Bố thí vô úy là gì? Cho đi sự không sợ hãi theo kinh Nikāya

Tên gọi vô úy thí từ đâu mà có

Nhiều bạn đọc quen với cách phân loại ba loại bố thí, gồm thí tài là cho tiền của và vật chất, thí pháp là cho pháp, và vô úy thí là cho sự không sợ hãi. Cách phân loại này rất phổ biến trong đời sống Phật giáo Việt Nam, và nhiều người dùng nó như một khung tổng quát để nói về mọi việc cho đi. Bài này nói thẳng rằng kinh Nikāya không dùng ba cụm thí tài, thí pháp và vô úy thí thành một bộ ba. Kinh Nikāya nói đến ý cho sự không sợ hãi ở một chỗ khác, trong Kinh Nguồn Phước, bằng ngôn ngữ của việc giữ giới.

Việc phân biệt này không nhằm hạ thấp cách gọi quen thuộc của bạn. Cách gọi ba loại vẫn hữu ích để bạn hình dung các hình thức cho đi trong đời sống. Bài này chỉ giúp bạn hiểu rằng khi bạn muốn biết kinh Nikāya nói gì, bạn cần tìm đúng chỗ kinh Nikāya nói, thay vì áp một khung phân loại về sau vào kinh rồi xem khung ấy như lời kinh. Phần tiếp theo trình bày chính chỗ kinh Nikāya nói về việc cho sự không sợ hãi.

Năm điều giữ giới là năm đại bố thí

Trong Kinh Nguồn Phước, kinh ghi như sau. “Này các Tỷ-kheo, có năm bố thí này, là đại bố thí, được biết là tối sơ, được biết là lâu ngày, được biết là truyền thống cổ xưa, trước không tạp loạn, hiện tại không tạp loạn, tương lai không tạp loạn, không bị những Sa-môn, những Bà-la-môn có trí khinh thường.” (AN 8.39:3.3; Pāli: Pañcimāni, bhikkhave, dānāni mahādānāni aggaññāni rattaññāni vaṁsaññāni porāṇāni asaṅkiṇṇāni asaṅkiṇṇapubbāni, na saṅkiyanti na saṅkiyissanti, appaṭikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi) Theo cách đọc của người viết, lời khẳng định này đảo ngược suy nghĩ thường tình cho rằng bố thí chỉ là việc cho tiền của. Trong kinh này, việc giữ giới, tức không làm những điều gây hại cho người khác, được gọi là đại bố thí, và được xem là truyền thống cổ xưa.

Năm điều giữ giới mà kinh nói đến (tóm ý, đoạn 3.2–3.5, 7.1) là năm giới quen thuộc của người tại gia, gồm không sát sanh, không lấy của không cho, không tà hạnh trong các dục, không nói dối, và không đắm say rượu men và rượu nấu. Theo cách đọc của người viết, kinh không trình bày năm điều này như những điều cấm khô khan, mà trình bày chúng như những món quà lớn mà người giữ giới tặng cho mọi người xung quanh.

Cho không sợ hãi qua việc từ bỏ sát sanh

Trong năm điều giữ giới, kinh lấy việc từ bỏ sát sanh làm ví dụ đầu tiên và rõ ràng nhất cho ý cho sự không sợ hãi. Kinh ghi như sau. “Này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử từ bỏ sát sanh, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh; sau khi cho vô lượng chúng sanh, không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẻ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại.” (AN 8.39:3.6–3.7; Pāli: Pāṇātipātā paṭivirato, bhikkhave, ariyasāvako aparimāṇānaṁ sattānaṁ abhayaṁ deti, averaṁ deti, abyābajjhaṁ deti. Aparimāṇānaṁ sattānaṁ abhayaṁ datvā averaṁ datvā abyābajjhaṁ datvā aparimāṇassa abhayassa averassa abyābajjhassa bhāgī hoti) Theo cách đọc của người viết, câu kinh này giải thích vì sao giữ giới lại được gọi là bố thí. Khi bạn không giết hại, bạn đang cho vô lượng chúng sanh một điều mà tiền của không mua được, đó là sự không sợ hãi, sự không hận thù và sự không bị hại. Và khi bạn đã cho đi những điều ấy, bạn cũng được san sẻ lại chính những điều ấy, vì bạn sống trong một đời sống mà người khác không phải sợ hãi bạn.

