Tích Vua Thiện Giác Bị Đất Rút
Suppabuddhasakyavatthu
Tích truyện kể duyên do Đức Phật nói kệ 128 Kinh Pháp Cú, phẩm Ác, theo Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā). Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli.
Bản Việt · Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli
KỆ NGÔN: (Pháp Cú số 128)
“Na antalikkhe na samuddamajjhe,
Na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;
Na vijjate1 so jagatippadeso,
Yatraṭṭhitaṃ1 nappasaheyya maccu.”
“Không trên trời, giữa biển,
Không lánh vào động núi,
Không chỗ nào trên đời,
Trốn khỏi tay thần chết.”
(Bản dịch của Ngài H.T. Minh Châu)
Kệ Pháp Cú nầy, Đức Bổn Sư đã thuyết khi Ngài ngự tại chùa Nigrodha (Ni Câu Luật Đà), đề cập đến Đức vua Thiện Giác (Suppabuddhasakka).
Tương truyền rằng: Đức vua Thiện Giác vì hai lý do sau đây mà đã buộc oan trái với Đức Phật: một là Ngài đã bỏ con gái Đức vua là công chúa Yasodhara (Da Du Đà La) mà ra đi xuất gia, hai là Ngài đã cho con trai Đức vua là Hoàng tử Devadatta (Đề Bà Đạt Đa) xuất gia, cho nên Đức vua căm thù Ngài lắm.
Một ngày nọ, Đức vua có ý nghĩ: “Bây giờ trẫm nhất định không cho Cồ Đàm đi đến chỗ thỉnh bát để thọ thực.”. Đức vua truyền lịnh cho đóng cửa chận đường đi của Đức Thế Tôn, rồi ngồi giữa đường mà uống rượu. Vijjatī - Yatthaṭṭhitaṃ (theo bản Pāḷi của CSCD. / Dhammagiri. India)
Khi Đức Bổn Sư cùng chư Tăng tùy tùng sắp đến chỗ Đức vua gác, có tin báo trước cho Vua Thiện Giác hay rằng “Đức Bổn Sư sắp đến.”.
Đức vua phán: “Hãy đi đón đường nói cho Cồ Đàm biết: Cồ Đàm không phải lớn hơn trẫm! Trẫm sẽ không cho nó đi qua lối nầy!”. Rồi Đức vua cứ ngồi nguyên một chỗ mà lập đi lập lại như thế mãi.
Đức Bổn Sư thấy những người đến xin cậu mình cho phép đi qua đều không được chấp thuận, nên Ngài quay trở về.
Đức vua lại phái một mật thám theo dõi Đức Bổn Sư: “Hãy đi, nghe ngóng lời nói của Sĩ Đạt Ta, rồi trở về phục lịnh.”.
Lúc quay trở về, Đức Bổn Sư mỉm cười. Trưởng lão Ānanda thấy lạ bèn hỏi:
- Bạch Ngài, do nhân duyên nào mà Ngài đã mỉm cười?
Đức Bổn Sư hỏi lại:
- Nầy Ānanda! Thầy đã thấy Vua Thiện Giác rồi chứ?
- Bạch Ngài, con đã thấy.
- Đức vua đã tạo nghiệp rất nặng là dám cản đường một vị Phật như Ta. Từ đây đến bảy ngày, tại chân cầu thang của đền Vua, Đức vua Thiện Giác sẽ bị đất rút.
Nghe được lời tiên tri nầy, mật thám về báo cáo lại với Vua Thiện Giác. Đức vua hỏi:
- Lúc quay trở về, cháu trẫm đã nói những gì? – Mật thám nghe sao thì thuật lại y như vậy.
