Bóng đè, sợ ma, sợ ở một mình ban đêm: kinh dạy giữ tâm thế nào?

Kinh có nói về bóng đè không

Câu trả lời thẳng thắn là kinh Nikāya không bàn về bóng đè như một hiện tượng của giấc ngủ. Kinh Nikāya, tức năm bộ kinh gốc bằng tiếng Pāli, ngôn ngữ gốc của kinh, không có một đoạn nào mô tả bóng đè, giải thích nguyên nhân của bóng đè hay đưa ra cách trừ bóng đè.

Điều này quan trọng vì nhiều người bị bóng đè thường được người khác gán cho một nghĩa tâm linh, chẳng hạn bị ma đè hay bị vong theo, và theo cách đọc của người viết, những lời gán ấy có thể làm cho nỗi sợ tăng thêm thay vì giảm đi. Khi kinh không nói về một hiện tượng thì việc trung thực là nói kinh không nói, chứ không phải là bịa ra một lời giải thích rồi gán cho kinh.

Ngay Đức Phật cũng gặp nỗi sợ

Điều kinh có là câu chuyện Đức Phật khi ở chỗ vắng cũng gặp nỗi sợ. Kinh Sợ Hãi và Khiếp Đảm ghi lại rằng trong khi Đức Phật ở tại các chỗ vắng, một con thú có thể đến, hay một con công làm rơi một cành cây, hay gió làm rung động các lá rơi, và Ngài khởi lên ý nghĩ rằng sự sợ hãi khiếp đảm đã đến:

“Này Bà-la-môn, trong khi ta ở tại các chỗ ấy, một con thú có thể đến, hay một con công làm rơi một cành cây, hay gió làm rung động các lá rơi; Ta khởi lên ý nghĩ: “Nay sự sợ hãi khiếp đảm ấy đã đến!”” (MN 4:20.8–20.10; Pāli: Tattha ca me, brāhmaṇa, viharato mago vā āgacchati, moro vā kaṭṭhaṁ pāteti, vāto vā paṇṇakasaṭaṁ ereti; tassa mayhaṁ brāhmaṇa etadahosi: etaṁ nūna taṁ bhayabheravaṁ āgacchatīti)

Chữ Pāli cho sợ hãi và khiếp đảm là bhayabherava, nỗi sợ hãi và sự run sợ. Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, câu chuyện này cho thấy sợ hãi là chuyện của người nào cũng có, kể cả Đức Phật trước khi thành đạo, và người bị sợ hãi ban đêm không cần phải xấu hổ về nỗi sợ của bản thân.

Trang Có ma quỷ không: kinh Pāli nói gì bàn riêng về câu hỏi có ma quỷ không theo kinh Pāli, và bài viết này không lặp lại phần bàn ấy mà chỉ đi từ nỗi sợ ban đêm và cách giữ tâm.

Đối diện nỗi sợ ngay trong tư thế đang có

Cách Đức Phật xử lý nỗi sợ được ghi lại trong kinh như sau:

“Này Bà-la-môn, rồi Ta suy nghĩ: “Sao Ta ở đây, chỉ để mong đợi sự sợ hãi khiếp đảm chớ không gì khác? Trong bất cứ hành vi cử chỉ nào của Ta mà sợ hãi khiếp đảm ấy đến, trong hành vi cử chỉ ấy, Ta hãy trừ diệt sợ hãi khiếp đảm ấy”.” (MN 4:20.11–20.13; Pāli: Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, etadahosi: kiṁ nu kho ahaṁ aññadatthu bhayapaṭikaṅkhī viharāmi? Yannūnāhaṁ yathābhūtaṁ yathābhūtassa me taṁ bhayabheravaṁ āgacchati, tathābhūtaṁ tathābhūtova taṁ bhayabheravaṁ paṭivineyyanti)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, điểm quan trọng ở đây là Ngài không ngồi chờ nỗi sợ rồi sợ thêm, mà chủ động đối diện nó ngay lúc nó đến. Ngài không để cho nỗi sợ trở thành một câu chuyện dài trong tâm mà cắt ngang nó bằng một quyết định rõ ràng: trong hành vi cử chỉ nào mà sợ hãi đến thì trong hành vi cử chỉ ấy sẽ trừ diệt sợ hãi.

