Aṅgulimāla: từ kẻ sát nhân đến bậc A-la-hán

Con đường không ai dám đi

Kinh mở đầu bằng những dòng nặng nề: ở xứ của vua Pasenadi nước Kosala có tên cướp Aṅgulimāla (Ương-quật-ma-la), hung bạo, tay vấy máu, không chút thương xót chúng sinh; hắn giết người rồi lấy ngón tay làm vòng đeo (MN 86, đoạn 2.1–2.3). Một hôm, sau bữa ăn, Đức Phật đi về phía con đường ấy. Những người chăn bò, nông dân, khách đi đường ba lần can ngăn: người ta phải đi thành nhóm mười, hai mươi, năm mươi người mà vẫn bị giết. Đức Phật im lặng đi tiếp (đoạn 3.3–4.1).

Aṅgulimāla cầm gươm đuổi theo, nhưng dù cố hết sức vẫn không đuổi kịp một vị Sa-môn đang đi bình thường. Hắn đứng lại, gọi lớn: “Dừng lại, dừng lại, Sa-môn!” Đức Phật đáp:

—Ta đã đứng rồi, này Angulimala! Và ngươi hãy đứng lại!

Trung Bộ 86, đoạn 5.9

Hắn hỏi vì sao người đang đi lại nói đã dừng. Đức Phật nói bằng kệ: “Ta đã dừng mãi mãi, đã buông bỏ gậy gộc với mọi chúng sinh; còn ngươi không tự chế với các loài, vì thế Ta đã dừng, còn ngươi chưa dừng” (đoạn 6.6–6.9). Aṅgulimāla ném gươm và vũ khí xuống vực, đảnh lễ dưới chân Đức Phật và xin xuất gia. Đức Phật nói: “Hãy đến, Tỷ-kheo” (đoạn 6.14–6.20).

Vị vua mang năm trăm kỵ binh

Vua Pasenadi kéo quân đến Kỳ Viên để bắt tên cướp. Đức Phật hỏi: nếu vua thấy Aṅgulimāla đã cạo tóc, đắp y, không sát sinh, không trộm cắp, không nói dối, giữ giới hạnh, vua sẽ làm gì? Vua đáp sẽ đảnh lễ và cúng dường, nhưng không tin một kẻ ác như vậy lại có thể thay đổi (đoạn 11.1–11.3). Đức Phật chỉ tay: “Đại vương, đây là Aṅgulimāla.” Vua sợ dựng tóc gáy, rồi bình tâm lại, và nói một câu đáng nhớ: “Điều chúng con không chế ngự được bằng gậy, bằng gươm, Đức Thế Tôn đã chế ngự không cần gậy, không cần gươm” (đoạn 12.3–12.4, 13.7).

Lời nguyện cho người sản phụ

Một hôm đi khất thực, Ngài thấy một phụ nữ sinh khó, đau đớn, và khởi lòng thương: “Than ôi, chúng sinh thật khổ!” (đoạn 14.2–14.5). Đức Phật bảo Ngài đến nói một lời chân thật. Ngài thưa rằng mình đã cố ý giết nhiều sinh mạng, nói vậy là nói dối (đoạn 15.3–15.4). Đức Phật sửa lại:

—Vậy thì, này Angulimala, Ông hãy đi đến Sāvatthi, sau khi đến hãy nói với người đàn bà ấy như sau: “Này Bà chị, vì rằng tôi từ khi được Thánh sanh đến này chưa bao giờ cố ý giết hại mạng sống của chúng sanh, mong rằng với sự thật ấy, bà được an toàn và sanh đẻ được an toàn!”

Trung Bộ 86, đoạn 15.6

Người mẹ và đứa bé được an toàn (đoạn 15.9). Theo truyền thống các nước Nam truyền, câu này vẫn được tụng như một bài kinh hộ trì cho sản phụ. Chi tiết “sinh ra trong dòng Thánh” rất tinh tế: Đức Phật không bắt Ngài nói dối về quá khứ, mà chỉ ra một sự tái sinh có thật về mặt đạo đức.

Nghiệp cũ vẫn cho quả

Không lâu sau, Ngài Aṅgulimāla sống độc cư, tinh cần, và chứng quả A-la-hán (đoạn 16.1–16.3). Nhưng một ngày đi khất thực, người ta ném đá, ném gậy vào Ngài; Ngài về với đầu vỡ, máu chảy, bát bể, y rách. Đức Phật nói: “Hãy kham nhẫn, này Bà-la-môn, hãy kham nhẫn. Quả của nghiệp mà lẽ ra con phải chịu trong địa ngục nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều nghìn năm, nay con đang chịu ngay trong đời này” (đoạn 17.6–17.7).

Đây là chỗ bài kinh rất thật. Không có phép màu xóa nghiệp. Nhưng cũng không có số phận định sẵn: một người đã chọn lại, thì cách người ấy đón nhận quả cũ cũng khác. Bài Nghiệp là gì, có phải số mệnh và Kinh Thể Nhập (AN 6.63), nơi Đức Phật nói tác ý chính là nghiệp, giúp hiểu thêm điểm này.

Như vầng trăng ra khỏi mây

Trong niềm an lạc giải thoát, Ngài nói lên những câu kệ: “Ai trước kia phóng dật, sau không phóng dật nữa, người ấy soi sáng thế gian này, như vầng trăng thoát khỏi mây. Ai đã làm nghiệp ác mà được nghiệp thiện che lấp, người ấy soi sáng thế gian này, như vầng trăng thoát khỏi mây” (đoạn 18.3–18.10). Hai bài kệ ấy cũng có trong Pháp Cú (kệ 172–173). Ngài còn nói: “Tên tôi là Ahiṃsaka, Vô Hại, dù trước kia tôi là kẻ làm hại; hôm nay tôi mang đúng tên mình, vì không còn làm hại ai” (đoạn 18.35–18.38).

Có lẽ bạn biết một người từng sai lầm lớn: nghiện ngập, bạo lực, hay phạm pháp, rồi thật lòng làm lại. Câu chuyện Aṅgulimāla không bảo ta quên điều họ đã làm, mà nhắc ta đừng đóng cánh cửa trước một người đang đi về phía ánh sáng.

Một gợi ý nhỏ

Tối nay, bạn thử nghĩ đến một thói quen chưa tốt mà mình vẫn “đang chạy theo”. Thì thầm câu “Ta đã dừng” và xem điều gì cần dừng lại ngay hôm nay. Khi gặp lại người từng làm mình tổn thương mà nay đã khác, hãy cho họ một lời chào. Kệ Pháp Cú phẩm Không Phóng Dật là bạn đồng hành tốt cho việc ấy.