Nghe dứt những lời báo cáo, Đức vua nghĩ thầm: “Quả thật, cháu của ta chưa hề nói sai trật, hễ nói điều gì là có y điều đó xảy ra. Tuy nhiên, bây giờ đây ta sẽ quở trách Sĩ Đạt Ta về tội nói láo. Quả nhiên, cháu ta đã tiên tri bảy ngày nữa ta sẽ bị đất rút, nó không nói bằng cách mơ hồ mà lại xác quyết rằng ta sẽ bị đất rút ngay chân cầu thang của vương cung. Kể từ bây giờ trở đi, ta sẽ không đặt chân đến đó, và sau khi khỏi bị đất rút tại nơi đó, ta sẽ quở nó về tội nói láo!”.
Đức vua cho mang tất cả đồ vật nhu dụng của mình lên tầng lầu thứ bảy, khiến dẹp cầu thang rồi đóng cửa cái lại. Tại mỗi cửa của mỗi tầng lầu, Đức vua bố trí hai người lực sĩ đứng canh và dặn họ: “Nếu thầy trẫm dể duôi muốn đi xuống lầu, hai người hãy ngăn cản lại!”. Nói rồi, Đức vua ngự tọa trong tư phòng trên chót tầng lầu thứ bảy.
Đức Bổn Sư nghe được câu chuyện nầy thì phán rằng:
- Nầy các Tỳ khưu, dầu Đức vua Thiện Giác không ngồi trên đỉnh thượng của tòa lầu bảy từng mà lên ngồi giữa hư không, hoặc đáp thuyền ra giữa biển lớn, hoặc là vào ngồi trong hang núi cũng mặc. Lời Chư Phật không bao giờ lưỡng ước, y như lời của Ta đã tiên tri, Đức vua sẽ bị đất rút ngay tại chỗ mà Ta đã nói.
Nói rồi Đức Thế Tôn thuyết pháp và ngâm kệ rằng:
“Na antalikkhe na samuddamajjhe,
Na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;
Na vijjate so jagatippadeso,
Yatraṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu.”
Chẳng phải bay lên không trung, chẳng phải lặn
xuống đáy bể sâu, chẳng phải chui vào hang sâu núi thẳm, dù tìm khắp thế gian nầy, chẳng có nơi nào trốn khỏi Tử thần.
(Bản dịch của Ngài T.K Trí Đức)
CHÚ GIẢI:
Nappasaheyya maccu: Khắp trên mặt địa cầu, không có một chỗ nào, dầu nhỏ bằng sợt tóc mà ta có thể nói: “Đứng tại đây tử thần sẽ không áp đảo mình được.”.
Ba câu trên đồng nghĩa với các câu ở bài kệ trước.
Cuối thời Pháp, nhiều vị Tỳ khưu chứng đắc Thánh quả, nhất là quả Tu Đà Hườn.
Đến ngày thứ bảy, thời hạn ngăn cấm con đường đi bát của Đức Bổn Sư đã mãn. Bên dưới tòa lầu, con ngựa báu mang tên Maṅgala (Hạnh Phúc) của Vua Thiện Giác sanh chứng bất kham, cứ đá mãi vào tường vách.
Đức vua ngồi trên lầu, nghe tiếng động, hỏi quan hầu:
- Cái gì thế?
- Tâu hoàng thượng, con ngựa Maṅgala sanh chứng!
Con ngựa nầy không ai chế ngự nổi, chỉ có thấy mặt Đức vua Thiện Giác thì nó mới chịu đứng yên. Khi ấy, Đức vua muốn xuống lầu để bắt con ngựa, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đi ra đến ngạch cửa, hai cánh cửa tự động mở hoác ra, thành Đức vua lại đứng ngay đầu cầu thang. Hai lực sĩ đứng gác liền nắm cổ Đức vua ném xuống tầng dưới. Cùng một cách như thế, cả bảy từng cửa đều tự động mở ra, các đầu cầu thang cũng lần lượt hiện ra trước mặt Đức vua và ở mỗi từng, hai người lực sĩ đều nắm cổ Đức vua mà ném xuống phía dưới. Thế rồi, khi Đức vua tuột xuống đến chân cầu thang ở dưới tòa vương cung, mặt đất liền nứt ra một khoảng lớn thâu hút Đức vua. Đức vua băng hà sanh vào Địa ngục A tỳ.