Kinh nói tiếp về cách thực hành cụ thể như sau:

“Này Bà-la-môn trong khi Ta đi kinh hành qua lại mà sợ hãi khiếp đảm ấy đến, thì này Bà-la-môn, Ta không đứng, Ta không ngồi, Ta không nằm, nhưng Ta trừ diệt sợ hãi khiếp đảm ấy trong khi Ta đi kinh hành qua lại.” (MN 4:20.14–20.15; Pāli: Tassa mayhaṁ, brāhmaṇa, caṅkamantassa taṁ bhayabheravaṁ āgacchati. So kho ahaṁ, brāhmaṇa, neva tāva tiṭṭhāmi na nisīdāmi na nipajjāmi, yāva caṅkamantova taṁ bhayabheravaṁ paṭivinemi)

Theo cách đọc của người viết, không phải câu trong kinh, giữ nguyên tư thế đang có có nghĩa là không vội đổi tư thế, không vội chạy trốn và không vội tìm một việc khác để lảng tránh. Khi đang đi kinh hành, tức đi bộ qua lại có chánh niệm, thì cứ đi kinh hành mà trừ diệt nỗi sợ, khi đang ngồi thì cứ ngồi mà trừ diệt nỗi sợ, và khi đang nằm thì cứ nằm mà trừ diệt nỗi sợ. Áp dụng vào ban đêm, khi nỗi sợ dâng lên lúc đang nằm thì người bị sợ có thể giữ nguyên tư thế nằm, thở đều và nhìn thẳng vào nỗi sợ thay vì bật dậy chạy trốn trong hoảng loạn.

Áp dụng cho đêm nằm sợ hãi

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh: chị Lan hay giật mình tỉnh giấc giữa đêm vì tiếng động ngoài cửa sổ, trước đây chị thường bật dậy chạy ra bật hết đèn trong nhà rồi ngồi run đến sáng, từ khi chị tập giữ nguyên tư thế nằm, thở chậm và nhắc bản thân rằng tiếng động chỉ là tiếng động thì chị không còn bật dậy chạy ra bật hết đèn như trước.

Trang Thiền hành, đi kinh hành: là gì và tập thế nào nói thêm về đi kinh hành, và trang Mất ngủ, khó ngủ: Phật dạy gì về giấc ngủ an lành nói thêm về giấc ngủ theo lời Phật dạy.

Người viết xin nói rõ một lần nữa: bài viết không hứa rằng làm theo cách này thì sẽ hết bóng đè hay hết sợ ma, vì kinh không nói về bóng đè và không hứa trừ ma. Cách đối diện nỗi sợ trong kinh là một cách giữ tâm, chứ không phải là một phép trừ tà.

Khi nào nên đi khám bác sĩ

Bóng đè lặp lại nhiều lần, ngủ kém kéo dài hay nỗi sợ ban đêm ảnh hưởng nặng đến đời sống hằng ngày thì bạn đọc nên đi khám bác sĩ để được kiểm tra giấc ngủ và sức khỏe. Kinh không thay thế thuốc men và không thay thế việc chữa bệnh, và việc đi khám không có nghĩa là thiếu lòng tin. Một người vừa thực hành cách giữ tâm theo kinh vừa đi khám bác sĩ khi cần thì đang chăm sóc cả tâm và thân một cách đầy đủ.

Trang Lo âu, nghĩ quẩn không dừng được: Phật dạy gì, và khi nào cần tìm bác sĩ nói thêm về lúc nào cần tìm bác sĩ khi lo âu kéo dài, và bạn đọc đang rất khó khăn thì nên tìm người thân tin cậy hoặc người có chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời.

Hỏi nhanh

Kinh Nikāya có nói về bóng đè không?

Không. Kinh không bàn về bóng đè như một hiện tượng giấc ngủ, nên bài viết không gán nghĩa tâm linh cho bóng đè.

Đức Phật có từng sợ hãi không?

Có. Khi ở chỗ vắng, trước tiếng động bình thường như thú đến hay gió rung lá, Ngài cũng khởi lên ý nghĩ rằng sự sợ hãi đã đến (MN 4, đoạn 20.8–20.10).

Cách đối diện nỗi sợ trong kinh là gì?

Là đối diện ngay trong tư thế đang có, không đổi tư thế, trong hành vi cử chỉ nào mà sợ hãi đến thì trong hành vi ấy trừ diệt sợ hãi (MN 4, đoạn 20.14–20.15).

Bóng đè lặp lại nhiều thì làm gì?

Nên đi khám bác sĩ, vì bóng đè lặp lại nhiều hay ngủ kém kéo dài có thể liên quan đến sức khỏe giấc ngủ, và kinh không thay thế việc chữa bệnh.

Câu chốt: Kinh không bàn về bóng đè, nhưng dạy cách giữ tâm trước nỗi sợ là đối diện ngay trong tư thế đang có.