Điểm này giúp bạn hiểu đúng chữ vô úy trong kinh Nikāya. Theo cách đọc của người viết, vô úy ở đây không phải là một năng lực đặc biệt mà bạn ban cho người khác bằng một nghi thức, và cũng không phải là lời hứa rằng người nhận sẽ không bao giờ gặp nguy hiểm. Vô úy ở đây là kết quả trực tiếp của việc bạn không làm hại, vì khi bạn không làm hại thì người khác không phải sợ bạn, và bạn cũng không phải sống trong hận thù.

Năm điều đều làm được trong đời thường

Một điểm nữa khiến Kinh Nguồn Phước gần gũi với đời sống tại gia là cả năm điều giữ giới đều là những việc bạn có thể làm mỗi ngày, không cần phải có nhiều tiền của hay địa vị đặc biệt. Kinh nêu điều thứ năm như sau. “Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận đắm say rượu men, rượu nấu, từ bỏ đắm say rượu men, rượu nấu.” (AN 8.39:7.1; Pāli: surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṁ pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti) Theo cách đọc của người viết, câu kinh này cho thấy giữ giới không phải là việc của riêng người xuất gia, mà là việc của bất cứ ai muốn sống ngay thẳng. Từ bỏ đắm say rượu men và rượu nấu là việc bạn quyết định trong mỗi bữa ăn và mỗi buổi gặp gỡ, giống như việc không sát sanh hay không nói dối hằng ngày.

Vì vậy, theo cách đọc của người viết, nếu bạn hỏi bố thí vô úy là gì theo kinh Nikāya, câu trả lời ngắn gọn là sống giữ giới để không ai phải sợ hãi vì bạn, và để chính bạn cũng được sống trong sự không sợ hãi, không hận thù và không hại. Bạn không cần phải chờ đến khi giàu có mới bố thí, và bạn cũng không cần phải tìm một hình thức cho đi đặc biệt nào khác. Chẳng hạn, bạn từ chối một chén rượu trong bữa tiệc của công ty, hay bạn dừng lại trước một lời nói dối có thể giúp bạn thoát khỏi rắc rối trong công việc. Mỗi ngày bạn giữ giới là mỗi ngày bạn đang cho đi sự không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, theo đúng nghĩa mà Kinh Nguồn Phước đã nói.

Hỏi nhanh

Bố thí vô úy có phải là tên gọi trong kinh Nikāya không?

Không. Tên vô úy thí là cách gọi quen thuộc về sau, còn kinh Nikāya không dùng ba cụm thí tài, thí pháp và vô úy thí thành một bộ ba.

Kinh Nikāya nói về việc cho sự không sợ hãi ở đâu?

Ở Kinh Nguồn Phước, nơi năm điều giữ giới được gọi là năm đại bố thí (AN 8.39, đoạn 3.3).

Giữ giới cho sự không sợ hãi bằng cách nào?

Vị Thánh đệ tử từ bỏ sát sanh thì cho không sợ hãi, không hận thù và không hại cho vô lượng chúng sanh (AN 8.39, đoạn 3.6–3.7).

Người tại gia có thực hành được bố thí vô úy không?

Có, vì cả năm điều giữ giới, kể cả từ bỏ đắm say rượu men và rượu nấu (AN 8.39, đoạn 7.1), đều là việc làm được trong đời thường.

Câu chốt: Theo cách đọc của người viết, bố thí vô úy theo kinh Nikāya được kinh nói qua việc giữ giới, để cho vô lượng chúng sanh sự không sợ hãi, không hận thù và không hại.