Đức vua giận Phật bỏ con mình,
Bắc ghế ra ngồi giữa lộ trình,
Cản Phật không cho qua lấy bát,
Phật cười, quay lại, chỉ làm thinh!
Trưởng lão A Nan Đa bạch rằng:
“Ngài cười có ý nghĩa chi chăng?”
“Đến ngày thứ bảy thì Vua chết,
Đất sụp, chôn Ngài dưới cuối thang.”.
Quả nhiên Đức Phật nói không sai!
Tránh được tử thần chẳng có ai,
Dưới biển, trên trời, trong động đá,
Không nơi ẩn úp sống dằng dai.
DỨT TÍCH VUA THIỆN GIÁC BỊ ĐẤT RÚT
Suppabuddhasakyavatthu
Bản Pāli · Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka
Na antalikkheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā nigrodhārāme viharanto suppabuddhaṃ sakkaṃ ārabbha kathesi.
So kira “ayaṃ mama dhītaraṃ chaḍḍetvā nikkhanto ca, mama puttaṃ pabbājetvā tassa veriṭṭhāne ṭhito cā”ti imehi dvīhi kāraṇehi satthari āghātaṃ bandhitvā ekadivasaṃ “na dānissa nimantanaṭṭhānaṃ gantvā bhuñjituṃ dassāmī”ti gamanamaggaṃ pidahitvā antaravīthiyaṃ suraṃ pivanto nisīdi. Athassa satthari bhikkhusaṅghaparivute taṃ ṭhānaṃ āgate “satthā āgato”ti ārocesuṃ. So āha – “purato gacchāti tassa vadetha, nāyaṃ mayā mahallakataro, nāssa maggaṃ dassāmī”ti punappunaṃ vuccamānopi tatheva vatvā nisīdi. Satthā mātulassa santikā maggaṃ alabhitvā tato nivatti. Sopi ekaṃ carapurisaṃ pesesi “gaccha, tassa kathaṃ sutvā ehī”ti. Satthāpi nivattanto sitaṃ katvā ānandattherena “ko nu kho, bhante, sitassa pātukammassa paccayo”ti puṭṭho āha – “passasi, ānanda, suppabuddha”nti. Passāmi, bhanteti. Bhāriyaṃ tena kammaṃ kataṃ mādisassa buddhassa maggaṃ adentena, ito sattame divase heṭṭhāpāsāde sopānapādamūle pathaviṃ pavisissatīti. Carapuriso taṃ kathaṃ sutvā suppabuddhassa santikaṃ gantvā “kiṃ mama bhāgineyyena nivattantena vutta”nti puṭṭho yathāsutaṃ ārocesi. So tassa vacanaṃ sutvā “na dāni mama bhāgineyyassa kathāya doso atthi, addhā yaṃ so vadati, taṃ tatheva hoti. Evaṃ santepi naṃ idāni musāvādena niggaṇhissāmi. So hi maṃ ‘sattame divase pathaviṃ pavisissatī’ti aniyamena avatvā ‘heṭṭhāpāsāde sopānapādamūle pathaviṃ pavisissatī”’ti āha. “Ito dāni paṭṭhāyāhaṃ taṃ ṭhānaṃ na gamissāmi, atha naṃ tasmiṃ ṭhāne pathaviṃ apavisitvā musāvādena niggaṇhissāmī”ti attano upabhogajātaṃ sabbaṃ sattabhūmikapāsādassa upari āropetvā sopānaṃ harāpetvā dvāraṃ pidahāpetvā ekekasmiṃ dvāre dve dve malle ṭhapetvā “sacāhaṃ pamādena heṭṭhā orohitukāmo homi, nivāreyyātha ma”nti vatvā sattame pāsādatale sirigabbhe nisīdi. Satthā taṃ pavattiṃ sutvā, “bhikkhave, suppabuddho na kevalaṃ pāsādatale vehāsaṃ uppatitvā ākāse vā nisīdatu, nāvāya vā samuddaṃ pakkhandatu, pabbatantaraṃ vā pavisatu, buddhānaṃ kathāya dvidhābhāvo nāma natthi, mayā vuttaṭṭhāneyeva so pathaviṃ pavisissatī”ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;
Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhitaṃ nappasaheyya maccū”ti.
