Đức Phật là người hay thần? Ngài có bệnh, có mệt không?

Tóm lại: Đức Phật tự nói Ngài sinh trong đời và lớn lên trong đời, nhưng sống chinh phục đời, không bị đời thấm ướt (AN 4.36, đoạn 4.4–4.5). Kinh kể Ngài có bệnh nặng và có lúc mệt mỏi, còn chuyện ăn và ngủ hằng ngày thì các đoạn trích này không nói đến.

Ngài sinh trong đời, không bị đời thấm ướt

Khi một vị Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tư tế Ấn Độ thời đó) hỏi Đức Phật là người hay là thần, Ngài đáp rằng Ngài sinh trong đời, lớn lên trong đời, và sống chinh phục đời, không bị đời thấm ướt. Trước đó, Ngài ví như hoa sen sinh và lớn trong nước nhưng vươn lên khỏi nước. “Cũng vậy, này Bà-la-môn sanh ta trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống chinh phục đời, không bị đời thấm ướt. Này Bà-la-môn, Ta là Phật, hãy như vậy thọ trì.” (AN 4.36:4.4–4.5; Pāli: evamevaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, loke jāto loke saṁvaḍḍho lokaṁ abhibhuyya viharāmi anupalitto lokena. Buddhoti maṁ, brāhmaṇa, dhārehīti) Theo cách đọc của người viết, câu trả lời này chỉ nói Ngài sinh trong đời và lớn lên trong đời, không nói Ngài là thần.

Theo cách đọc của người viết, chữ chinh phục ở đây chỉ việc tâm Ngài không còn bị đời lôi kéo, không phải việc thân Ngài khác với thân người.

Kinh kể Ngài có bệnh nặng

Trong Kinh Đại Bát Niết-bàn, tức kinh thuộc Trường Bộ trong kinh Nikāya, tức năm bộ kinh gốc bằng tiếng Pāli, có đoạn kể Đức Phật an cư trong mùa mưa thì một cơn bệnh trầm trọng khởi lên, rất đau đớn, gần như muốn chết. “Trong khi Thế Tôn an cư trong mùa mưa, một cơn bệnh trầm trọng khởi lên, rất đau đớn, gần như muốn chết. Nhưng Thế Tôn giữ tâm chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng cơn đau ấy, không một chút ta thán.” (DN 16:2.23.1–2.23.2; Pāli: Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno) Kinh chỉ kể Ngài giữ tâm chánh niệm (sati, nhớ biết điều đang xảy ra), tỉnh giác (sampajañña, biết rõ việc đang làm), chịu đựng cơn đau ấy, không một chút ta thán.

Thân có bệnh, nhưng tâm không than thở, là điều kinh nêu rõ trong câu trích.

Kinh kể Ngài có lúc mệt mỏi

Trên đường đi, Đức Phật nói với Ānanda, thị giả của Ngài, rằng Ngài mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ. “Ta cảm thấy mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ, này Ānanda.” (DN 16:4.21.2; Pāli: iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nisīdissāmīti) Theo cách đọc của người viết, lời này cho thấy thân Ngài cũng biết mệt.

Các đoạn trích trong bài không nói chuyện Đức Phật ngủ hay ăn hằng ngày ra sao. Người viết nói thẳng điều này, để bạn không hiểu lầm rằng kinh đã trả lời mọi chuyện về đời sống hằng ngày của Ngài.

Một ví dụ đời thường

Ví dụ của người viết, không phải chuyện trong kinh: chú Khải làm việc ngoài nắng cả buổi, đến chiều thấy người mệt rã rời. Chú ngồi xuống nghỉ một lúc rồi mới làm tiếp. Thân mệt thì nghỉ, đó là việc bình thường của thân, không làm giảm giá trị của người biết mệt và biết nghỉ đúng lúc.

Hỏi nhanh

Đức Phật có bệnh như người thường không?

Kinh kể Ngài có bệnh nặng, đau đớn, gần như muốn chết, và Ngài chịu đựng trong chánh niệm (DN 16, đoạn 2.23.1–2.23.2).

Đức Phật có mệt không?

Kinh kể chính Ngài nói Ngài mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ. “Ta cảm thấy mệt mỏi và muốn ngồi nghỉ, này Ānanda.” (DN 16:4.21.2; Pāli: iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nisīdissāmīti)

Đức Phật có ngủ không?

Các đoạn trích trong bài không nói chuyện ngủ. Người viết không suy diễn thêm về điều này.

Ngài là người hay là thần?

Ngài tự nói Ngài sinh trong đời và lớn lên trong đời, nhưng không bị đời thấm ướt. “Cũng vậy, này Bà-la-môn sanh ta trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống chinh phục đời, không bị đời thấm ướt. Này Bà-la-môn, Ta là Phật, hãy như vậy thọ trì.” (AN 4.36:4.4–4.5; Pāli: evamevaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, loke jāto loke saṁvaḍḍho lokaṁ abhibhuyya viharāmi anupalitto lokena. Buddhoti maṁ, brāhmaṇa, dhārehīti)

Câu chốt: Kinh kể thân Đức Phật cũng có bệnh và có mệt, và tâm Ngài chịu đựng trong chánh niệm, không than thở.