rāhula, kahaṃ gamitthā”ti? “Ayyikāya gāmaṃ, bhante”ti. “Kiṃ pana te ayyikāya upajjhāyo vutto”ti? “Ayyikāya me, bhante, upajjhāyo akkuṭṭho”ti. “Kinti vatvā”ti? “Idaṃ nāma, bhante”ti. “Upajjhāyena pana te kiṃ vutta”nti? “Na kiñci, bhante”ti. Taṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, “āvuso, acchariyā vata sāriputtattherassa guṇā, evaṃnāmassa mātari akkosantiyā kodhamattampi nāhosī”ti. Satthā āgantvā “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā”ti pucchitvā “imāya nāmā”ti vutte, “bhikkhave, khīṇāsavā nāma akkodhanāva hontī”ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“Akkodhanaṃ vatavantaṃ, sīlavantaṃ anussadaṃ;
Dantaṃ antimasārīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa”nti.
Tattha vatavantanti dhutavatena, samannāgataṃ catupārisuddhisīlena sīlavantaṃ, taṇhāussadābhāvena anussadaṃ , chaḷindriyadamanena dantaṃ, koṭiyaṃ ṭhitena attabhāvena antimasarīraṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sāriputtattheravatthu sattarasamaṃ.
XXVI. 17. Sāriputta is reviled by his Mother
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
400. He that is free from anger...
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Veḷuvana with reference to Elder Sāriputta.
At that time, so the story goes, the Elder, accompanied by five hundred monks, while making his round for alms in the village of Nalaka, came to the door of his mother’s house. His mother provided him with a seat, and as she served him with food, abused him roundly, saying, “Ho, eater of leavings! Failing to get leavings of sour rice-gruel, you therefore go from house to house among strangers, licking off the back of a ladle such sour rice-gruel as clings to it! And for this you renounced eighty crores of wealth and became a monk! You have ruined me! Eat now!” Likewise when she gave food to the monks, she said, “So you are the men who have made my son your own page-boy! Eat now!” The Elder took the food and returned to the monastery.
Venerable Rāhula invited the Teacher to eat. Said the Teacher, “Rāhula, where did you go?” “To the village where my grandmother lives, Reverend Sir.” “And what did your grandmother say to your preceptor?” “Reverend Sir, my grandmother abused my preceptor roundly.” “What did she say?” “This and that, Reverend Sir.” “And what reply did your preceptor make?” “He made no reply, Reverend Sir.”
When the monks heard this, they began to talk about it in the Hall of Truth. Said they, “Brethren, how wonderful are the qualities of the Elder Sāriputta! Even when his mother abused him in this fashion, he never got a bit angry.” The Teacher drew near and asked the monks, “Monks, what is the subject that engages your attention now as you sit here all gathered together?” “Such and such.” Then said the Teacher, “Monks, they that have rid themselves of the evil passions are free from anger.” So saying, he pronounced the following Stanza,
400. He that is free from anger, he that performs his duties faithfully,
He that keeps the Precepts, he that is free from lust.
He that has subdued himself, he that wears his last body, him I call a Brahman.
- Text: N iv. 164-166.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Thiền viện Viên Chiếu dịch, Tích Truyện Pháp Cú (1995), dịch từ bản Anh Buddhist Legends của E. W. Burlingame; bản số hoá trên BuddhaSasana. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.