Tattha yattha ṭhitaṃ nappasaheyya, maccūti yasmiṃ padese ṭhitaṃ maraṇaṃ nappasaheyya nābhibhaveyya, kesaggamattopi pathavippadeso natthi. Sesaṃ purimasadisamevāti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sattame divase satthu bhikkhācāramaggassa niruddhavelāya heṭṭhāpāsāde suppabuddhassa maṅgalasso uddāmo hutvā taṃ taṃ bhittiṃ pahari. So upari nisinnovassa saddaṃ sutvā “kimeta”nti pucchi. “Maṅgalasso uddāmo”ti. So panasso suppabuddhaṃ disvāva sannisīdati. Atha naṃ so gaṇhitukāmo hutvā nisinnaṭṭhānā uṭṭhāya dvārābhimukho ahosi, dvārāni sayameva vivaṭāni, sopānaṃ sakaṭṭhāneyeva ṭhitaṃ. Dvāre ṭhitā mallā taṃ gīvāyaṃ gahetvā heṭṭhābhimukhaṃ khipiṃsu. Etenupāyena sattasupi talesu dvārāni sayameva vivaṭāni, sopānāni yathāṭhāne ṭhitāni. Tattha tattha mallā taṃ gīvāyameva gahetvā heṭṭhābhimukhaṃ khipiṃsu. Atha naṃ heṭṭhāpāsāde sopānapādamūlaṃ sampattameva mahāpathavī vivaramānā bhijjitvā sampaṭicchi, so gantvā avīcimhi nibbattīti.
Suppabuddhasakyavatthu dvādasamaṃ.
Pāpavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Navamo vaggo.
IX. 12. Suppabuddha Insults the Teacher
Bản Anh · E. W. Burlingame, Buddhist Legends (1921)
128. Neither in the heaven above, nor in the depths of the sea,
Nor in a cavern of the mountains, should one there enter;
Nowhere on the earth can the place be found
Where, if a man abide, Death would not overpower him.
This religious instruction was given by the Teacher while he was in residence at Nigrodha Monastery with reference to Suppabuddha the Sākiya.
The story goes that Suppabuddha the Sākiya took offense at the Teacher because the latter renounced his daughter and retired from the world, and because, after receiving his son into the Order, he assumed a hostile attitude towards him. So one day he said to himself, “I will not permit the Teacher to go where he has been invited and partake of food.” Accordingly he seated himself in the street, drinking strong drink, and blocking the Teacher’s way. When the Teacher with his retinue of monks arrived at the spot in the street where sat Suppabuddha the Sakyan, they said to the latter, “The Teacher is come nigh.” Suppabuddha replied, “Tell him to go on his way; he is no older than I am. I will not make way for him.” Although announcement of the Teacher’s arrival was repeated several times to Suppabuddha the Sakyan, he invariably made the same answer and sat in the street just the same. Since his uncle refused to make way for him, the Teacher turned back. Suppabuddha the Sakyan sent a spy, saying to him, “Go listen to what the Teacher says and come back and tell me.”
