Cúng ông Địa, thần Tài, cúng Mụ: kinh không nói, Phật tử dùng tài sản ra sao?

Ông Địa, thần Tài, bà Mụ: kinh Nikāya không nói điều này

Cúng ông Địa, thần Tài hay cúng Mụ là phong tục dân gian quen thuộc trong nhiều gia đình, và bài viết không chê bai người vẫn giữ phong tục ấy. Tuy nhiên, điều cần nói thẳng là kinh Nikāya không nhắc tên các vị ấy, không dạy nghi lễ cúng các vị ấy, và không khẳng định lễ ấy có phước hay trừ nghiệp. Bài viết không hướng dẫn cách cúng, vì đó không phải điều kinh dạy. Ranh giới giữa lời kinh và phong tục cũng được trình bày trong bài viết về xem bói, cúng sao giải hạn.

Kinh Lý Do Gầy Dựng Tài Sản (AN 5.41) nói năm lý do dùng tài sản

Kinh mở đầu bằng việc nêu năm lý do để gầy dựng tài sản “Này Gia chủ, có năm lý do này để gầy dựng tài sản. Thế nào là năm?” (AN 5.41:1.3–1.4; Pāli: pañcime, gahapati, bhogānaṁ ādiyā. Katame pañca?). Một trong các lý do ấy là dùng tài sản để chặn đứng tai họa và giữ tài sản được an toàn “Các tai họa từ lửa, từ nước, từ vua, từ ăn trộm, từ kẻ thù hay từ các người thừa tự được chận đứng, và vị ấy giữ tài sản được an toàn cho vị ấy.” (AN 5.41:3.1–3.3; Pāli: Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yā tā honti āpadā— aggito vā udakato vā rājato vā corato vā appiyato vā dāyādato— tathārūpāsu āpadāsu bhogehi pariyodhāya vattati, sotthiṁ attānaṁ karoti). Theo cách đọc của người viết, kinh lo an toàn tài sản bằng cách giữ gìn thật trong đời sống, như làm ăn chân chính và chi dùng có chừng mực, chứ không bằng việc cúng để cầu may.

Kinh Lý Do Gầy Dựng Tài Sản (AN 5.41) nói năm hiến cúng của người tại gia

Kinh kể năm hiến cúng của người tại gia “Hiến cúng cho bà con, hiến cúng cho khách, hiến cúng cho hương linh đã chết (peta), hiến cúng cho vua, hiến cúng cho chư Thiên.” (AN 5.41:4.2; Pāli: Ñātibaliṁ, atithibaliṁ, pubbapetabaliṁ, rājabaliṁ, devatābaliṁ—). Chữ devatābali, tức hiến cúng cho chư thiên, nằm trong năm hiến cúng ấy, nhưng kinh không nêu tên ông Địa hay thần Tài, và không biến hiến cúng thành nghi lễ thờ một vị riêng. Khoản kinh xếp tối thượng là cúng dường bậc giữ giới, tự điều phục “đối với những Sa-môn, Bà-la-môn như vậy vị ấy tổ chức sự cúng dường tối thượng, đưa đến cảnh giới chư Thiên, được quả dị thục, đưa đến cõi trời.” (AN 5.41:5.1; Pāli: Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṁ damenti ekamattānaṁ samenti ekamattānaṁ parinibbāpenti, tathārūpesu samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhāpeti sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ).

Phật tử theo kinh thì dùng tài sản như thế nào

Theo Kinh Lý Do Gầy Dựng Tài Sản, người tại gia làm ra tài sản một cách chân chính, dùng tài sản lo cho bản thân và gia đình, hiến cúng bà con, khách, hương linh, cúng dường bậc giữ giới, và giữ tài sản an ổn bằng cách giữ gìn thật. Đó là điều kinh dạy về việc dùng tài sản, và từ câu kinh này không suy ra được lễ cúng vị nào.

Hỏi nhanh

Phật tử có nên cúng ông Địa, thần Tài không?

Kinh Nikāya không nhắc đến các vị ấy và không dạy lễ cúng ấy, nên không thể lấy kinh làm căn cứ cho lễ này. Người theo kinh thì dùng tài sản theo điều Kinh Lý Do Gầy Dựng Tài Sản dạy: làm ăn chân chính, lo cho gia đình, hiến cúng đúng chỗ.

Hiến cúng cho chư thiên có phải là cúng thần Tài không?

Không. Kinh chỉ nêu hiến cúng cho chư thiên trong năm hiến cúng của người tại gia (AN 5.41, đoạn 4.2), không nêu tên vị nào và không dạy nghi lễ thờ vị nào. Đem câu kinh ấy gắn với một vị cụ thể là suy thêm ngoài kinh.

Cúng Mụ thì sao, kinh có nói không?

Kinh Nikāya không nhắc bà Mụ và không dạy lễ cúng Mụ, nên bài viết không lấy kinh làm căn cứ cho lễ này.

Người tại gia nên dùng tài sản ra sao theo kinh?

Làm ra tài sản một cách chân chính, dùng tài sản giữ tài sản được an toàn “Các tai họa từ lửa, từ nước, từ vua, từ ăn trộm, từ kẻ thù hay từ các người thừa tự được chận đứng, và vị ấy giữ tài sản được an toàn cho vị ấy.” (AN 5.41:3.1–3.3; Pāli: Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yā tā honti āpadā— aggito vā udakato vā rājato vā corato vā appiyato vā dāyādato— tathārūpāsu āpadāsu bhogehi pariyodhāya vattati, sotthiṁ attānaṁ karoti), hiến cúng bà con, khách, hương linh, vua và chư thiên, và cúng dường bậc giữ giới “đối với những Sa-môn, Bà-la-môn như vậy vị ấy tổ chức sự cúng dường tối thượng, đưa đến cảnh giới chư Thiên, được quả dị thục, đưa đến cõi trời.” (AN 5.41:5.1; Pāli: Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṁ damenti ekamattānaṁ samenti ekamattānaṁ parinibbāpenti, tathārūpesu samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhāpeti sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ).

Câu chốt: Kinh không dạy lễ cúng ông Địa, thần Tài hay bà Mụ, kinh chỉ dạy người tại gia dùng tài sản chân chính và hiến cúng đúng chỗ.