As the Teacher returned on his way, he smiled. Thereupon the Elder Ānanda asked him, “Reverend Sir, why do you smile?” The Teacher replied, “Ānanda, just look at Suppabuddha the Sakyan.” “I see him, Reverend Sir.” “He has committed a grievous sin in refusing to make way for a Buddha like me. Seven days hence, on the ground floor of his palace, at the foot of the stairway, he will be swallowed up by the earth.” The spy heard these words and immediately hurried to Suppabuddha the Sakyan. Said the latter, “What did my nephew say, as he returned on his way?” The spy told his master just what he had heard. When Suppabuddha the Sakyan heard the words which his nephew had spoken, he said, “There is no immediate danger to me in the words which my nephew has spoken. To be sure, whatever he says will be fulfilled to the letter; but even so I will yet prove him to be a liar. He did not say unqualifiedly, ‘On the seventh day he will be swallowed up by the earth.’ What he said was, ‘On the ground floor of the palace at the foot of the stairway he will be swallowed up by the earth.’ Henceforth, therefore, I will not go to that particular place; and by not being swallowed up by the earth at that particular spot, I will prove him to be a liar.”
Accordingly Suppabuddha the Sakyan had all of his household goods carried to the topmost floor of his seven-storied palace, had the stairway removed, had the door closed and barred, and stationed two strong men at each and every door. Said he to these strong men, “If I forget myself and start to come down, you are to make me go back.” And having so said, he sat down in an apartment of royal splendor on the seventh floor of his palace. When the Teacher heard what he had done, he said, “Monks, let not Suppabuddha be content with ascending to the topmost floor of his palace; let him soar aloft and sit in the air, or let him put to sea in a boat, or let him enter into the bowels of a mountain; there is no equivocation in the words of the Buddhas; he will enter the earth precisely where I said he would.” And when he had thus spoken, he expounded the Law by pronouncing the following Stanza,
128. Neither in the heaven above, nor in the depths of the sea,
Nor in a cavern of the mountains, should one there enter;
Nowhere on the earth can the place be found
Where, if a man abide, Death would not overpower him.
On the seventh day after the Teacher had been prevented from continuing his alms-pilgrimage, a state charger belonging to Suppabuddha broke loose on the ground floor of the palace, and ran about kicking first this wall and then that. Suppabuddha, although sitting on the topmost floor, heard the noise and asked what was the trouble. “Your state charger has broken loose,” was the answer. When the horse saw Suppabuddha, he immediately quieted down. Suppabuddha, desiring to catch him, arose from the seat where he had been sitting and started towards the door. Precisely at that moment the doors opened of their own accord, the stairway returned to its proper place, and the strong men who were posted at the door seized him by the neck and threw him down. In the same way the doors on all seven floors opened of their own accord, the stairways returned to their proper places, and the strong men who were posted at the doors seized him by the neck and threw him down. When he landed at the bottom of the stairway on the ground floor, at that moment the great earth opened and split apart and swallowed him up, and he descended therein and was reborn in the Avīci Hell.
- Cf. Hardy, Manual of Buddhism, pp. 351-352. Text: N iii. 44-47.
Biên tập trang: Tuệ Minh
Nguồn trích dẫn
- Bản Việt: Trưởng lão Pháp Minh dịch từ Pāli, Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā), quyển 3, NXB Tôn Giáo, 2011; bản số hoá trên theravada.vn. Chép nguyên văn bản dịch, chỉ trình bày lại cho dễ đọc.
- Bản Pāli: Dhammapada-aṭṭhakathā, Chaṭṭhasaṅgāyana Tipiṭaka, Viện Nghiên cứu Vipassana (VRI), tipitaka.org.
- Bản Anh: Eugene Watson Burlingame dịch, Buddhist Legends, Harvard Oriental Series 28–30, 1921 (thuộc phạm vi công cộng); bản số hoá do Ānandajoti Bhikkhu hiệu đính, ancient-buddhist-texts.net.
- Bản dịch tiếng Việt thuộc quyền của dịch giả và nơi ấn hành, được đăng để học Pháp, không thu phí. Nếu chủ sở hữu bản quyền yêu cầu, xin liên hệ Hoan Hỉ (0902 332 970) để chúng tôi điều chỉnh ngay.